Diễn đàn
Những biến dạng nguyên tắc tập trung dân chủ và giải pháp khắc phục
8:28' 20/9/2006


Tập trung dân chủ (TTDC) là nguyên tắc tổ chức cơ bản trong hoạt động của Đảng. Nguyên tắc này được ví như xương sống làm cho Đảng luôn vững mạnh trên cả ba mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức; đảm bảo thống nhất ý chí và hành động. Đây là tiêu chí để phân biệt chính đảng cách mạng với các đảng cơ hội khác. Thực tiễn thời gian qua cho thấy không ít tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên chưa nhận thức đầy đủ nội dung, bản chất của nguyên tắc TTDC, do đó khi vận dụng nguyên tắc này đã có những biến dạng, làm ảnh hưởng tiêu cực đến việc xác định, tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính trị, tổ chức sinh hoạt đảng và những sai lệch trong công tác tổ chức cán bộ. Vì vậy, nhận diện đúng những biến dạng, tìm ra giải pháp khắc phục có ý nghĩa thực tiễn bức xúc đối với Đảng ta.

1. Những biến dạng chủ yếu trong việc thực hiện nguyên tắc TCDC.

Trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện các chủ trương, nghị quyết. Xây dựng nghị quyết là một hình thức, chức năng lãnh đạo chủ yếu của Đảng. Nó quyết định vận mệnh, tương lai của cả dân tộc. Hồ Chí Minh chỉ rõ: Chính sách đúng là nguồn gốc của thắng lợi. Thực tiễn thời gian qua cho thấy một số tổ chức đảng còn dân chủ hình thức trong việc ra nghị quyết. Tình trạng thảo luận xuôi chiều, thiếu tranh luận, phản biện lẫn nhau để tìm ra chân lý còn diễn ra khá phổ biến. Việc áp đặt ý kiến chỉ đạo của đồng chí chủ trì cấp ủy, thiếu sự trao đổi của các thành viên cấp ủy vẫn chưa được khắc phục. Có những cấp ủy viên, đảng viên khi thảo luận thì không phát biểu thể hiện chính kiến của mình, nhưng sau khi có nghị quyết lại biểu hiện sự thiếu nhất trí, hoặc nghi ngờ tính khả thi của nghị quyết. Tình trạng nói không đi đôi với làm, thiếu quyết tâm chỉ đạo còn diễn ra ở một số tổ chức đảng, cấp ủy viên, cho nên hiệu quả kinh tế-xã hội, xây dựng đảng ở các đảng bộ đó rất hạn chế.

