Định Tường, đơn vị Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới của huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến thành tựu hôm nay là 18 năm qua Định Tường đã thực hiện thành công mô hình bí thư chi bộ đồng thời là trưởng thôn.

Định Tường vốn là xã thuần nông, không có nghề truyền thống, không được ưu đãi về tài nguyên thiên nhiên, có diện tích tự nhiên là 674 ha và 405 ha đất canh tác với 6.800 nhân khẩu, dân cư được phân bố trên 5 làng truyền thống, có một làng theo đạo Thiên chúa. Năm 2008, Đảng bộ Định Tường có 268 đảng viên, 13 chi bộ. Thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, Định Tường sớm xác định mục tiêu: Tập trung phát huy, khai thác nguồn lực lao động và đất đai, lấy con người là yếu tố phát triển, tập trung đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của đội ngũ cán bộ, của các chi bộ.

Từ các điều kiện khách quan và chủ quan, từ lý luận đến thực tiễn cho thấy Đảng bộ Định Tường đã vận dụng một cách sáng tạo chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào tình hình thực tế của địa phương để lãnh đạo sự nghiệp CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn trên đất Định Tường.

Khi UBND tỉnh Thanh Hoá ban hành Quyết định số 787-QĐ/UBND ngày 25-8-1990 về tổ chức dân cư theo mô hình xóm, Định Tường đã chuyển đổi mô hình sản xuất, sinh hoạt dân cư từ tổ, đội sang mô hình xóm và cũng từ đó thực hiện mô hình bí thư chi bộ kiêm trưởng xóm, phó bí thư chi bộ phụ trách phát triển kinh tế - xã hội, một cấp uỷ viên phụ trách an ninh trật tự và lực lượng dân quân. Mô hình này đã phát huy được vai trò lãnh đạo trực tiếp của tổ chức đảng trong phát triển kinh tế - xã hội và giữ vững an ninh trật tự, an toàn xã hội trong cộng đồng dân cư. Sau 5 năm thực hiện Quyết định 787, Đảng bộ Định Tường đã tổ chức đánh giá mặt được và chưa được của mô hình này và nhận thấy quy mô xóm nhỏ bé, không khai thác, phát huy được hết sức mạnh truyền thống của văn hóa làng. Để đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đổi mới, năm 1994 Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1277 quy định mô hình thôn và chức năng, quyền hạn cho trưởng thôn. Đảng bộ Định Tường thực hiện lấy làng truyền thống áp dụng mô hình thôn. Chi ủy được cơ cấu 5 uỷ viên, có quy định cụ thể về chức năng, nhiệm vụ. Bí thư chi bộ có trách nhiệm tập hợp mọi lực lượng ở thôn thành một khối thống nhất về ý chí và hành động, định hướng mục tiêu phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội, đảm bảo an ninh trật tự ở thôn và tập hợp quần chúng nhân dân thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước thông qua các tổ chức quần chúng, tổ chức lãnh đạo thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của đơn vị trên cơ sở mục tiêu nhiệm vụ của chính quyền đề ra. Phó bí thư chi bộ phụ trách công tác an ninh, xã hội và điều hành lực lượng dân quân, một cấp uỷ viên phụ trách văn hoá, chính sách xã hội, lao động việc làm và lãnh đạo khối đoàn thể quần chúng, 2 cấp uỷ viên còn lại, mỗi đồng chí làm tổ trưởng một tổ đảng và được phân công làm tổ trưởng tổ sản xuất gắn với hoạt động dịch vụ của các HTX.

Về chế độ chính sách: Cùng với chế độ, quy định của Đảng, Nhà nước, Định Tường đã căn cứ vào phần công việc do HTX giao cho các đồng chí là thành viên ban chi ủy để trả phụ cấp theo trách nhiệm được giao, do vậy thu nhập của đội ngũ cán bộ thôn được nâng lên. Mỗi thôn đều có văn phòng làm việc được trang bị bàn ghế, loa đài, điện thoại, ti vi, điện nước phục vụ cho các hoạt động, hội họp, tập thể (trong đó có sinh hoạt đảng).

