Thành lập từ năm 1996, đến nay Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (Vinashin) đã trải qua chặng đường hơn 10 năm xây dựng và phát triển. Từ chỗ chỉ có 23 đơn vị thành viên với cơ sở vật chất kỹ thuật thấp kém, trình độ lạc hậu, đến năm 2006 Vinashin đã có 170 đơn vị thành viên đóng trên địa bàn 30 tỉnh, thành phố, với đội ngũ hùng hậu trên 45 nghìn cán bộ, công nhân. Từ chỗ chỉ đóng tàu 4.000 tấn trở xuống bằng công nghệ lạc hậu 2-3 thế hệ so với các quốc gia có nền công nghiệp đóng tàu phát triển, nay các nhà máy của Vinashin đã sản xuất được nhiều loại sản phẩm: tàu hàng, tàu dầu, tàu công-ten-nơ, tàu Lash, tàu hút bùn, tàu kéo, sà-lan, khách sạn nổi, tàu khách du lịch…, có loại trọng tải 100.000 tấn. 10 năm qua, Vinashin liên tục đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 40%/năm. Năm 2006 đánh dấu bước phát triển mới của Vinashin: Đồng loạt triển khai đóng tàu trọng tải trên 10 nghìn tấn ở các nhà máy; khởi công đóng mới tàu chở dầu thô trọng tải 104.000 tấn tại Công ty Công nghiệp tàu thủy Dung Quất; thí điểm cho Công ty CP Đầu tư và vận tải dầu khí Vinashin đăng ký phát hành cổ phiếu lên sàn giao dịch chứng khoán; lần đầu tiên giá trị tổng sản lượng vượt ngưỡng 1 tỷ USD (17.549 tỷ đồng) và tăng 60% so với năm trước; ký được nhiều hợp đồng đóng mới cho các chủ tàu trong nước và quốc tế đến năm 2012 với tổng giá trị lên đến 6 tỷ USD…

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Vinashin nhiệm kỳ 2005-2010 xác định từ nay đến năm 2015 huy động được nguồn vốn khoảng 40 nghìn tỷ đồng để đầu tư cho các dự án, công trình trọng điểm. Đẩy mạnh sản xuất-kinh doanh, giữ vững nhịp độ tăng trưởng mạnh để đến năm 2010 phấn đấu đạt giá trị tổng sản lượng 40 nghìn tỷ đồng (tương đương 2,5 tỷ USD, trong đó giá trị xuất khẩu 1 tỷ USD). Đầu tư xây dựng một số nhà máy đóng tàu cỡ lớn và các khu công nghiệp, cơ sở sản xuất vật tư, trang thiết bị nhằm từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 60% vào năm 2010. Tạo điều kiện cho Vinashin tiếp tục phát triển nhanh và bền vững, hội nhập và cạnh tranh có hiệu quả trên thị trường quốc tế, thực hiện chiến lược “sớm đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về kinh tế biển trong khu vực, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và hợp tác quốc tế. Phát triển hệ thống cảng biển, vận tải biển, khai thác và chế biến dầu khí, hải sản, dịch vụ biển; đẩy nhanh ngành công nghiệp đóng tàu biển và công nghiệp khai thác, chế biến hải sản…”(1). Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án thí điểm hình thành Tập đoàn Vinashin và thành lập công ty mẹ-Tập đoàn Vinashin. Đây là cơ hội để tạo bước phát triển mới ở Vinashin.

Tổ chức đảng đi trước một bước…

Trước đây, các tổ chức đảng ở Vinashin gồm các tổ chức cơ sở đảng (TCCSĐ) tại các đơn vị thành viên (trực thuộc cấp ủy các địa phương) và đảng bộ cơ quan Tổng công ty (trực thuộc Đảng ủy cơ quan Bộ Giao thông - Vận tải). Chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ cơ quan Tổng công ty là hạt nhân chính trị, lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị và công tác xây dựng đảng ở cơ quan Tổng công ty, không phải là tổ chức đảng cấp trên của TCCSĐ trong các đơn vị thành viên. Do vậy, công tác lãnh đạo, chỉ đạo sản xuất-kinh doanh đối với các đơn vị thành viên có nhiều hạn chế, nhất là trong công tác tổ chức-cán bộ. Để  bảo đảm sự lãnh đạo đối với các tổ chức đảng ở đơn vị thành viên, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra đối với từng đơn vị và chuẩn bị cho việc thành lập Tập đoàn, Đảng bộ Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam đã được thành lập. Từ đó đã phát huy vai trò của Đảng ủy Vinashin trong việc chỉ đạo các tổ chức đảng trực thuộc thực hiện các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, nghị quyết và các văn bản chỉ đạo của Ngành, lãnh đạo đơn vị thực hiện nhiệm vụ sản xuất-kinh doanh, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật thực hiện Đề án phát triển Ngành Công nghiệp tàu thủy Việt Nam, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng thị trường… Tổ chức đảng ở các đơn vị thành viên từ chỗ có 35 TCCSĐ (khi thành lập Đảng bộ Vinashin), đến cuối năm 2006 đã phát triển thành 68 TCCSĐ với hơn 3.200 đảng viên. Các tổ chức đảng phát huy vai trò là hạt nhân chính trị ở cơ sở, lãnh đạo làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, của Đảng ủy Vinashin nhất là những chủ trương, chính sách về đổi mới, sắp xếp lại tổ chức và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước.

