Gần đây, dư luận xôn xao về hai vụ: Nước tương (xì dầu) có chứa hàm lượng chất gây ung thư 3-MPCD vượt quá mức quy định đã được cơ quan có trách nhiệm phát hiện từ lâu nhưng chậm công bố để người dân hằng ngày sử dụng mà không biết tự mua cái chết về mình. Tuyến cáp quang biển TVH (Thái Lan-Việt Nam-Hồng Kông) bị cắt trộm hơn 11 km không chỉ gây thiệt hại về vật chất mà còn đe dọa an ninh quốc gia, cô lập thông tin Việt Nam với thế giới, mất uy tín của Việt Nam trong việc xây dựng các tuyến cáp quang biển sau này.

Người ta đã đưa ra rất nhiều nguyên nhân khi lý giải vì sao xảy ra sự việc như vậy nhưng ít ai chỉ rõ một trong những nguyên nhân cơ bản nhất là do những người được giao nhiệm vụ đã không làm tròn trách nhiệm của mình. Trong vụ nước tương, những người có trách nhiệm hẳn phải là những cán bộ lãnh đạo, quản lý Ngành Y tế - nơi có nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Nhưng cán bộ lãnh đạo, quản lý Ngành Y tế thì nhiều: Bộ trưởng Bộ Y tế, Thứ trưởng Bộ Y tế phụ trách lĩnh vực an toàn vệ sinh thực phẩm, Giám đốc Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh, Phó giám đốc phụ trách lĩnh vực này, Chánh, Phó thanh tra của Bộ, Chánh, Phó thanh tra của Sở v.v… Tương tự như thế, trong vụ cáp quang biển, những người có trách nhiệm là cán bộ lãnh đạo, quản lý Ngành Bưu chính - Viễn thông. Những cán bộ lãnh đạo, quản lý của ngành này cũng không ít: Bộ trưởng Bộ Bưu chính - Viễn thông, Thứ trưởng Bộ Bưu chính - Viễn thông, Giám đốc, Phó giám đốc Công ty Viễn thông quốc tế v.v… Trong vụ này còn có chủ tịch UBND những tỉnh có cáp quang biển đi qua. Với trách nhiệm “lãnh đạo toàn diện” thì các đồng chí bí thư ban cán sự các bộ, bí thư các tỉnh, thành ủy hẳn cũng không vô can. Nhưng thật khó cho người dân - những người nhìn thấy rõ ràng hậu quả mình gánh chịu - lại không nhìn thấy rõ trách nhiệm của ai là chính, ai liên đới và nội hàm trách nhiệm đó là gì trong số rất nhiều cán bộ lãnh đạo, quản lý kể trên.

Trong thời đại thông tin, người dân nước ta biết ngay nếu một cây cầu đổ gây thiệt hại nghiêm trọng, một máy bay lạ bay vào không phận của một đất nước không được lực lượng phòng không phát hiện thì bộ trưởng bộ giao thông và bộ trưởng bộ quốc phòng phải từ chức. Nhưng đó chỉ là “câu chuyện quốc tế” xứ người!

Vụ việc đang được các cơ quan chức năng xem xét, kết luận và xử lý, khắc phục hậu quả. Song, để những vụ việc tương tự không xảy ra gây hậu quả nghiêm trọng, cần quy định rõ, cụ thể, công khai để người dân biết về:

Nội dung trách nhiệm cá nhân của cán bộ lãnh đạo, quản lý ở mỗi cấp, đặc biệt trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu. Mỗi khi vụ việc xảy ra, người dân biết ai chịu trách nhiệm chính và những ai chịu trách nhiệm liên đới. Nội hàm trách nhiệm là gì. Trách nhiệm cá nhân rõ ràng, cụ thể như quyền hạn và quyền lợi mà họ có khi được giao nhiệm vụ. Hiện nay, trong các quyết định đề bạt, bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo, quản lý, chỉ thấy ghi quyền lợi cán bộ ấy được hưởng mà không thấy trách nhiệm về công việc phải thực hiện ngoài “trách nhiệm thi hành quyết định này”.

Làm rõ giới hạn trách nhiệm giữa cá nhân và tập thể để khi vụ việc xảy ra, cá nhân không thể núp bóng tập thể trốn tránh trách nhiệm.

Trách nhiệm cá nhân người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền chuẩn y, bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo, quản lý phải tương xứng với chức năng, nhiệm vụ được giao.

Quan trọng hơn là phải kiểm tra, giám sát việc thực hiện, xử lý nghiêm những vi phạm một cách bình đẳng trước pháp luật từ trên xuống dưới. Nếu những cán bộ lãnh đạo, quản lý vi phạm chỉ “kiểm điểm sâu sắc” và “nghiêm khắc rút kinh nghiệm”, theo kiểu “tự xử”, trên nhẹ, dưới nặng thì rồi đâu lại hoàn đó.

Chỉ khi người dân được biết, được giám sát việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, nội hàm trách nhiệm cá nhân của từng cán bộ lãnh đạo, quản lý - những đày tớ của mình; chỉ khi không một ai được sử dụng quyền lực và hưởng quyền lợi mà có thể rũ bỏ được trách nhiệm kèm theo thì khi đó những vụ tương tự mới được chấm dứt.