Trong sự nghiệp cách mạng cũng như trong xây dựng Đảng, vấn đề cán bộ bao giờ cũng giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Khi Đảng có đường lối chính trị đúng thì công tác tổ chức nói chung, công tác cán bộ nói riêng là nhân tố chủ yếu quyết định sự thắng lợi của cách mạng. Để làm tốt công tác cán bộ, phải tiến hành nhiều nội dung, biện pháp đồng bộ, chặt chẽ, trong đó phát huy dân chủ, công khai là biện pháp rất quan trọng mà cấp ủy và cán bộ chủ trì các cấp phải thường xuyên coi trọng.

Phát huy dân chủ, công khai trong công tác cán bộ là để chọn lựa, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng đúng cán bộ phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đây còn là tiền đề quan trọng để thực hiện đúng nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, đi đôi với phát huy trách nhiệm của các tổ chức và người đứng đầu các tổ chức trong hệ thống chính trị về công tác cán bộ. Dân chủ, công khai được thực hiện tốt phản ánh việc chấp hành đúng nguyên tắc tập trung dân chủ trong công tác cán bộ của Đảng.

Dân chủ và công khai trong công tác cán bộ là hai phạm trù khác nhau, nhưng có mối quan hệ chặt chẽ, bổ sung cho nhau và phải được thực hiện dựa trên cơ sở chấp hành đúng các nguyên tắc công tác cán bộ của Đảng. Dân chủ tốt là cơ sở và là điều kiện để công khai công tác cán bộ được thực hiện trên thực tế. Công khai là biện pháp quan trọng để thực hiện dân chủ trong công tác cán bộ.

Dân chủ, công khai đúng nguyên tắc trong công tác cán bộ hoàn toàn ngược lại với quan niệm coi công tác cán bộ là công việc bí mật và chỉ lấy ý kiến của một vài người trong phạm vi hẹp làm quyết định của tập thể.

Thực hiện dân chủ, công khai trong công tác cán bộ phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và theo đúng nguyên tắc tập trung dân chủ; đồng thời, có cơ chế bảo đảm cho dân chủ, công khai công tác cán bộ được thực hiện. Mặt khác, thực hiện dân chủ, công khai trong công tác cán bộ phải phù hợp trình độ dân trí, hiểu biết về công tác cán bộ của quần chúng. Không để các thế lực thù địch lợi dụng vấn đề dân chủ, công khai xuyên tạc quan điểm, đường lối của Đảng về công tác cán bộ; không để những hiện tượng tiêu cực xảy ra do thực hiện dân chủ, công khai không phù hợp với trình độ dân trí.

Trong những năm qua, việc thực hiện dân chủ, công khai trong công tác cán bộ đã có nhiều tiến bộ. Cấp ủy và cán bộ chủ trì các cấp đã nhận thức được vị trí, tầm quan trọng của dân chủ, công khai trong công tác cán bộ; việc tổ chức góp ý, phê bình, lấy phiếu tín nhiệm đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ chủ trì được tiến hành nghiêm túc, đúng quy chế dân chủ ở đơn vị. Các tổ chức đảng đã đẩy mạnh thực hiện dân chủ, công khai trong đề bạt, bổ nhiệm cán bộ, nên đã tiếp tục củng cố lòng tin của quần chúng nhân dân đối với Đảng.

Tuy nhiên, dân chủ, công khai đúng nguyên tắc trong công tác cán bộ vẫn còn là khâu có nhiều hạn chế. Một số cấp ủy, cán bộ chủ trì còn thụ động, ỷ lại hoặc buông lỏng vai trò lãnh đạo, chịu “áp lực” từ bên ngoài. Thực hiện dân chủ, công khai không tuân thủ nguyên tắc công tác cán bộ của Đảng; hiện tượng chạy chức, chạy quyền, tư tưởng cục bộ, bè phái, ô dù trong công tác cán bộ vẫn đang là vấn đề gây bức xúc trong xã hội; hoặc, lấy ý kiến, lấy phiếu tín nhiệm cán bộ còn mang tính hình thức.

Bởi vậy, phát huy dân chủ, công khai đúng nguyên tắc trong công tác cán bộ của Đảng hiện nay là một trong những vấn đề cấp bách. Theo chúng tôi, cần thực hiện tốt những nội dung chủ yếu sau:

Một là, tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho các cấp, các ngành, trước hết là cấp ủy, cán bộ chủ trì.

Đây là nội dung có ý nghĩa rất quan trọng, không chỉ là yêu cầu tự thân mà còn là trách nhiệm chính trị của các cấp, các ngành và mọi người, trước hết là cấp ủy, cán bộ chủ trì đối với sự vững mạnh của đội ngũ cán bộ; đồng thời, đây còn là tiền đề bảo đảm cho việc thực hiện các khâu, các bước công tác cán bộ đạt hiệu quả. Dân chủ, công khai trong công tác cán bộ chỉ có thể đạt được kết quả tốt khi có sự thống nhất trong nhận thức của cấp ủy, cán bộ chủ trì và của mọi người. Để nâng cao nhận thức, trách nhiệm, phải kết hợp chặt chẽ, đồng bộ nhiều nội dung, biện pháp, hình thức tuyên truyền, giáo dục làm cho mọi tổ chức, mọi người, trước hết là cấp ủy, cán bộ chủ trì thấy rõ yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, của việc xây dựng đội ngũ cán bộ vững mạnh theo lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng. Cần tiến hành tốt các đợt sinh hoạt chính trị, đẩy mạnh tự phê bình và phê bình, thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ trong công tác cán bộ để nâng cao nhận thức, trách nhiệm cho mọi người. Hết sức tránh nhận thức lệch lạc, hạ thấp, hoặc quá đề cao dân chủ, công khai trong công tác cán bộ.

