Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước là vấn đề được Đảng ta quan tâm, ngày càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH đất nước. Phương thức lãnh đạo của Đảng là cách thức thực hiện nội dung, nhiệm vụ lãnh đạo và là yếu tố quan trọng bảo đảm cho đường lối được thực hiện trong cuộc sống. Khi nhiệm vụ cách mạng và nội dung lãnh đạo thay đổi thì phương thức lãnh đạo phải có những thay đổi phù hợp.

1. Từ khi đất nước thống nhất, cả nước bước vào giai đoạn xây dựng CNXH, Đảng ta đã đặt ra yêu cầu đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo. Đại hội IV, Đại hội V của Đảng nêu rõ yêu cầu phải xác định chức năng, nhiệm vụ và giải quyết tốt mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và các đoàn thể; chỉ ra tình trạng lẫn lộn chức năng, nhiệm vụ giữa cơ quan đảng và cơ quan nhà nước; tổ chức đảng bao biện, làm thay công việc chính quyền, xem nhẹ vai trò, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước và tổ chức kinh tế; xác định cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ. Đại hội VI của Đảng (12-1986) đánh dấu đường lối đổi mới về kinh tế-xã hội, xóa bỏ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp. Đại hội nhấn mạnh đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong điều kiện chuyển đổi cơ cấu kinh tế và cơ chế quản lý. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH do Đại hội VII của Đảng thông qua; Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2, Trung ương 8 (khóa VII); Trung ương 3, Trung ương 7 (khóa VIII) và Đại hội IX của Đảng đều thể hiện tư tưởng, quan điểm đổi mới của Đảng về phương thức lãnh đạo đối với việc xây dựng hệ thống tổ chức nhà nước. Đại hội IX của Đảng khẳng định Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Đây chính là quan điểm mới của Đảng ta về nhà nước và về mối quan hệ trong phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước. Đại hội X của Đảng nhấn mạnh:

“Tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước. Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng đường lối, quan điểm, các nghị quyết, lãnh đạo thể chế hóa, cụ thể hóa thành Hiến pháp, pháp luật, kế hoạch, các chương trình công tác lớn của Nhà nước; bố trí đúng cán bộ và thường xuyên kiểm tra việc tổ chức thực hiện.

Đảng lãnh đạo nhưng không bao biện, làm thay Nhà nước; trái lại, phát huy mạnh mẽ vai trò chủ động, sáng tạo của Nhà nước trong quản lý đất nước và xã hội.

Khẩn trương xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản quy định cụ thể về nguyên tắc, nội dung và cơ chế Đảng lãnh đạo đối với Nhà nước trong từng lĩnh vực: lập pháp, hành pháp, tư pháp và từng cấp, từng loại hình tổ chức nhà nước”(1).

Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước được xác lập ở cấp trung ương và địa phương. ở địa phương, đổi mới sự lãnh đạo của cấp ủy đối với chính quyền, bảo đảm phù hợp với điều kiện, đặc điểm của địa phương; xây dựng quy chế cụ thể về nội dung và phương thức lãnh đạo đối với các cơ quan chính quyền.

2. Tỉnh ủy Tiền Giang xác định vai trò lãnh đạo của mình đối với UBND tỉnh thông qua Quy chế làm việc của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ở từng nhiệm kỳ. Qua đó, xác định rõ việc đảm bảo thực hiện cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, không bao biện làm thay; đồng thời không buông lỏng sự lãnh đạo của Đảng. Tỉnh ủy cũng xác định nhiệm vụ và quyền hạn của mình: Nghiên cứu và vận dụng cụ thể hóa chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng thành nghị quyết, chỉ thị phù hợp với tình hình địa phương và lãnh đạo thực hiện nghiêm túc, đạt hiệu quả cao, quyết định những vấn đề quan trọng về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng, xây dựng Đảng, chính quyền và công tác vận động quần chúng. Ban Thường vụ Tỉnh ủy lãnh đạo bằng nghị quyết, chủ trương, định hướng lớn, công tác tư tưởng, tổ chức cán bộ và kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, không đi sâu vào chức năng chuyên môn, nghiệp vụ nhưng cũng không buông lỏng vai trò lãnh đạo của Đảng.

Từ sự lãnh đạo đúng của Tỉnh ủy, Tiền Giang đã đạt được nhiều thành tựu đáng phấn khởi trên các mặt kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng. Vai trò quản lý, điều hành của UBND tỉnh từng bước được nâng cao. Các cơ quan chính quyền được củng cố, kiện toàn. Phát huy tính tự chủ, năng động, sáng tạo của UBND các cấp. Đề cao trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là đối với người đứng đầu cơ quan, đơn vị; hạn chế tình trạng chồng chéo, đùn đẩy trách nhiệm. Đội ngũ cán bộ, công chức hành chính nâng cao kiến thức, phẩm chất đạo đức và năng lực công tác. Tỉnh ủy ban hành nhiều nghị quyết chuyên đề: Cải cách hành chính, phát triển đô thị, xây dựng kết cấu hạ tầng, lãnh đạo công tác quân sự địa phương, an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội... trên địa bàn tỉnh. Hằng tuần, Ban Thường vụ Tỉnh ủy họp nghe báo cáo, phản ánh hoạt động của UBND tỉnh và các ngành có liên quan để chỉ đạo, đôn đốc thực hiện. Hằng quý, sáu tháng Tỉnh ủy nghe UBND tỉnh báo cáo tình hình thực hiện nhiệm vụ, kế hoạch nhà nước và giải pháp thực hiện trong thời gian tới. Ban Thường vụ Tỉnh ủy thường xuyên chỉ đạo tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với hoạt động của các cơ quan chính quyền; chỉ đạo UBND tỉnh tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương.

Song thực tiễn lãnh đạo của Tỉnh ủy đối với UBND tỉnh cũng còn một số vấn đề cần được làm rõ và hoàn thiện:

- Không phải lúc nào các nghị quyết của Tỉnh ủy cũng được UBND tỉnh triển khai, tổ chức thực hiện một cách có hiệu quả nếu thiếu sự kiểm tra, giám sát của Tỉnh ủy và các cơ quan tham mưu của mình; song nếu Tỉnh ủy “sa đà” vào hoạt động chuyên môn thuộc chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của UBND tỉnh thì sẽ dẫn đến tình trạng làm thay, bao biện nhiệm vụ chính quyền tạo nên tâm lý ỷ lại, hạn chế tính năng động của cơ quan chính quyền địa phương.

- Tỉnh ủy và UBND tỉnh đều có chung mục tiêu về phát triển kinh tế-xã hội, an ninh, quốc phòng trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, các mục tiêu Tỉnh ủy xác định mang tính định hướng, còn UBND tỉnh căn cứ các mục tiêu đó cụ thể hóa thành chương trình hành động, kế hoạch thực hiện, trong đó phải định lượng rõ mục tiêu cần đạt. Chính vì thế, cách thức thực hiện mục tiêu của Tỉnh ủy và UBND tỉnh có sự khác nhau. Tỉnh ủy thì phải xác định mục tiêu cho đúng và đi sâu kiểm tra, uốn nắn việc thực hiện; còn UBND tỉnh thì phải đưa ra những giải pháp cụ thể và sử dụng quyền lực hành chính để thực thi những giải pháp đó. Đây là tiêu chí để không lẫn lộn, chồng chéo giữa chức năng lãnh đạo của Tỉnh ủy và chức năng quản lý của UBND tỉnh. Các cấp ủy không trực tiếp làm thay công việc thuộc phạm vi quản lý của chính quyền, nhưng cần tạo điều kiện cho UBND tỉnh trình bày các giải pháp thực hiện chủ trương, nghị quyết của Tỉnh ủy; gợi mở các vấn đề quan trọng thuộc chức năng quản lý của chính quyền để UBND chủ động quyết định và chịu trách nhiệm. Mặt khác, UBND phải biết hạn chế đưa vào các cuộc họp Ban Thường vụ, Ban Chấp hành đảng bộ tỉnh công việc thuộc thẩm quyền quyết định, quản lý của mình để xin ý kiến, tránh cho Tỉnh ủy sa vào công việc sự vụ của chính quyền.

3. Các giải pháp đổi mới phương thức lãnh đạo của Tỉnh ủy đối với UBND tỉnh từ thực tiễn tỉnh Tiền Giang:

- Tỉnh ủy và UBND tỉnh rà soát, hoàn chỉnh quy chế làm việc của mình nhằm tránh những chồng chéo, trùng lắp trong chức năng, nhiệm vụ, tăng cường được sự lãnh đạo của Tỉnh ủy và quản lý, điều hành của UBND tỉnh; quy định rõ vấn đề gì cấp ủy cần bàn và quyết định, vấn đề gì do cơ quan chính quyền quyết định và chịu trách nhiệm.

- Các cuộc họp của Ban Thường vụ Tỉnh ủy cũng như Tỉnh ủy không thảo luận, bàn sâu công việc thuộc phạm vi quản lý, điều hành của UBND; dành thời gian đi sâu kiểm điểm vai trò, trách nhiệm của từng cấp ủy viên trong việc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị của Tỉnh ủy, các lĩnh vực, công tác được phân công. Đồng thời Tỉnh ủy chỉ đạo các cơ quan tham mưu cải tiến nội dung báo cáo phục vụ yêu cầu lãnh đạo của Tỉnh ủy và quản lý, điều hành của UBND. Tất nhiên, không thể chia cắt một cách máy móc, cứng nhắc giữa vai trò lãnh đạo và quản lý.

Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền địa phương đòi hỏi phải có quyết tâm chính trị và bản lĩnh lãnh đạo của cấp ủy địa phương, mà đặc biệt là người đứng đầu tỉnh ủy. Do đó, Bí thư Tỉnh ủy có vai trò quyết định, có trách nhiệm làm chuyển biến nhận thức của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý ở địa phương thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình và nâng cao năng lực lãnh đạo của Tỉnh ủy, hiệu quả quản lý của UBND tỉnh.

Từ thực tế, địa phương mong muốn Đảng và Nhà nước ta sớm tổng kết, làm rõ hơn phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong giai đoạn hiện nay, sớm ban hành hệ thống văn bản quy định cụ thể về nguyên tắc, nội dung và cơ chế Đảng lãnh đạo đối với chính quyền địa phương.

——