Do nhiều nguyên nhân mà bằng cấp đang được xem như là một trong những yếu tố hàng đầu cho sự thăng tiến. Nhiều kẻ ham danh, hám lợi không tự làm giàu trí tuệ mình bằng kho tàng tri thức nhân loại mà tìm mọi cách luồn lách, gian lận để có hết bằng nọ tới bằng kia. Bởi thế, có thạc sĩ, tiến sĩ ở nước ta không thực chất. Nên sinh ra sự hoài nghi của xã hội đối với thực lực của nhiều người có học vị này. Nhưng cũng không nên “vơ đũa cả nắm”, “vàng thau lẫn lộn”. Song tỉ lệ bao nhiêu là “vàng”, bao nhiêu là “thau” và bao nhiêu “vàng, thau lẫn lộn” thật khó xác định. Bởi những văn bằng, chứng chỉ ấy đã được đính quốc huy, những người có nó đã nhất loạt như nhau ngồi vào chiếu trên của cấp vị khoa bảng.

Vậy thì chuẩn mực là cái gì và ở đâu?

Xin thưa, ở chất lượng và hiệu quả những công việc mà các thạc sĩ, tiến sĩ (xin gọi tắt là sĩ) đảm trách và mấu chốt là ở “thước đo” và người “cầm thước” để đo.

Cái thật và cái ảo, phân biệt chẳng dễ chút nào! Dẫu biết rằng xã hội mà đại diện là Nhà nước phải lượng hóa công khai, minh bạch “cái thước” để đo và phải chọn cho được những ông “thiết diện vô tư” để cầm thước. Song đó là cả một quá trình. Còn việc phải và có thể làm ngay chỉ là ở một dấu hỏi (?). Chữ sĩ phải đo cùng với chữ sỉ. Kẻ sĩ thật thì “hữu sỉ” (biết xấu hổ). Họ biết tấm bằng chỉ như y phục. Người mặc phải “y phục xứng kỳ đức”. Do vậy họ sẽ thấy xấu hổ khi biết mình có mà còn chưa thật có. Họ tự biết mình là ai, phải so sánh với cái gì và phải hành động như thế nào.

Kẻ hám danh tìm mọi cách để có tấm bằng và dùng nó để tranh chức, chạy quyền. Thế là họ trở thành kẻ vô sỉ (không biết xấu hổ). Biết và không, hữu và vô, ôi sĩ và sỉ chỉ khác nhau bởi dấu ngã (~) và dấu hỏi (?)! Từng người trong chúng ta đều gắng “đi trước làng nước” trở thành kẻ sĩ để sỉ ngày càng nhiều (cũng có nghĩa là kẻ vô sỉ ngày càng giảm) thì Đảng mới thực là “đạo đức, văn minh”.