Về cơ chế hoạt động: Chi ủy và các thành viên của chi ủy hoạt động theo quy chế của cấp uỷ; trưởng thôn và các chức việc khác do chính quyền và HTX giao thì hoạt động theo quy chế làm việc do UBND xã ban hành.

Năm 1998, chủ tịch UBND tỉnh ra Quyết định số 1970 ban hành quy định nhiệm vụ, quyền hạn của trưởng thôn. Đối chiếu với nội dung quy định chức năng, quyền hạn của trưởng thôn theo Quyết định 1970 thì mô hình Định Tường đang thực hiện là phù hợp. Vì vậy, Đảng bộ Định Tường đã thống nhất giữ nguyên mô hình cấp uỷ là 5 người, bí thư chi bộ đồng thời làm trưởng thôn. Qua đánh giá giai đoạn 1994-2005, Định Tường thấy rõ đây là giai đoạn phát huy tốt vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng, vai trò quản lý của Nhà nước ở cơ sở, góp phần quan trọng vào thực hiện mục tiêu đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp - nông thôn và chuyển dịch mạnh mẽ cơ cấu kinh tế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phát triển ngành nghề dịch vụ. Nổi bật là tổ chức thực hiện thành công 4 nhiệm vụ lớn: Hoàn thành chủ trương dồn điền đổi thửa; tổ chức nhân dân ứng dụng khoa học kỹ thuật, công nghệ sinh học vào sản xuất giống lúa lai, ngô lai; hoàn thành bê tông hoá đường làng, ngõ xóm; đưa chương trình nạc hoá đàn lợn, sin hoá đàn bò vào địa phương.

Từ năm 2006 đến nay, Định Tường tiếp tục thực hiện mô hình bí thư chi bộ đồng thời làm trưởng thôn, số chi ủy viên rút xuống còn 3 người. Bí thư chi bộ đủ trình độ, uy tín và năng lực thực hiện để ứng cử và được bầu làm trưởng thôn. Phó bí thư phụ trách văn hoá - xã hội, chính sách lao động việc làm, xoá đói giảm nghèo (là trưởng ban công tác mặt trận thôn). Một cấp uỷ viên đảm nhiệm vị trí uỷ viên công an phụ trách an ninh trật tự và hoạt động của lực lượng dân quân. Sau hơn 2 năm (2006-2008) thực hiện, mô hình chi uỷ chỉ gồm 3 người đã và đang phát huy tốt, hoạt động hiệu quả, tiếp tục nâng cao vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng, đặc biệt là phát huy được trách nhiệm cán bộ trong quản lý. Để cán bộ cơ sở yên tâm công tác, hiện nay Định Tường thực hiện chính sách với cán bộ thôn như sau: Bí thư chi bộ đồng thời là trưởng thôn hưởng phụ cấp hệ số 1,06 (572.000 đ/tháng) và được trang bị 1 máy điện thoại di động; phó bí thư chi bộ đồng thời phụ trách công tác văn hóa - xã hội, lao động, việc làm hưởng hệ số 1,04 (561.000 đ/tháng) và được trang bị 1 máy điện thoại bàn; chi uỷ viên đồng thời đảm nhiệm công tác an ninh trật tự và hoạt động của lực lượng dân quân hưởng hệ số 1,02 (550.800 đ/tháng); các chức danh này được đóng bảo hiểm xã hội.