Trong công tác tổ chức, cán bộ: Nghị quyết Trung ương 3 khóa VIII về chiến lược cán bộ khẳng định Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ. Đảng không chỉ chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ trong nội bộ Đảng mà Đảng còn phải tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ cho cả hệ thống chính trị. Thực tiễn thời gian qua cho thấy các cấp ủy đảng đã có nhiều tiến bộ trong việc quán triệt, vận dụng nguyên tắc TTDC trong công tác cán bộ, tuy nhiên vẫn còn bộc lộ những hạn chế, khuyết điểm cần được khắc phục. Những biểu hiện lệch lạc đó thường là: Dân chủ hình thức, biểu hiện rõ nhất là việc bố trí, sử dụng cán bộ thiếu sự bàn bạc của tập thể cấp ủy mà dường như mọi quyết định về bố trí sử dụng, cất nhắc đề bạt cán bộ ở những tổ chức đảng đó đều do đồng chí chủ trì cấp ủy quyết định. Đương nhiên, ý kiến của đồng chí chủ trì là quan trọng, nếu thật sự trong sáng, công tâm, khách quan có thể đưa ra những gợi mở, định hướng để tập thể cấp ủy thảo luận. Nếu những đồng chí chủ trì gia trưởng, độc đoán, mang nặng chủ nghĩa cá nhân “yêu nên tốt, ghét nên xấu” thì rất dễ áp đặt ý kiến riêng của mình khi đề bạt những cán bộ chưa đảm bảo tiêu chuẩn, thậm chí cả những phần tử cơ hội. Hiện tượng này nếu không được khắc phục sẽ ảnh hưởng đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, dễ gây mất đoàn kết nội bộ, làm suy giảm niềm tin của quần chúng đối với bộ máy đảng, nhà nước. Trong giai đoạn hiện nay, một số cán bộ, đảng viên đang tìm mọi cách “chạy chức, chạy quyền” để vun vén cho cuộc sống “vương giả” của mình. Tình trạng cục bộ địa phương, thân quen, dòng họ trong bố trí, sử dụng cán bộ tuy không phải là phổ biến nhưng vẫn chưa được khắc phục. Hiện tượng đó có thể dẫn tới những “ê kíp” cán bộ vận động theo hướng tiêu cực. Điều đáng lưu tâm trong mấy nhiệm kỳ đại hội gần đây, nhất là từ cấp tỉnh trở xuống, có những đảng bộ khi họp trù bị nhân sự thì số phiếu thống nhất rất cao, khi tiến hành đại hội chính thức để bầu ban chấp hành thì có những đồng chí nằm trong dự kiến lại không trúng cử (kể cả các chức danh chủ chốt). Có những đảng bộ khi trù bị đã thống nhất danh sách dự kiến ban chấp hành nhưng khi tiến hành bầu cử lại có nhiều ý kiến giới thiệu thêm các ứng cử viên, làm cho đoàn chủ tịch lúng túng khi xử lý những tình huống này. Nhìn chung “công tác cán bộ vẫn còn nhiều yếu kém, bất cập; đánh giá và quản lý cán bộ vẫn là khâu yếu, chậm được khắc phục, còn nể nang, “dĩ hòa vi quý” thiếu thẳng thắn, chất lượng đánh giá cán bộ còn hạn chế, nhiều nơi chưa thực hiện việc công khai đánh giá cán bộ”(1). Nguyên tắc TTDC trong công tác tổ chức, cán bộ nếu nhận thức và vận dụng không đúng thì hệ quả của nó sẽ ảnh hưởng xấu đến các mặt công tác xây dựng đảng, làm chậm quá trình phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, đơn vị.

Trong việc thực hiện các nguyên tắc tổ chức sinh hoạt đảng. Là người khởi xướng những nguyên tắc xây dựng đảng kiểu mới, V.I.Lê-nin yêu cầu người đảng viên phải luôn chấp hành kỷ luật đảng và sinh hoạt trong một tổ chức của Đảng. Đây là nhân tố đảm bảo cho Đảng luôn trong sạch, vững mạnh, giữ vững vai trò lãnh đạo, giữ vững phẩm chất tư cách của người cộng sản. Đại hội lần thứ VIII của Đảng khẳng định: “Có tình trạng vừa kém dân chủ vừa thiếu kỷ luật, kỷ cương. Một số cán bộ cấp ủy chưa tôn trọng và thực hiện đúng nguyên tắc TTDC”(2). Nguyên tắc TTDC rất quan trọng, nhưng khi đi vào cuộc sống, nếu chủ thể không biết cách vận dụng hoặc thực hiện tùy tiện thì nó có thể bị lợi dụng, bóp méo. Do đó, khi quán triệt, vận hành nguyên tắc TTDC trong thực tiễn cần chú ý cơ sở, điều kiện để bảo đảm thực hiện tốt nguyên tắc. Cần nhìn nhận một thực tế là “Trong một tổ chức, một tập thể lãnh đạo nếu đa số tốt, thiểu số cơ hội, tham nhũng, thoái hóa biến chất thì thực hiện nguyên tắc TTDC sẽ loại bỏ được những phần tử cơ hội, tham nhũng, thoái hóa biến chất ra khỏi Đảng; trái lại khi đa số cơ hội, tham nhũng, thoái hóa, chỉ có thiểu số tốt - theo quy định thiểu số phục tùng đa số, cá nhân phục tùng tổ chức - thì kết quả sẽ ngược lại: Những người tốt, trong sáng, liêm khiết sẽ bị loại”(3). Hiện tượng con dao hai lưỡi trong việc thực hiện nguyên tắc TTDC chính là chỗ đó. ở những đảng bộ trong sạch, vững mạnh, nội bộ đoàn kết thống nhất thì việc thực hiện nguyên tắc TTDC rất thuận lợi, đạt kết quả tốt. Ngược lại, ở những nơi mất đoàn kết nghiêm trọng, kéo dài, đa số thành viên trong cấp ủy có khuyết điểm, sai lầm, nếu đảng viên kém tính đảng, giác ngộ kém thì nguyên tắc TTDC sẽ bị vô hiệu, kết quả thực hiện sẽ ngược lại với mong muốn, mục tiêu lý tưởng của Đảng. Chất lượng tự phê bình, phê bình trong Đảng hiện nay vẫn còn là khâu yếu. Hiện tượng chê trách “sau lưng”, chỉ phê bình những cái thứ yếu vẫn chưa được khắc phục. Thậm chí có đảng viên lợi dụng phê bình để moi móc khuyết điểm với khẩu khí nặng nề, thiếu văn hóa để nhằm hạ uy tín của người khác. Một số đảng viên trong sinh hoạt đảng thì không phê bình, do động cơ không trong sáng nên đã viết đơn, thư nặc danh tố cáo, vu khống để bôi nhọ nhằm “hạ bệ” đồng chí mình. Hiện tượng cán bộ lãnh đạo độc đoán, mệnh lệnh, trù dập, ức hiếp quần chúng còn xảy ra ở một số nơi, có khi rất trắng trợn. Mất đoàn kết nội bộ, “bằng mặt không bằng lòng”, kéo bè, kéo cánh là những biểu hiện xấu diễn ra ở không ít tổ chức đảng. Những căn bệnh này nếu không có giải pháp chữa trị hữu hiệu thì ảnh hưởng rất lớn đến việc xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, làm suy giảm năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, dung dưỡng cho những phần tử cơ hội chống phá Đảng. Sinh thời V.I.Lê-nin đã cảnh báo rằng “Nếu như nó không tẩy sạch khỏi bản thân nó những đảng viên tuyên truyền quan điểm chống Đảng thì nó không tránh khỏi tan rã, trước tiên là tan rã về tư tưởng, sau sẽ tan rã cả về mặt vật chất”(4).