Hai là, tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy đảng, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị.

Việc lãnh đạo phát huy dân chủ, công khai đúng nguyên tắc trong công tác cán bộ là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cấp ủy đảng. Vì vậy, trình độ lãnh đạo, vai trò của  các cấp ủy đảng quyết định hiệu quả dân chủ, công khai trong công tác cán bộ. Tuy nhiên, để tăng cường giám sát, kiểm tra đội ngũ cán bộ của Đảng, cần phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị.

Do đó, phải nắm vững khâu then chốt là xây dựng cấp ủy đảng các cấp trong sạch vững mạnh, trọng tâm là xây dựng cấp ủy có sức chiến đấu cao, đổi mới phong cách, tác phong lãnh đạo dân chủ, công khai trong công tác cán bộ.

Từng cấp ủy phải có nội dung, biện pháp lãnh đạo đúng đắn; thực hiện nghiêm nguyên tắc tập trung dân chủ trong tất cả các khâu, các bước của công tác cán bộ. Dân chủ, công khai trong công tác cán bộ không chỉ thực hiện trong phạm vi cấp ủy mà đòi hỏi còn phải biết lắng nghe ý kiến của cấp ủy cấp dưới, của các cấp, các ngành liên quan và cấp ủy, chính quyền địa phương nơi cán bộ sinh sống. Tổ chức đảng, đảng viên, mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân, các cơ quan thông tin đại chúng và toàn xã hội cần đề cao, phát huy tinh thần trách nhiệm trong giám sát, kiểm tra đội ngũ cán bộ, công chức, nhất là cán bộ chủ trì các cấp; hướng dẫn và tổ chức cho quần chúng góp ý xây dựng đội ngũ cán bộ đúng nguyên tắc, đúng quy chế; kịp thời phát hiện, đấu tranh khắc phục những biểu hiện thiếu dân chủ, công khai trong công tác cán bộ.

Ba là, đề cao vai trò tiền phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ trì.

Đây là vấn đề quyết định chất lượng, hiệu quả của việc thực hiện dân chủ, công khai trong công tác cán bộ. Hồ Chí Minh đã dạy: Cán bộ là gốc của mọi công việc. Vai trò tiền phong gương mẫu của cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ chủ trì có ý nghĩa quyết định thực hiện dân chủ, công khai đúng nguyên tắc trong công tác cán bộ. Dân tin và đi theo Đảng trước hết là thông qua đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng. Nếu cán bộ, đảng viên không tiền phong, gương mẫu; tổ chức thực hiện dân chủ, công khai trong công tác cán bộ không đúng nguyên tắc sẽ làm ảnh hưởng đến chất lượng đội ngũ cán bộ và cao hơn nữa là làm suy giảm lòng tin của quần chúng nhân dân đối với Đảng.

Vì vậy, cán bộ, đảng viên của Đảng, nhất là những cán bộ chủ trì phải luôn đặt lợi ích của Đảng, của nhân dân lên trên, lên trước để thực hiện tốt dân chủ, công khai trong công tác cán bộ; đồng thời, phải thực sự gương mẫu, tỉnh táo, trung thực, khách quan, công bằng, giữ nghiêm nguyên tắc trong thực hiện dân chủ, công khai; cần khắc phục tư tưởng cục bộ, khép kín, ham quyền lực cá nhân, không tin tưởng cấp dưới; hoặc tạo “uy tín giả” để đánh lừa quần chúng, đánh lừa dư luận.

Bốn là, thường xuyên bổ sung, hoàn thiện các quy chế về công tác cán bộ.

Đây là giải pháp có ý nghĩa pháp lý và là cơ sở bảo đảm phát huy hiệu lực dân chủ, công khai trong công tác cán bộ. Đảng ta đã khẳng định: Phải thực hiện tốt Quy chế dân chủ, mở rộng dân chủ trực tiếp ở cơ sở, tạo điều kiện để nhân dân tham gia quản lý xã hội, thảo luận và quyết định những vấn đề quan trọng. Các quy chế về công tác cán bộ có tác động, ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình thực hiện dân chủ, công khai đúng nguyên tắc trong công tác cán bộ. Các quy chế muốn phát huy tác dụng phải luôn luôn phù hợp với sự phát triển của nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụ của tổ chức. Việc xây dựng, ban hành các quy chế về công tác cán bộ đúng đắn sẽ tạo điều kiện thuận lợi để mọi tổ chức, mọi người tham gia ý kiến về công tác cán bộ của Đảng có hiệu quả.

Phải căn cứ vào thực tiễn của cơ quan, đơn vị để ban hành quy chế dân chủ, công khai trong công tác cán bộ.

Cấp ủy và cán bộ chủ trì các cấp cần thường xuyên bồi dưỡng nâng cao trình độ cho cán bộ, nhân viên trong cơ quan, đơn vị về công tác cán bộ để dân chủ, công khai phát huy hiệu quả. Dân chủ, công khai trong công tác cán bộ phải đi liền với củng cố, nâng cao kỷ luật, kỷ cương, cơ chế giám sát của các tổ chức, các ngành và quần chúng; có chính sách bảo đảm cho cơ chế được thực hiện nghiêm túc.  

Bảo đảm dân chủ, công khai đúng nguyên tắc trong công tác cán bộ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng luôn có phẩm chất và năng lực, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ.