Những năm qua, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm tới vấn đề xây dựng, củng cố hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội ở các vùng biên giới, hải đảo. Do vậy, đời sống của đồng bào các dân tộc từng bước được cải thiện, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội khu vực biên giới được giữ vững. Song, do ở vùng sâu, vùng xa, trình độ dân trí thấp, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội có nhiều khó khăn nên một số nơi tiềm ẩn những yếu tố không ổn định.

Nhằm chủ động khắc phục tình trạng trên, ngày 28-3-1998 Thủ tướng Chính phủ ra Chỉ thị số 15/1998/CT-TTg về tăng cường chỉ đạo xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh các xã, phường biên giới, hải đảo. Đảng uỷ Quân sự Trung ương có Nghị quyết số 150 về việc Quân đội tham gia lao động sản xuất, làm kinh tế, phát huy vai trò nòng cốt tham gia xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh trên các địa bàn chiến lược, được triển khai trong toàn quân. Để triển khai thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước và Quân đội, tháng 12-1998 Đảng uỷ Bộ đội Biên phòng (BĐBP) đã ra Nghị quyết số 24/NQ-ĐU về việc BĐBP tham gia lao động, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội ở các xã, phường biên giới, hải đảo. Đồng thời, Bộ Tư lệnh BĐBP xây dựng Đề án tham gia chương trình phát triển văn hoá, xã hội ở các xã, phường biên giới, hải đảo với năm nội dung trọng tâm: Tham gia xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh; tham gia phổ cập giáo dục tiểu học, xóa mù chữ, nâng cao dân trí cho đồng bào; tham gia chương trình quân - dân y; thực hiện chương trình đưa văn hoá - thông tin về cơ sở và thực hiện các dự án kinh tế - xã hội có ý nghĩa quốc phòng, an ninh ở vùng biên giới. Hầu hết các địa phương biên giới đã có chỉ thị hoặc kế hoạch chỉ đạo, đồng thời đề ra các quy chế, quy định cụ thể xác định nhiệm vụ, phạm vi trách nhiệm của các cấp, các cơ quan chức năng trong việc phối hợp thực hiện tăng cường sỹ quan BĐBP cho các xã đặc biệt khó khăn ở địa bàn biên giới.

Từ tháng 1 đến tháng 8 năm 1999, các đơn vị trong BĐBP đã lựa chọn điều động 200 sỹ quan và 238 quân nhân chuyên nghiệp tăng cường cho các xã biên giới đặc biệt khó khăn, 33 đồng chí được bầu vào HĐND, trong đó 24 đồng chí được địa phương giao các chức vụ phó chủ tịch UBND xã, trưởng hoặc phó công an, xã đội trưởng hoặc trưởng ban xoá đói, giảm nghèo của xã. Từ tháng 9-1999 đến tháng 10-2003, do một số địa phương tăng cường cán bộ tỉnh, huyện về cơ sở nên các đơn vị BĐBP đã rút bớt sỹ quan tăng cường về. Đến tháng 12-2003, số sỹ quan và quân nhân chuyên nghiệp BĐBP tăng cường cơ sở ở các tỉnh còn 388 đồng chí, trong đó có 63 đồng chí đã tham gia cấp uỷ, chính quyền (năm phó chủ tịch, ba trưởng, phó công an xã, năm bí thư chi bộ, 19 phó bí thư đảng uỷ, tám xã đội trưởng, một chủ tịch Uỷ ban MTTQ...). Sau đó, trước yêu cầu bảo đảm  an ninh - chính trị biên giới, BĐBP lại được tăng cường về một số cơ sở. Đến nay, 31 tỉnh, thành phố có cán bộ tăng cường, riêng 29 tỉnh, thành biên giới có xã đặc biệt khó khăn có 412 cán bộ BĐBP tăng cường về 335 xã, mỗi xã có một đồng chí, riêng Lai Châu và Điện Biên mỗi xã có một tổ, đội từ hai đến ba người (Điện Biên 55, Nghệ An 25, Quảng Trị 19, Quảng Nam 12, Kon Tum 9, Sóc Trăng 8, Đắc Nông 6, Đắc Lắc 4...). Trong số cán bộ tăng cường, có 15,78% có trình độ đại học, cao đẳng, 34,2% trung cấp, còn lại là các chuyên ngành quân y, quản lý, thông tin...; có 14,66% đã qua chỉ huy đồn, đại đội, 49,76% là cán bộ vận động quần chúng, 16,44% là nhân viên kiểm soát hành chính, trinh sát, cơ yếu, báo vụ...