Đổi mới về tổ chức bộ máy.

Để trở thành tập đoàn kinh tế mạnh, Vinashin phải sớm kiện toàn tổ chức bộ máy cùng với hệ thống quy chế hoạt động của Tập đoàn và các đơn vị thành viên theo cơ chế quản lý mới. Đảng ủy Vinashin phối hợp Hội đồng quản trị chỉ đạo tổng giám đốc và Ban điều hành Tổng công ty thực hiện việc sắp xếp lại toàn Ngành theo các Quyết định số 103, 104/2006/QĐ-TTg ngày 15-5-2006 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án thí điểm hình thành Tập đoàn Vinashin và thành lập công ty mẹ - Tập đoàn Vinashin, trên cơ sở tổ chức lại cơ quan quản lý, điều hành và các đơn vị thành viên hạch toán phụ thuộc của Vinashin trước đây; xây dựng đề án thành lập mới, tổ chức lại, giải thể, chuyển đổi sở hữu ở các đơn vị trực thuộc. Đến nay, đã cơ bản hoàn thành việc sắp xếp tổ chức bộ máy của Tập đoàn Vinashin và các công ty con (gồm 8 tổng công ty và 7 công ty TNHH một thành viên) do Tập đoàn nắm giữ 100% vốn điều lệ, 25 công ty do Tập đoàn nắm giữ 100% vốn điều lệ đang cổ phần hóa và 65 công ty cổ phần chi phối, 11 công ty liên doanh, liên kết Tập đoàn nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ và một số đơn vị sự nghiệp.

Xác định rõ mối quan hệ giữa Công ty mẹ-Vinashin với chủ sở hữu Nhà nước và các công ty con, công ty liên kết là một việc làm quan trọng. Đảng ủy Vinashin phối hợp chặt chẽ với Hội đồng quản trị Tập đoàn chỉ đạo việc xây dựng dự thảo Điều lệ tổ chức và hoạt động của công ty mẹ trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tạo cơ sở pháp lý để hoạt động theo đúng chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao. Đồng thời, xây dựng dự thảo Quy chế tài chính của Tập đoàn đề nghị Bộ Tài chính phê duyệt, bảo đảm các hoạt động tài chính được minh bạch, đi vào nền nếp. Đảng ủy Vinashin phối hợp với ban điều hành Tập đoàn chỉ đạo các đơn vị thành viên xây dựng dự thảo Điều lệ tổ chức, hoạt động của các tổng công ty, công ty trình Hội đồng quản trị Tập đoàn phê duyệt.

Xây dựng quy chế làm việc, giải quyết tốt mối quan hệ giữa cấp ủy, lãnh đạo đơn vị, ban chấp hành các đoàn thể quần chúng đã tạo điều kiện để tổ chức đảng các cấp trong Tập đoàn lãnh đạo các đoàn thể quần chúng phát huy dân chủ, tập hợp đoàn viên, hội viên tham gia xây dựng tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị vững mạnh...

Đổi mới công tác cán bộ.

Công tác cán bộ là mấu chốt để thực hiện phương châm “đi tắt, đón đầu”, đổi mới công nghệ đáp ứng yêu cầu hội nhập và hợp tác quốc tế. Công tác nhân sự được thực hiện trên cơ sở quy hoạch. Chủ tịch Tập đoàn bổ nhiệm các tổng giám đốc các công ty con sau khi có ý kiến của Đảng ủy Vinashin. Tổ chức đảng ở các đơn vị thành viên phối hợp với tổng giám đốc kiện toàn tổ chức-cán bộ theo mô hình mới và trên cơ sở quy hoạch cán bộ.

Để có đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu đổi mới, công tác đào tạo cán bộ và nguồn nhân lực được coi là chiến lược phát triển của Vinashin. Đảng ủy Vinashin đã xây dựng nghị quyết chuyên đề về đào tạo, bồi dưỡng phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2006-2010, xác định rõ cần phải bổ sung lực lượng lao động khoảng 23 nghìn người, trong đó có khoảng 300 cán bộ lãnh đạo, 1.100 cán bộ quản lý, hơn 2.500 cán bộ chuyên môn kinh tế-kỹ thuật và khoảng 18 nghìn lao động kỹ thuật. Thực hiện nghị quyết này, Hội đồng quản trị và ban điều hành Tập đoàn xây dựng kế hoạch và chính sách cụ thể đối với từng đối tượng đào tạo, bồi dưỡng (cán bộ lãnh đạo, quản lý, cán bộ chuyên môn, nghiệp vụ kinh tế, kỹ thuật, công nhân lành nghề…). Yêu cầu đặt ra đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý là phải có trình độ chuyên môn đại học và cao cấp lý luận chính trị. ở Vinashin đã kết hợp hài hòa giữa đào tạo dài hạn với ngắn hạn. áp dụng nhiều hình thức đào tạo, bồi dưỡng: Đào tạo tập trung, tại chức, lựa chọn học sinh xuất sắc hoặc công nhân có triển vọng đưa đi đào tạo nâng cao và tu nghiệp sinh tại nước ngoài (Ba Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc…). Coi trọng đào tạo kỹ sư thực hành và đội ngũ công nhân lành nghề, thợ bậc cao, Tập đoàn đã liên kết với các trường đại học ở trong nước như Đại học Bách Khoa, Đại học Hàng hải, Đại học Giao thông -Vận tải… mỗi năm cử 300-400 kỹ sư đi đào tạo văn bằng hai và đào tạo 5.000-7.000 công nhân lành nghề ở các trường dạy nghề của Vinashin. Tập đoàn đang xây dựng Đề án thành lập Trường đại học Tổng hợp Vinashin đào tạo kỹ sư chuyên ngành trong lĩnh vực công nghiệp tàu thủy đáp ứng yêu cầu phát triển mới của Tập đoàn.

Qua lãnh đạo thực hiện việc đổi mới cơ chế quản lý ở Vinashin có thể rút ra một số kinh nghiệm:

Nhạy bén nắm bắt xu thế phát triển để chủ động xây dựng mô hình tổ chức-quản lý mới. Đảng ủy và Hội đồng quản trị, Ban điều hành ở Vinashin sớm nhận thức được vai trò, vị trí của Ngành công nghiệp tàu thủy ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước và yêu cầu đòi hỏi phát triển Ngành sau khi nước ta gia nhập WTO.

Coi trọng công tác giáo dục chính trị tư tưởng. Các tổ chức đảng ở các đơn vị thành viên đã tích cực tổ chức học tập chỉ thị, nghị quyết của cấp trên, phổ biến chủ trương và các quyết định của Đảng, Nhà nước về việc thành lập Tập đoàn, thực hiện mô hình công ty mẹ-công ty con và sắp xếp lại doanh nghiệp cho phù hợp cơ chế quản lý mới. Nội dung học tập được tổ chức theo từng chuyên đề sát với nhiệm vụ chính trị của Ngành và đơn vị, các đợt học tập được bố trí theo từng cụm cho phù hợp với việc bảo đảm hoạt động sản xuất-kinh doanh.

Công tác chính trị tư tưởng phải được kết hợp chặt chẽ với công tác tổ chức và kiểm tra nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp trong thực hiện nhiệm vụ chính trị và công tác xây dựng đảng.

Việc sắp xếp, đổi mới, nâng cao hiệu quả, sức cạnh tranh các doanh nghiệp gắn với kiện toàn, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, phát triển nguồn nhân lực. Có nghị quyết sát đúng và phải tập trung chỉ đạo quyết liệt, thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện và rút kinh nghiệm kịp thời. Việc triển khai nghị quyết phải thông suốt từ Đảng ủy Tập đoàn đến các cấp ủy và tổ chức đảng cấp dưới, cụ thể hóa nghị quyết thành các chương trình hành động. Có sự tham gia đồng bộ của chức đảng, ban điều hành, các đoàn thể quần chúng tạo thành phong trào thi đua sôi nổi. Thường xuyên chú trọng công tác xây dựng TCCSĐ trong sạch, vững mạnh.

Coi trọng việc xây dựng và thực hiện các quy chế trong đơn vị, nhằm phát huy dân chủ, xây dựng đoàn kết nội bộ.

Vấn đề cần tiếp tục giải quyết.

Từ thực tiễn ở Tập đoàn Vinashin đặt ra một số vấn đề cần tiếp tục giải quyết:

1. Sau khi kiện toàn tổ chức bộ máy, các tổng công ty thành viên của Tập đoàn đều có hàng chục đơn vị thành viên, mỗi đảng bộ cơ sở có từ 500 đến 800 đảng viên. Đây là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu giải quyết. Ví dụ, vấn đề giao quyền cấp trên cơ sở cho các đảng bộ này.

2. Do là mô hình mới nên chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Đảng ủy Tập đoàn có nhiều điểm khác so với trước. Do vậy, cần nghiên cứu, xem xét ban hành quy định về chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của các đảng ủy tập đoàn kinh tế.

3. Nghiên cứu, xây dựng quy chế quản lý cán bộ trong các tập đoàn kinh tế, trong đó quy định rõ vai trò của tổ chức đảng trong công tác cán bộ.

4. Kiện toàn mô hình tổ chức bộ máy của công đoàn, đoàn thanh niên bảo đảm đồng bộ với mô hình tổ chức đảng. Nghiên cứu vấn đề số lượng công đoàn cơ sở và đoàn viên công đoàn đông như ở Tập đoàn Vinashin có nên trực thuộc Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam hay chuyển tổ chức đoàn thanh niên hiện sinh hoạt tại các cấp bộ đoàn địa phương về trực thuộc Đoàn khối hoặc Trung ương Đoàn để bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của các cấp ủy đảng.

___

(1) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXBCTQG, H.2006, tr.93.