Tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khoá XII, trong ngày 12,13 và 14-6-2009 các đại biểu đã chất vấn các thành viên Chính phủ. Với 255 chất vấn bằng văn bản của 125 đại biểu ở 50 Đoàn đại biểu quốc hội và 106 lượt ý kiến trong số 148 đại biểu đăng ký chất vấn, trao đổi trực tiếp tại hội trường đã thu hút sự chú ý của cử tri cả nước, tăng thêm nguồn sinh lực trong đời sống chính trị-xã hội.
Chất vấn thu hút được sự chú ý là do tính thiết thực khi đề cập những vấn đề thời sự nóng hổi, bức xúc của thực tiễn cuộc sống mà cử tri đang quan tâm: Chính sách kích cầu, dự án khai thác bôxit Tây Nguyên, nguy cơ tái lạm phát, tình hình quản lý đất đai, học phí… được đặt lên bàn nghị sự, được trao đổi dưới nhiều góc nhìn khác nhau trên diễn đàn công khai của Quốc hội. Tâm tư, nguyện vọng của cử tri được các đại biểu phản ánh, chuyển đến những người có trách nhiệm để tìm câu trả lời.
Chất vấn giành được sự quan tâm của mọi tầng lớp nhân dân bởi nhân dân thấy dân chủ ngày càng được mở rộng, các khía cạnh trong thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trở nên minh bạch, công khai hơn, được làm rõ hơn; lao động của cán bộ cấp cao của Đảng và Nhà nước gần gũi với cuộc sống người dân hơn. Người dân có điều kiện trực tiếp đánh giá trình độ, năng lực, tư chất, tâm huyết của cán bộ qua trả lời chất vấn. Các cấp ủy đảng có câu trả lời trực tiếp về hiệu quả lãnh đạo của mình trong từng lĩnh vực được đề cập trong chất vấn.
Đã thấy một không khí cởi mở và thẳng thắn hơn giữa người chất vấn và người trả lời chất vấn. Một số nội dung chuẩn bị trả lời chất vấn chu đáo và kỹ hơn so với các kỳ trước, nhiều bộ trưởng nhận trách nhiệm rõ hơn. Chất vấn theo nhóm vấn đề khá rõ nét, khắc phục được tình trạng dàn trải.
Không khí chất vấn và trả lời chất vấn dân chủ, thẳng thắn, xây dựng và trách nhiệm. Tính tranh luận, trao đổi đối thoại trực tiếp rõ nét. Qua cọ xát, một số vấn đề lớn đã được làm rõ thêm ở nhiều góc độ, giúp cử tri hiểu sâu hơn thực chất, nguyên nhân của vấn đề, thấy rõ hơn trách nhiệm của người được chất vấn và người chất vấn trên cương vị công tác của mỗi người; từ đó tìm ra các giải pháp góp phần thúc đẩy thực hiện tốt hơn các nhiệm vụ, từng bước khắc phục những thiếu sót, khuyết điểm.
Các phiên chất vấn gần đây cho thấy, chân lý và sức thuyết phục nằm ngay ở chiều sâu của trí tuệ và tình cảm chân thành, ở thái độ đi tới cùng mỗi vấn đề vì nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
Nét mới trong chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp này là có Báo cáo của Ban Dân nguyện về tình hình giải quyết ý kiến, kiến nghị của cử tri giữa hai kỳ họp Quốc hội. Báo cáo giúp đại biểu theo dõi được những cam kết, việc thực hiện cam kết của các bộ trưởng, Chính phủ đối với Quốc hội, với nhân dân. Báo cáo được trình bày trực tiếp trên hội trường, công khai, cử tri cả nước biết được những việc mà bộ trưởng đã làm, các bộ đã giải quyết… Đây là một cải tiến. Lần đầu xuất hiện tại Quốc hội báo cáo giám sát hậu chất vấn, phản ánh tính hiệu quả của chất vấn.
Nhìn tổng thể, chất vấn có tác động tích cực đa chiều. Nhưng quan trọng nhất là hiệu quả phải thể hiện trong cuộc sống. Đó là trách nhiệm của các thành viên Chính phủ thực hiện những lời hứa của mình, các đại biểu quốc hội theo dõi, giám sát việc thực hiện trước cử tri cả nước. Làm tốt hậu chất vấn là thể hiện cụ thể, thiết thực trách nhiệm nói đi đôi với làm của cán bộ, đảng viên. Làm tốt hậu chất vấn không chỉ là trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ mà còn là trách nhiệm của các cấp ủy đảng, mỗi cán bộ, đảng viên trên cương vị được giao. Bởi “một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”.
Minh Phong