Các tỉnh, thành phố đã tổ chức 40 lớp tập huấn cho 1.375 lượt cán bộ chủ chốt và cán bộ tăng cường xã; 19 tỉnh thành lập Ban chỉ đạo đề án, 13 tỉnh tổ chức hội nghị sơ kết. Hằng năm, các tỉnh, thành phố tổ chức rà soát lại, thực hiện điều động, đào tạo, bồi dưỡng, từng bước nâng dần chất lượng đội ngũ cán bộ tăng cường cho xã. Các tỉnh Nghệ An, An Giang có 100% số cán bộ tăng cường là sỹ quan từ đại úy đến trung tá, hầu hết đã qua chỉ huy đồn, Gia Lai, Đắc Nông, Kon Tum, Lạng Sơn, Hà Tĩnh, Quảng Nam, Quảng Bình, Thanh Hóa có tỷ lệ sỹ quan từ 60 đến 80%. Nhìn chung, các đồng chí cán bộ tăng cường về xã đã phát huy tốt vai trò, trách nhiệm, hoà nhập nhanh, hoạt động có nền nếp và hiệu quả, tích cực tham mưu cho cấp uỷ, chính quyền địa phương đề ra nhiệm vụ, biện pháp phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh, xây dựng các tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể trong sạch, vững mạnh, góp phần xây dựng nền nếp sinh hoạt, công tác của các tổ chức đảng, chính quyền và các đoàn thể, nâng cao vai trò lãnh đạo, quản lý, điều hành của cấp uỷ, chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở cơ sở. Mối quan hệ giữa Đảng, chính quyền với nhân dân chặt chẽ hơn. Nhiều đồng chí đã được tín nhiệm bầu vào các chức danh lãnh đạo, quản lý ở địa phương, trực tiếp tham gia xây dựng, củng cố tổ chức cơ sở đảng, sát cánh cùng đội ngũ cán bộ chủ chốt tại chỗ để tuyên truyền vận động đồng bào các dân tộc chuyển đổi cây trồng, xoá đói giảm nghèo, làm tốt công tác xây dựng và bảo vệ biên giới, ngăn chặn vượt biên, di, dịch cư tự do, truyền đạo trái pháp luật và buôn bán, vận chuyển ma tuý, giữ vững an ninh, giải quyết dứt điểm những vấn đề bức xúc trong nội bộ nhân dân. Số sỹ quan BĐBP tăng cường giữ chức danh lãnh đạo, quản lý ngày càng nhiều: 56 đồng chí là phó bí thư đảng uỷ xã, một bí thư chi bộ, 15 phó chủ tịch UBND xã, một phó chủ tịch HĐND xã, ba phó công an, chín xã đội trưởng, hai xã đội phó... Các sỹ quan BĐBP tăng cường về xã đã giúp cơ sở củng cố, kiện toàn 1.060 tổ chức đảng, kết nạp 1.042 đảng viên, “xóa” hơn 100 thôn, bản “trắng” đảng viên và tổ chức đảng, củng cố gần 4.000 chi hội, tổ hội phụ nữ, đoàn thanh niên, hội nông dân, hội cựu chiến binh, hơn 7.000 tổ an ninh nhân dân, tổ tự quản, tổ hòa giải ở địa bàn...

Tuy nhiên, đây là công việc mới nên còn một số hạn chế cần khắc phục: Việc giải quyết các mối quan hệ có nơi thuận, có nơi không thuận; có những vị trí có chức danh nhưng quyền hạn, trách nhiệm không rõ nên thực thi công việc ít hiệu quả. Một số đồng chí trong thực hiện nhiệm vụ còn lúng túng, bộc lộ hạn chế, số khác lại nôn nóng hoặc bao biện làm thay. Có nơi cán bộ BĐBP tăng cường về xã không được hưởng chế độ chính sách ưu đãi như cán bộ tăng cường của địa phương nên có anh em còn tâm tư, ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng công tác...

Qua chỉ đạo và tổ chức thực hiện việc tăng cường sỹ quan BĐBP về các xã đặc biệt khó khăn ở biên giới, hải đảo có thể rút ra một số kinh nghiệm:

Một là, làm tốt việc quán triệt trong cán bộ tăng cường các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và Quân đội về đoàn kết dân tộc, tôn giáo và quốc phòng - an ninh biên giới, hải đảo, nhất là các quan điểm Nghị quyết Trung ương 7 và Nghị quyết Trung ương 8, khoá IX; làm tốt hơn nữa nhiệm vụ lo cho dân, hướng dẫn nhân dân sản xuất, góp phần cùng với địa phương giúp đỡ đồng bào các dân tộc ở biên giới khắc phục khó khăn trong cuộc sống, tham gia phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng thế trận biên phòng toàn dân và củng cố cơ sở chính trị ở vùng biên giới vững mạnh.

Hai là, phát huy vai trò của các cơ quan chức năng thuộc Bộ Tư lệnh BĐBP, bảo đảm sự đồng bộ, nhịp nhàng, có chiều sâu. Đồng thời, coi trọng khâu triển khai thực hiện bằng các nghị quyết, kế hoạch, chương trình công tác cụ thể, năng động, sáng tạo của từng cấp, phát huy tốt vai trò tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương đề ra biện pháp lãnh đạo sát thực tiễn, tháo gỡ kịp thời vướng mắc nảy sinh.

Ba là, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ để làm tốt vai trò tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương trong triển khai và tổ chức thực hiện các biện pháp xây dựng, củng cố hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội một cách năng động, sáng tạo. Nên chọn cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực, đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ. Đồng thời, coi trọng việc tập huấn bồi dưỡng kiến thức, sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm.

Bốn là, các cấp, các ngành phải có sự quan tâm đầu tư toàn diện, đồng bộ và thiết thực cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Cần có chủ trương, chính sách và quy định cụ thể tạo điều kiện cho đội ngũ cán bộ tăng cường cơ sở nói chung, cán bộ của BĐBP nói riêng yên tâm công tác, ngày càng phát huy hiệu quả.