2. Để khắc phục những biến dạng trong việc thực hiện nguyên tắc TTDC, theo chúng tôi cần thực hiện tốt mấy vấn đề sau:

Nâng cao nhận thức trách nhiệm cho các tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên về nội dung, bản chất nguyên tắc TTDC. Tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên có nhận thức đúng mới có cơ sở để vận dụng thực hiện nguyên tắc TTDC có hiệu quả, không chệch hướng. Tập trung và dân chủ là hai thành tố cấu thành một chỉnh thể thống nhất của nguyên tắc. Hai thành tố này ràng buộc, chế ước lẫn nhau, tập trung phải dựa trên cái nền dân chủ và dân chủ phải dưới sự chỉ đạo của tập trung, dân chủ phải đi đôi với kỷ luật, kỷ cương. Dân chủ càng được tăng cường thì càng có sự thống nhất tập trung cao. Tuyệt đối hóa, nhấn mạnh một yếu tố nào đều không đúng, trái với bản chất của nguyên tắc TTDC.

Tiếp tục thể chế hóa, cụ thể hóa nguyên tắc thành quy chế, quy định trong Đảng và pháp luật của Nhà nước để tổ chức thực hiện có hiệu quả, nhất là trong thảo luận ra nghị quyết và công tác cán bộ. Hệ thống quy chế, quy định đồng bộ, nhất quán càng có cơ sở để quản lý, điều chỉnh các hành vi hoạt động của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên. Cần rà soát lại những điểm bất hợp lý, lạc hậu trong các quy chế, quy định đã ban hành để bổ sung hoàn thiện, giúp cho việc thực hiện được thống nhất. Nên chăng mỗi loại quy chế, quy định, luật pháp cần lượng hóa trách nhiệm, quyền hạn của người đứng đầu, cán bộ, đảng viên dưới quyền; làm rõ quyền hạn gắn với trách nhiệm, giáo dục đi đôi với kiểm tra giám sát, tự giác gắn liền với bắt buộc... Chẳng hạn trong công tác cán bộ phải lượng hóa trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, thủ trưởng cơ quan với trách nhiệm của tập thể cấp ủy, thường vụ. Cần minh bạch khi xác định hệ tiêu chuẩn để đề bạt cán bộ.

Nâng cao chất lượng sinh hoạt đảng, nhất là sinh hoạt cấp ủy và chi bộ, coi trọng việc quản lý, giáo dục, rèn luyện đảng viên. Trên cơ sở những nguyên tắc mà Điều lệ Đảng quy định, mỗi cấp ủy đảng cần xây dựng quy chế làm việc của mình, làm rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cấp ủy viên. Tổ chức, chuẩn bị kỹ nội dung, hình thức sinh hoạt, thực hiện phương châm của Bác Hồ: Khi chưa quyết định thì tha hồ bàn cãi, khi đã quyết định rồi thì phải tìm cách thi hành cho nhanh, cho có hiệu quả.

