Tính đến ngày 31-12-2006, cả nước có 10.929 xã, phường, thị trấn; tất cả các xã đều có tổ chức cơ sở đảng (10.573 đảng bộ cơ sở và 356 chi bộ cơ sở), dưới đảng bộ cơ sở có 115.460 chi bộ trực thuộc với tổng số hơn 1,78 triệu đảng viên. Chi bộ trực thuộc các đảng uỷ xã, phường, thị trấn thường là chi bộ khu dân cư (thôn, xóm, bản, ấp, tổ dân phố...), chi bộ trường học, trạm y tế. Một số nơi có chi bộ hợp tác xã, công an, quân sự, doanh nghiệp tư nhân và chi bộ cơ quan. Những năm 1984-1985, xuất phát từ yêu cầu, nhiệm vụ của cấp phường, một số tỉnh, thành uỷ đã chỉ đạo việc thành lập chi bộ cơ quan phường như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thanh Hoá... Thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khoá IX) về đổi mới nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn, Nghị quyết 11-NQ/TW của Bộ Chính trị và các Nghị định số 114, 121-NĐ/CP của Chính phủ, cán bộ xã, phường, thị trấn được tính là công chức cơ sở, nhiều địa phương đã tiến hành thành lập chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn. Như vậy, có thể hiểu, chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn gồm đảng viên là cán bộ chuyên trách, cán bộ công chức xã trong định biên theo Nghị định 114-NĐ/CP của Chính phủ. Với hoạt động của mình, các chi bộ cơ quan này chính là hạt nhân chính trị lãnh đạo các tổ chức đoàn thể chính trị-xã hội thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tham gia lãnh đạo xây dựng và thực hiện có hiệu quả chủ trương, nhiệm vụ công tác tại cơ quan xã, phường, thị trấn.

Theo thống kê bước đầu của 42/64 tỉnh, thành uỷ đã có 7% số xã, phường, thị trấn thành lập chi bộ cơ quan. Trong số này có 515 chi bộ cơ quan phường (42% tổng số phường được thống kê), 155 chi bộ cơ quan xã (2% số xã) và 76 chi bộ cơ quan thị trấn (bằng 13% số thị trấn). Hiện nay, hầu hết các phường ở các thành phố lớn đã thành lập chi bộ cơ quan phường. Ví như TP. Việt Trì (Phú Thọ) 10/10 phường có chi bộ cơ quan; các tỉnh uỷ Hà Nam, Vĩnh Phúc đều ban hành quy định, hướng dẫn tạm thời về chức năng, nhiệm vụ của chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn được chọn làm điểm.

Tình hình hoạt động của các chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn cho thấy:

Một là, hầu hết các chi bộ đều phát huy tốt vai trò hạt nhân chính trị, lãnh đạo đảng viên, công chức ở cơ quan xã, phường, thị trấn thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ được giao, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm, phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của đảng viên trong việc tham mưu, đề xuất với đảng uỷ, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể về những vấn đề thuộc chức trách, nhiệm vụ được giao, góp phần thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ chính trị của cơ sở.

Hai là, thông qua sinh hoạt chi bộ định kỳ, cấp uỷ theo dõi sát tình hình và kết quả việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của đảng viên, kịp thời động viên những người hoàn thành tốt nhiệm vụ; phát hiện, ngăn chặn các vi phạm, tiêu cực; đảm bảo việc nhận xét, đánh giá chất lượng đảng viên hằng năm được sát đúng với chức trách, nhiệm vụ được giao.

Ba là, trong sinh hoạt chi bộ, cấp uỷ hoặc cán bộ lãnh đạo xã, phường, thị trấn kịp thời phổ biến, quán triệt các chủ trương, chính sách mới của Đảng và Nhà nước, nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn của cấp trên và thông tin tình hình địa phương, thời sự trong nước, quốc tế đến đảng viên; làm tốt việc lãnh đạo công tác chính trị, tư tưởng cho đảng viên và quần chúng trong cơ quan.

Bốn là, nhiều chi bộ cơ quan đã quan tâm theo dõi, bồi dưỡng, giáo dục quần chúng ưu tú trong diện cán bộ, công chức xã, phường, thị trấn để kết nạp đảng viên, tạo nguồn cán bộ cho cơ sở (hiện nay, nhiều chi bộ khu dân cư chưa quan tâm nhiều đến việc phát triển đảng viên là cán bộ, công chức cơ sở vì không nắm sát tình hình và kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao của số quần chúng này).

Năm là, việc thành lập chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn giúp tháo gỡ những khó khăn trong việc bố trí sinh hoạt đảng đối với số đảng viên là cán bộ, công chức cơ sở không phải người địa phương hoặc được tăng cường, luân chuyển, điều động từ nơi khác đến.

Sáu là, để đảm bảo đảng viên thường xuyên nắm sát tình hình các thôn, xóm, ấp, bản, tổ dân phố, nhiều chi bộ đã phân công đảng viên phụ trách cụm dân cư, tổ dân phố, lắng nghe, nắm bắt tình hình tâm tư nguyện vọng của đảng viên, quần chúng nhân dân ở nơi cư trú, phản ánh với chi bộ và đảng uỷ để kịp thời giải quyết nguyện vọng chính đáng, thiết thực của nhân dân.

Bên cạnh những kết quả đạt được, nhiều chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn còn vướng mắc về nội dung, phương thức hoạt động. Một số chi bộ chưa xây dựng và thực hiện tốt quy chế làm việc, chưa thống nhất về tên gọi và cơ cấu đảng viên. Việc thực hiện giới thiệu đảng viên ở chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn thường xuyên giữ mối liên hệ với cấp uỷ nơi cư trú theo Quy định 76-QĐ/TW của Bộ Chính trị chưa được tốt. Trong tổ chức triển khai mô hình chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn, nhiều cấp uỷ cấp trên chưa chú trọng công tác chỉ đạo, kiểm tra, sơ kết rút kinh nghiệm.

Việc thành lập chi bộ ở cơ quan xã, phường, thị trấn sẽ tạo sự thống nhất, đồng bộ giữa các tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị trong phạm vi một cơ quan (chi bộ, chi đoàn TNCS Hồ Chí Minh, công đoàn, chi hội phụ nữ...). Có chi bộ cơ quan, công tác lãnh đạo chính trị tư tưởng, lãnh đạo đảng viên, quần chúng nâng cao ý thức trách nhiệm, vai trò gương mẫu, tích cực phấn đấu hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ chuyên môn được thuận lợi. Qua sinh hoạt, chi bộ có điều kiện thường xuyên theo dõi, kiểm điểm việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của cán bộ, đảng viên trong cơ quan, kịp thời động viên mặt tích cực, tăng cường kiểm tra, giám sát, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các vị phạm, tiêu cực của cán bộ, đảng viên công chức cơ sở. Từ công tác quản lý đảng viên của chi bộ cơ quan, việc đánh giá, nhận xét cán bộ được kịp thời, sát đúng. Đây cũng là cơ sở để giúp tham mưu, đề xuất việc lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn hoá đội ngũ cán bộ cơ sở.

Để phát huy tốt vai trò của chi bộ cơ quan xã, phường, thị trấn, nên:

Thành lập chi bộ cơ quan ở tất cả các phường trong cả nước. Đối với các xã, thị trấn ở miền xuôi, trên cơ sở đặc điểm tình hình của địa phương, nếu có đủ điều kiện về số lượng đảng viên, chất lượng đảng viên nên thành lập chi bộ cơ quan. ở những xã, thị trấn miền núi, vùng sâu, vùng xa, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số, nơi còn ít đảng viên chưa nên thành lập chi bộ cơ quan để tránh trường hợp tái xuất hiện những thôn, bản không có đảng viên và tổ chức đảng.

Chi bộ cơ quan chịu sự lãnh đạo trực tiếp của đảng uỷ cơ sở xã, phường, thị trấn và thực hiện nhiệm vụ theo Điều 24 của Điều lệ Đảng, vì thế, bí thư chi bộ cơ quan nên là đồng chí trong thường vụ đảng uỷ.

Để ngăn ngừa những biểu hiện cán bộ, đảng viên xa dân, không nắm chắc tình hình hoạt động của khu dân cư, các đảng uỷ, chi uỷ phải xây dựng quy chế hoạt động, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của chi bộ và thực hiện tốt Quy định 76-QĐ/TW của Bộ Chính trị về đảng viên đang công tác thường xuyên giữ mối liên hệ với chi uỷ nơi cư trú, đảm bảo đội ngũ cán bộ, đảng viên gần gũi quần chúng, nắm bắt kịp thời những diễn biến trong nhân dân, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân.