Sinh hoạt đảng
Suy nghĩ về nguyên tắc tập trung dân chủ trong bầu cử
10:48' 16/3/2009


Bầu cử trong Đảng không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của mỗi đảng viên đối với tổ chức, đối với Đảng, là biểu hiện sinh động nguyên tắc tập trung dân chủ trong Đảng. Điểm 1, Điều 9, Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam quy định: “Cơ quan lãnh đạo các cấp của Đảng do bầu cử lập ra, thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách”. Theo Điều lệ Đảng, việc bầu cử trong Đảng từ cấp cơ sở trở lên hiện nay được tiến hành: Đại hội bầu cấp uỷ, cấp uỷ bầu ban thường vụ, bầu bí thư, phó bí thư trong số uỷ viên thường vụ... Quá trình đổi mới đất nước, Đảng ta chủ trương từng bước hoàn thiện hình thức dân chủ đại diện, mở rộng hình thức dân chủ trực tiếp. Việc này không chỉ áp dụng đối với bầu cử chính quyền nhà nước các cấp mà đã và đang được mở rộng cả bầu cử trong Đảng. Điểm 4, Điều 24, Điều lệ Đảng và Quy định thi hành Điều lệ Đảng số 23-QĐ/TW ngày 31-10-2006 của Bộ Chính trị đều đã quy định: “Chi bộ trực tiếp bầu chi uỷ trước, sau đó bầu bí thư, bầu phó bí thư trong số chi uỷ viên”.

Nghị quyết Trung ương lần thứ 6 khoá X chủ trương: “Thực hiện thí điểm từng bước việc đại hội đảng bộ cơ sở bầu cấp uỷ, ban thường vụ, bí thư và phó bí thư”. Như vậy, nguyên tắc tập trung dân chủ thể hiện trong bầu cử trong Đảng đã từng bước được hoàn thiện, dân chủ trong Đảng ngày càng được mở rộng, tác động tích cực đến thực thi dân chủ của toàn xã hội. Tuy vậy, vẫn còn tồn tại một số biểu hiện vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ trong bầu cử như việc bầu thiếu cấp uỷ viên so với số lượng mà đại hội quyết định hay việc bỏ phiếu trắng ở nơi này, nơi kia...

Dù không có được số liệu chứng minh rõ mức độ vi phạm nhưng đây là thực tế đã xảy ra trong bầu cử ở đại hội một số cơ sở đảng, thậm chí cả ở đại hội một số đảng bộ cấp huyện, cấp tỉnh. Vì vậy, nó đã trở thành vấn đề được nhiều đảng viên và tổ chức đảng quan tâm và thấy cần phải được khắc phục trong đại hội đảng, nhất là khi thực hiện chủ trương đại hội đảng bộ cơ sở bầu cấp uỷ, ban thường vụ, bí thư, phó bí thư. Trong bài viết này, tôi xin nêu một số giải pháp với mong muốn góp phần hạn chế tiến tới không còn những vi phạm trên.

1. Về mặt tổ chức: ở những tổ chức cơ sở đảng yếu kém, nội bộ mất đoàn kết, giảm sút sức chiến đấu chưa nên thực hiện chủ trương đại hội đảng bộ bầu cấp uỷ, ban thường vụ, bí thư và phó bí thư.

Bởi lẽ, trong thực tế, những hiện tượng bầu thiếu cấp uỷ viên, bỏ phiếu trắng ở đại hội đảng hoặc các biểu hiện vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ khác thường xảy ra ở những tổ chức cơ sở đảng yếu kém, mất đoàn kết hoặc có dấu hiệu mất đoàn kết nội bộ nghiêm trọng, nhận thức và ý thức tổ chức kỷ luật của một số cán bộ, đảng viên kém, quyền dân chủ bị hạn chế. Do đó, nguyên tắc tổ chức trong hoạt động của tổ chức đảng bị vi phạm, dẫn đến tình trạng đúng, sai không minh bạch; đúng nhưng chưa chắc đã được bảo vệ, những nhân tố tích cực, gương mẫu không được phát huy, thậm chí còn bị trù dập, lòng tin của quần chúng nhân dân đối với một số cán bộ, đảng viên và tổ chức đảng bị giảm sút, phong trào ở nơi đó chững lại hoặc đi xuống.

Kinh nghiệm từ thực tiễn cho thấy, ở những nơi này, cấp uỷ cấp trên phải có biện pháp tích cực để củng cố tổ chức, kiện toàn cấp uỷ, cần thiết phải bố trí lại cán bộ chủ chốt. Đồng thời với nâng cao chất lượng sinh hoạt cấp uỷ, chi bộ, thực hiện tự phê bình, phê bình nhằm nâng cao sức chiến đấu của tổ chức đảng. Chỉ như vậy, mới có đủ điều kiện thực hiện chủ trương đại hội đảng bộ bầu cấp uỷ, ban thường vụ, bí thư và phó bí thư. Nếu không, nguyên tắc tập trung dân chủ sẽ có nguy cơ bị mất hiệu nghiệm, phản tác dụng.

Về mặt lý luận, tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức cơ bản, thuộc về bản chất của Đảng, Nhà nước ta. Trong lãnh đạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Phát huy dân chủ đến cao độ... Đồng thời phải tập trung đến cao độ để thống nhất lãnh đạo”. Tuy nhiên, để thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ thì không thể bỏ qua những điều kiện cần và đủ. Vì vậy, cần phải kiện toàn cấp uỷ, củng cố tổ chức các cơ sở đảng yếu kém, mất đoàn kết trước khi tiến hành chủ trương bầu cử trên.