Nhìn lại chặng đường 18 năm (1990-2008) thực hiện mô hình bí thư chi bộ đồng thời là trưởng thôn, Định Tường đã có những bước phát triển vững chắc và toàn diện trên tất cả các lĩnh vực, với những thành tích rất đáng tự hào: Kinh tế tăng trưởng liên tục, tính từ 2001 đến 2007 là 13% năm, năng suất lúa bình quân đạt 13 tấn/ha/năm, giá trị sản xuất trên ha canh tác bình quân đạt 53,34 triệu đồng/ha/năm, GDP đầu người đạt 8,5 triệu đồng. Cơ cấu kinh tế có bước chuyển biến rõ rệt: Nông nghiệp 46,29%, tiểu thủ công nghiệp - xây dựng cơ bản 15,19%, dịch vụ 38,01%. Xã có 4 loại hình kinh tế HTX (HTX dịch vụ trồng trọt, HTX tín dụng nhân dân, HTX dịch vụ chăn nuôi, HTX dịch vụ điện nước) hoạt động có hiệu quả kinh tế cao, lợi nhuận hằng năm đạt từ 200 triệu đồng trở lên. Định Tường là đơn vị đầu tiên của Thanh Hoá đạt 4 chuẩn quốc gia về y tế, giáo dục; 100% hộ dân dùng nước sạch; 100% hộ dùng điện, 100% đường làng, ngõ xóm được bê tông hoá và nhựa hoá; 5/5 làng được công nhận danh hiệu làng văn hoá cấp tỉnh, huyện. Công tác xây dựng đảng, xây dựng chính quyền và các đoàn thể, Định Tường liên tục được công nhận là đơn vị vững mạnh toàn diện. Đảng bộ Định Tường được huyện uỷ, tỉnh uỷ công nhận là Đảng bộ trong sạch, vững mạnh từ năm 1993 đến nay và được Đảng, Nhà nước tặng 3 Huân chương Lao động, nhiều Cờ thi đua và Bằng khen. Tháng 3 năm 2005 được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động trong thời kỳ đổi mới.

Có thể khẳng định:

Một là: Đảng uỷ đã lãnh đạo, chỉ đạo có kết quả việc chi uỷ, chi bộ xây dựng và thực hiện quy chế làm việc, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, cách thức phối kết hợp giữa công tác của chi bộ với công tác của thôn và với các ban ngành cấp xã.

Hai là: Đảng bộ, chính quyền địa phương xác định rõ được tầm quan trọng và vai trò của người đứng đầu chi bộ, làm cho cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ và đồng tình với mục đích của việc bố trí bí thư chi bộ đồng thời là trưởng thôn.

Ba là: cấp uỷ, chính quyền xã đánh giá đúng năng lực, phẩm chất của đội ngũ cán bộ, đảng viên, mở rộng dân chủ, lấy ý kiến của chi bộ và nhân dân của từng thôn, từ đó xây dựng nguồn nhân sự, đặc biệt là chức danh bí thư chi bộ đồng thời là trưởng thôn. Vì vậy khi chi bộ bầu được người làm bí thư, tổ chức đảng giới thiệu ra ứng cử làm trưởng thôn thì được nhân dân tin tưởng, tín nhiệm bầu làm trưởng thôn.

Bốn là: Công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống ở Định Tường luôn được Đảng uỷ quan tâm chỉ đạo sâu sắc đồng thời tăng cường kiểm tra, uốn nắn, chấn chỉnh kịp thời.

Năm là: Trên cơ sở quy định của Đảng và Nhà nước, phải xây dựng được quy chế hoạt động cho cấp uỷ, quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của bí thư, trưởng thôn, các cấp uỷ viên; đồng thời phải có chế độ, chính sách bảo đảm vật chất, động viên tinh thần hợp lý để cán bộ yên tâm công tác.

Định Tường khẳng định phải luôn gắn xây dựng kinh tế với củng cố tổ chức cơ sở đảng, nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng trong mọi lĩnh vực một cách trực tiếp và toàn diện.

Để mô hình này tiếp tục phát triển và mở rộng, có một số vấn đề được đặt ra và đề nghị với cấp trên như sau:

Mô hình thôn không nên quy định là bao nhiêu hộ mà nên gắn với làng truyền thống thì sẽ khai thác được truyền thống văn hoá làng quê, thuận lợi cho công tác quản lý, tình làng nghĩa xóm được phát huy.

Phụ cấp của bí thư, trưởng thôn không nên quy định cứng mà nên quy định: quản lý bao nhiêu hộ thì được hưởng định mức bao nhiêu, nếu vượt lên thì tăng theo tỷ lệ. Nên có sự đổi mới về chế độ chính sách thống nhất ở tầm vĩ mô.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ thôn, nhất là với chức danh bí thư chi bộ đồng thời là trưởng thôn phải được quan tâm đáp ứng yêu cầu thực tế.