Để thực hiện được chức năng, nhiệm vụ của mình, tỉnh ủy, ban thường vụ tỉnh ủy (gọi chung là tỉnh ủy) phải thông qua các cấp ủy, tổ chức đảng trực thuộc và các ban thuộc tỉnh ủy. Trong những tổ chức giúp cấp ủy lãnh đạo, các ban thuộc tỉnh ủy có vị trí, vai trò quan trọng. Sự đúng hoặc sai trong các quyết định dẫn đến thành hoặc bại trong thực tế có dấu ấn của các cơ quan tham mưu. Do vậy, việc thiết lập mô hình cơ quan tham mưu của cấp ủy địa phương, trước hết là cơ quan tham mưu của tỉnh ủy thích hợp và có hiệu quả là vấn đề quan trọng trong nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng.

Căn cứ vào Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII (1999), hầu như các tỉnh ủy đều hình thành các ban và cơ quan tham mưu gồm: ủy ban kiểm tra, ban tổ chức, tuyên giáo, dân vận và văn phòng, trường chính trị, báo của đảng bộ. Theo đó, đã sáp nhập ban bảo vệ chính trị nội bộ vào ban tổ chức; giải thể ban kinh tế, ban nội chính, ban tài chính - quản trị và chuyển thành phòng, bộ phận của văn phòng. Từ năm 2002, nhiều nơi thành lập ban bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ. Nhìn chung, ở Đồng Tháp các cơ quan tham mưu của tỉnh ủy từng bước được kiện toàn, hoạt động đúng chức năng.

Mặc dù đã có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển của địa phương, nhưng các cơ quan tham mưu của tỉnh ủy còn một số hạn chế.

Thứ nhất, có một số chức năng, nhiệm vụ chồng lấn chức năng, nhiệm vụ cơ quan nhà nước.

Trong thực tế, sự chồng lấn về chức năng, nhiệm vụ đã tạo nên tình trạng cơ quan ấy có cũng được, không có cũng không sao. Đáng lưu ý là các cơ quan và bộ phận như: Khoa giáo của ban tuyên giáo; nội chính - tiếp dân của văn phòng; ban dân vận. Theo các quy định hiện hành, phòng khoa giáo của ban tuyên giáo tham mưu trên các lĩnh vực giáo dục - đào tạo, y tế, dân số - gia đình và trẻ em, khoa học - kỹ thuật, môi trường, thể dục - thể thao; phòng nội chính - tiếp dân của văn phòng tỉnh ủy tham mưu về lĩnh vực an ninh chính trị (chức năng của cơ quan công an, quân sự), lĩnh vực tư pháp, khiếu nại, tố cáo; ban dân vận tỉnh ủy tham mưu lĩnh vực dân vận, tôn giáo (có ban chỉ đạo công tác tôn giáo và ban tôn giáo chính quyền).

Thứ hai, tổ chức bộ máy và năng lực cơ quan tham mưu còn bất cập, hạn chế, chưa đủ tầm tham mưu cho cấp ủy lãnh đạo theo kịp tình hình mới.

Cơ quan tham mưu trên lĩnh vực khoa giáo với nhiều mảng công việc nhưng chỉ là cấp phòng (tương đương cấp phòng của sở) với vài nhân sự (trên văn bản, số lượng cho phép từ ba đến năm, nhưng bổ sung đủ thì đội khung biên chế của ban); cơ quan tham mưu lĩnh vực nội chính là cấp phòng với ba cán bộ…

Cùng với bộ máy tổ chức bất cập là năng lực tham mưu rất hạn chế. Phần lớn cán bộ cơ quan tham mưu của cấp ủy là cán bộ giúp việc, cán bộ hành chính văn phòng, rất ít có các chuyên gia trên các lĩnh vực mà cấp ủy cần lãnh đạo.

Thực tiễn đã và đang đòi hỏi phải củng cố, kiện toàn cơ quan tham mưu nhằm giúp cấp ủy đáp ứng yêu cầu xây dựng Đảng ta nói chung, từng đảng bộ nói riêng thật sự trong sạch, vững mạnh cả về chính trị, tư tưởng và tổ chức, đoàn kết nhất trí cao, gắn bó mật thiết với nhân dân, có phương thức lãnh đạo khoa học, có đội ngũ cán bộ, đảng viên đủ phẩm chất và năng lực. “Việc kiện toàn cơ quan tham mưu phải bảo đảm tinh gọn, hoạt động thiết thực, hiệu quả; khắc phục tình trạng chồng chéo, trùng lắp; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan và người đứng đầu không rõ ràng” theo tinh thần Đại hội X của Đảng. Tinh thần chỉ đạo thì rõ. Nhưng, mô hình cơ quan tham mưu cấp ủy như thế nào chưa rõ. ở đây, ngoài ý nghĩa chính trị, khoa học tổ chức, còn cả vấn đề nhận thức, lợi ích.