2. Nhận thức đúng đắn về số lượng cấp uỷ viên.

Điều lệ Đảng quy định: Số lượng cấp uỷ viên cấp nào do đại hội cấp đó quyết định. Như vậy, số lượng cấp uỷ viên cụ thể của tổ chức đảng mỗi cấp do đại hội đảng bộ đó quyết định. Khi biểu quyết số lượng cấp uỷ viên, ở phần lớn đại hội các đảng bộ gần như 100% đại biểu chính thức đều giơ tay biểu quyết nhất trí. Không những thế, ngay cả danh sách bầu cử cũng do đại biểu đại hội biểu quyết thông qua. Vậy mà lúc bầu, vẫn còn những tổ chức đảng bầu thiếu cấp uỷ viên. Có nơi bầu một lần không đủ đã thôi, có nơi bầu tiếp đến lần thứ ba cũng không đủ số lượng như đã ấn định đành phải chấp nhận. Có nhiều nguyên nhân, nhưng trước hết là do đảng viên và đại biểu dự đại hội nhận thức chưa đầy đủ về mối quan hệ giữa số lượng và chất lượng cấp uỷ viên.

Cần khẳng định: Việc coi trọng và đảm bảo tiêu chuẩn của từng cấp uỷ viên là vấn đề cơ bản để nâng cao chất lượng lãnh đạo của tập thể cấp uỷ.

Tuy nhiên, hoạt động của cấp uỷ phải tuân theo nguyên tắc tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách. Cho nên, phải xây dựng được một tập thể cấp uỷ thật sự vững mạnh, trong đó số lượng cấp uỷ viên là thành tố quan trọng trong mối quan hệ biện chứng giữa số lượng và chất lượng để nâng cao chất lượng lãnh đạo của cấp uỷ đảng. Điều này giải thích vì sao mỗi kỳ đại hội, trong chỉ thị và hướng dẫn của Trung ương bên cạnh quy định tiêu chuẩn cấp uỷ viên thì đồng thời cũng quy định số lượng cấp uỷ viên của cấp uỷ mỗi cấp. Do vậy, số lượng cấp ủy viên không chỉ do đại hội quyết định trên cơ sở quy định của Điều lệ Đảng, hướng dẫn của Trung ương mà còn xuất phát từ nhiệm vụ chính trị, quy mô, vị trí của mỗi loại hình tổ chức đảng, tính kế thừa và yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng của mỗi thời kỳ khác nhau. Vì thế, yêu cầu phải quán triệt sâu sắc các đảng viên tham dự đại hội có nhận thức đúng đắn về số lượng cấp ủy viên để thực hiện bầu đúng, bầu đủ số lượng đã thảo luận, quyết định.

3. Đề cao ý thức trách nhiệm của đảng viên là đại biểu đại hội.

Bỏ phiếu trắng là không hợp lệ, đáng lẽ không thể có trong bầu cử ở đại hội đảng các cấp. Ngay bầu thiếu cấp uỷ viên cũng không phù hợp với nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng, mặc dù lá phiếu bầu thiếu vẫn hợp lệ. Bởi lẽ, nếu mỗi đại biểu đề cao ý thức trách nhiệm, nhận thức đúng tính khách quan, ý nghĩa, tầm quan trọng về số lượng cấp uỷ viên gắn với tiêu chuẩn, chất lượng cấp uỷ, khi đã cùng đại hội dân chủ thảo luận, bàn bạc, giới thiệu và giơ tay biểu quyết số lượng cấp uỷ viên đã quyết định. Do đó, phải đề cao tính đảng, tinh thần tự giác, ý thức tổ chức kỷ luật của từng đại biểu, từng đảng viên dự đại hội, đi đôi với giúp họ hiểu rõ và thực hiện đúng nguyên tắc tập trung dân chủ.

4. Thực hiện đúng các quy định, mở rộng dân chủ.

Cùng với nâng cao nhận thức, đề cao trách nhiệm cần thực hiện nghiêm túc nguyên tắc, thủ tục bầu cử trong Đảng; quy trình các bước tiến hành phải thực hiện đúng quy định của Trung ương; dân chủ trong các khâu bầu cử phải được mở rộng, tránh hình thức. Phải coi trọng quyền ứng cử, đề cử của đảng viên, trên cơ sở đó mà tính đảng của đảng viên với tư cách là người bầu cử được phát huy.

Cần cải tiến, đổi mới cách thức bỏ phiếu hiện nay: Thay việc phát phiếu để người bầu gạch tên những người mà họ không tín nhiệm, bằng cách phiếu bầu in sẵn tên và những ô trống kèm theo, người bầu chỉ cần đánh dấu vào ô trống những người mà họ tín nhiệm. Cách bỏ phiếu này đơn giản dễ thực hiện, đã từng được áp dụng trong cuộc bầu cử Quốc hội khoá I năm 1946. Thiết nghĩ, cần được áp dụng  ở đại hội đảng bộ các cấp, kể cả các tổ chức cơ sở đảng nông thôn.

Ths. Phạm Văn Hiểu
Trường Chính trị tỉnh Hải Dương
Bài cùng chuyên mục
Động cơ khi vào Đảng    (12/11/2008)
Khờ dại    (16/9/2008)
GIỚI THIỆU TẠP CHÍ IN
Số 4 - 2014
Tra cứu tạp chí in:
Tra cứu tạp chí CD:
VIDEO CLIPS