Thường xuyên duy trì tốt chế độ sinh hoạt chi bộ. Chất lượng sinh hoạt chi bộ được đo ở việc chuẩn bị nội dung, hình thức sinh hoạt, luôn đảm bảo ba tính chất. Phấn đấu không để một đảng viên nào đứng ngoài sự quản lý của tổ chức đảng. Khi cán bộ, đảng viên ở tầm cao của văn hóa sẽ đủ sức miễn dịch với những cám dỗ của cuộc sống đời thường, với những độc tố phản văn hóa. Đồng thời tích cực đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, bởi đây là căn nguyên gây ra những mầm họa kìm hãm sự phát triển của cơ thể Đảng và cán bộ, đảng viên.

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, xử lý kỷ luật nghiêm minh những tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên vi phạm kỷ luật của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Thông qua kiểm tra, kịp thời phát hiện những sơ hở của các chủ trương, nghị quyết để bổ sung hoàn thiện phù hợp với quy luật khách quan; đồng thời giáo dục ngăn chặn kịp thời các khuyết điểm, sai phạm của đảng viên. Cấp ủy, UBKT cần hướng vào kiểm tra tổ chức đảng, đảng viên khi dấu hiệu vi phạm mới manh nha, để giáo dục, ngăn chặn, không chờ vụ việc vỡ lở mới kiểm tra, nhất là những nơi có biểu hiện mất đoàn kết nội bộ, vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc TTDC. Mặt khác phải coi trọng việc xem xét xử lý kỷ luật nghiêm minh, kịp thời với những tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên cố tình không chấp hành chỉ thị, nghị quyết, tham nhũng, gây chia rẽ, bè phái làm suy yếu khối đoàn kết thống nhất trong Đảng. Tổ chức đảng cấp trên cần có biện pháp mạnh để củng cố kiện toàn tổ chức bộ máy, đề bạt, luân chuyển cán bộ.

Coi trọng nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, tạo sự thống nhất về quan điểm trong toàn Đảng. Công tác này phải tiếp tục hướng vào luận giải con đường đi lên CNXH; thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN; kinh tế nhiều thành phần nhưng kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; vấn đề đảng viên làm kinh tế tư bản tư nhân, những biến dạng trong việc thực hiện nguyên tắc TTDC trên bình diện rộng… Bám sát thực tiễn, tổng kết thành lý luận đúng đắn mới dẫn dắt được hành động đi tới kết quả mong muốn.

Có cơ chế cho quần chúng tham gia xây dựng Đảng, giám sát tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên. Bác Hồ chỉ rõ: Nếu không có nhân dân giúp sức thì Đảng không làm được việc gì. Do đó, bên cạnh việc cụ thể hóa quan điểm của Đảng về công tác quần chúng trong tình hình mới, cần xây dựng cơ chế quy định để nhân dân giám sát cán bộ, đảng viên. Bởi “Họ chẳng những trông thấy những người tốt, việc tốt mà họ cũng trông thấy những người xấu, việc xấu trong Đảng”(5). Cuộc đấu tranh chống các loại “quốc nạn” trong cơ chế thị trường hiện nay đòi hỏi không thể thiếu một loại vũ khí sắc bén thông qua công luận và dư luận xã hội - đó là tiếng nói của nhân dân.

______

(1) Văn kiện hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương khóa IX, NXBCTQG, H.2004, tr.124. (2) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, NXBCTQG, H.1996, tr.138. (3) GS,TS. Nguyễn Phú Trọng, PGS, TS. Tô Huy Rứa, PGS, TS. Trần Khắc Việt: Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng trong thời kỳ mới (sách tham khảo), NXBCTQG, H.2004, tr.209. (4) V.I.Lê-nin toàn tập, NXB Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1979, tr.125-126. (5) Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr.262.
TS. NGUYỄN THẾ TƯ
Học viện Chính trị khu vực III
Bài cùng chuyên mục
GIỚI THIỆU TẠP CHÍ IN
Số 8 - 2014
Tra cứu tạp chí in:
Tra cứu tạp chí CD:
VIDEO CLIPS