Từ thực tiễn chúng tôi thấy, các cơ quan có tính chất vừa tham mưu, vừa tác nghiệp nên giữ ổn định là: Ban tổ chức, ủy ban kiểm tra, báo, trường chính trị, văn phòng (chủ yếu là tham mưu giúp cấp ủy điều hành công việc, thông tin tổng hợp, nghiệp vụ văn phòng và nên tách chức năng nghiên cứu kinh tế, nội chính), ban tuyên giáo (có thể gọi tên là ban tư tưởng, ban tuyên truyền hoặc ban tuyên huấn và nên tách chức năng khoa giáo…).

Đối với các lĩnh vực nghiên cứu như kinh tế, văn hóa, xã hội, chính trị, an ninh, vận động quần chúng… thì hợp thành một bộ phận tham mưu. Bộ phận tham mưu này là một nhóm độc lập, đặt dưới sự điều hành trực tiếp của thường trực tỉnh ủy, sinh hoạt và hoạt động do văn phòng đảm trách.

Đề nghị không còn ban dân vận không phải có cái gì đó lệch lạc về quan điểm quần chúng của Đảng. Có một thực tế là trước đây ban kinh tế tỉnh ủy, ban nội chính tỉnh ủy từng được xem là không thể thiếu. Nhưng, việc giải quyết và sáp nhập các ban trên đã tỏ ra là hoàn toàn đúng trong điều kiện Đảng lãnh đạo chính quyền. Điều cốt yếu của vấn đề là làm sao chuyển tải quan điểm, đường lối dân vận của Đảng thành Hiến pháp, luật, chính sách của Nhà nước và xây dựng được đội ngũ cán bộ, công chức “việc gì có lợi cho dân ta hết sức làm, việc gì có hại cho dân ta hết sức tránh”.

Ngoài ra, ban bảo vệ chăm sóc sức khỏe cán bộ chỉ nên là một phòng của ban tổ chức tỉnh ủy, có nhiệm vụ tổ chức khám sức khỏe định kỳ và quản lý hồ sơ sức khỏe, còn việc chăm sóc, chữa bệnh thì theo các chế độ chung.

Trên cơ sở định hình về tổ chức bộ máy, cần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức tham mưu.

Ngoại trừ cán bộ, công chức ở các bộ phận nghiệp vụ, cán bộ, công chức cơ quan tham mưu, bộ phận tham mưu tổng hợp phải là những chuyên gia trên những lĩnh vực đó, có kiến thức tổng hợp, am hiểu địa bàn, vững vàng về chính trị, tư duy sáng tạo. Những cán bộ này được thi tuyển, xét tuyển theo chuẩn của chuyên viên chính và chuyên viên cao cấp.

Bên cạnh nguồn thi tuyển, cần quy hoạch và đưa những cán bộ có triển vọng đi đào tạo sau đại học, có tỷ lệ cần thiết học ở ngoài nước. Định hướng chung của nguồn cán bộ này có thể đảm nhận các chức vụ trong các cơ quan nhà nước nếu được sự tín nhiệm trong các cuộc bầu cử. Như vậy, cán bộ cơ quan tham mưu tổng hợp và cán bộ cơ quan nhà nước được hưởng như nhau về các chế độ, chính sách.

Việc nâng cao năng lực và sức chiến đấu để Đảng làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình là đưa nước ta vượt qua tình trạng một nước kém phát triển, phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh phải được tiến hành khẩn trương, liên tục, trong đó đặc biệt chú ý kiện toàn tổ chức và nâng cao chất lượng cơ quan tham mưu nói chung, của tỉnh ủy nói riêng.

Cần nghiên cứu và sớm ban hành quy định về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan tham mưu; thống nhất mô hình tổ chức bộ máy (mô hình của thành phố trực thuộc Trung ương, mô hình của tỉnh) và định lại biên chế; xây dựng chính sách, chế độ đối với bộ phận tham mưu.

Đối với tỉnh, xem xét làm thí điểm việc tổ chức bộ phận tham mưu tổng hợp; xác định cơ quan vừa tham mưu, vừa tác nghiệp (hai ban và bốn cơ quan nêu trên). Lựa chọn, bố trí những cán bộ giỏi vào cơ quan tham mưu, nhất là bộ phận tham mưu tổng hợp. Trên cơ sở quy định chung, xây dựng chế độ chính sách nhằm thu hút được nhóm “tinh anh” vào cơ quan tham mưu.

Trong thời đại kinh tế tri thức, các quyết định phải dựa vào luận cứ khoa học, mang tính thực tiễn cao và điều này chỉ có thể có được từ bộ phận nghiên cứu, tham mưu chuyên sâu. Lãnh đạo hời hợt, quyết định vội vàng sẽ gây hậu quả tai hại. Củng cố, kiện toàn và nâng cao chất lượng cơ quan tham mưu thực chất là nâng cao năng lực lãnh đạo của cấp ủy. Và vì vậy, nó cần được sớm thực hiện.