Thường lệ, cuối năm các tổ chức đảng tiến hành tổng kết, trong đó kiểm điểm, xếp loại đảng viên. Thực hiện hướng dẫn của cấp trên, ngày 26-10-2007, Đảng ủy phường Ngọc Hà (Ba Đình, Hà Nội) có kế hoạch hướng dẫn các chi bộ thực hiện, trong đó có phần nêu rõ “đảng viên được miễn sinh hoạt thì được miễn đánh giá chất lượng và kiểm điểm cuối năm”.

Do quy định đó, Chi bộ 1B thuộc Đảng bộ phường Ngọc Hà có 36 đảng viên thì chỉ có 19 đảng viên thuộc diện kiểm điểm, xếp loại, 17 đảng viên được miễn sinh hoạt không phải kiểm điểm xếp loại (chiếm gần 50%). Trong đó, có tổ đảng 10 đảng viên chỉ còn 3 đảng viên tiến hành kiểm điểm, xếp loại, 7 đảng viên được miễn (chiếm 70%). Cuộc họp tổng kết công tác năm 2007 của Chi bộ 1B, mặc dù tất cả đảng viên miễn sinh hoạt được mời nhưng chỉ có 3/17 đảng viên được miễn sinh hoạt đến họp. Trong số đảng viên được miễn sinh hoạt, có đồng chí cả năm không một lần họp chi bộ nhưng quanh năm đi lễ chùa trong nước và du lịch  nước ngoài. Khi hỏi một đảng viên được mời mà không đi họp, đồng chí đó trả lời: “Được miễn rồi đi họp làm gì, nằm nhà cho khỏe”! Một số đồng chí còn không tham gia học tập chỉ thị, nghị quyết của Đảng, pháp luật của Nhà nước; không sinh hoạt đoàn thể, tổ dân phố, vận động quần chúng thực hiện chính sách của Đảng, các cuộc vận động thi đua của Mặt trận Tổ quốc và của cấp trên. Tóm lại, không ít đảng viên được miễn sinh hoạt rất ít liên hệ với tổ chức đảng, các đồng chí đó hoàn toàn tự do, không bị quản lý, giám sát, đi đâu, làm gì tổ chức đảng không biết… Xét về trách nhiệm đảng viên, các đồng chí đó không khác gì quần chúng, thậm chí có người không bằng quần chúng. Thế nhưng đến hẹn lại lên, các đồng chí này vẫn ung dung nhận Huy hiệu Đảng.

Không họp, không kiểm điểm! Những đảng viên này không có lỗi vì quy định được miễn là miễn tất cả: miễn họp, miễn công tác, miễn kiểm điểm, miễn xếp loại... Quy định như vậy, nếu có trường hợp đảng viên nào đó có khuyết điểm nặng, nhưng vì được miễn kiểm điểm, miễn xếp loại thì xử lý như thế nào, hay được miễn xử lý?

Từ thực tiễn, tôi thấy việc quy định miễn sinh hoạt, miễn kiểm điểm, miễn xếp loại đảng viên là chưa hợp lý. Thực tế hiện nay, hầu hết đảng viên được miễn sinh hoạt sức vẫn còn tương đối khỏe, đi lại, sinh hoạt bình thường. Những đồng chí này vẫn có khả năng sinh hoạt chi bộ hằng tháng, học tập nghị quyết, nghe thời sự, tham gia đoàn thể, tổ dân phố v.v… Thiết nghĩ, chỉ nên quy định miễn công tác cho những đảng viên tuổi già, sức yếu, có bệnh nhưng phải do chi bộ xem xét kỹ, rồi đề nghị cấp trên chuẩn y. Những đảng viên này vẫn phải tham gia sinh hoạt chi bộ định kỳ hằng tháng, hằng năm đúng với quy định của Điều lệ Đảng. Chỉ miễn sinh hoạt cho những đảng viên bị đau, yếu, bệnh nặng, không đi lại được.

Có làm chặt như vậy thì tổ chức đảng mới quản lý, kiểm tra, giám sát được đảng viên. Và tránh được khuynh hướng: Đảng viên lớn tuổi mong được miễn sinh hoạt để “an phận thủ thường”, đảng viên trong cùng một chi bộ có khi cả năm không gặp nhau, tình cảm phai nhạt… Để tình hình này diễn ra ngày càng nhiều sẽ làm giảm sút sức mạnh của tổ chức đảng.

Đảng viên được miễn công tác, vào dịp tổng kết cuối năm của chi bộ vẫn phải kiểm điểm và xếp loại đảng viên. Nội dung kiểm điểm tập trung vào những vấn đề về lập trường, tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, ý thức tổ chức kỷ luật, chấp hành chính sách, liên hệ với quần chúng… Với những đồng chí này chỉ không phải kiểm điểm phần công tác vì đã được miễn.

Sau khi kiểm điểm với tinh thần tự phê bình nghiêm túc, tất cả các đảng viên trong chi bộ, kể cả đảng viên được miễn công tác đều phải xếp loại. Những đảng viên đang công tác thì xếp theo 3 loại như hiện nay (đảng viên đủ tư cách hoàn thành tốt nhiệm vụ, đảng viên đủ tư cách hoàn thành nhiệm vụ và đảng viên vi phạm tư cách). Những đảng viên được miễn công tác thì có thể xếp theo 2 loại: Đảng viên đủ tư cách hoặc đảng viên không đủ tư cách. Chỉ có trên cơ sở kiểm điểm và xếp loại đảng viên, chi bộ mới có đủ điều kiện đánh giá chất lượng chi bộ, đội ngũ đảng viên. Từ đó, chi bộ và từng đảng viên xây dựng phương hướng phấn đấu, phát huy ưu điểm, sửa chữa khuyết điểm, xây dựng chi bộ trong sạch, vững mạnh.

Trong giai đoạn hiện nay, công tác xây dựng đảng cần được đặc biệt coi trọng. Đảng chỉ mạnh khi tổ chức đảng từ cơ sở mạnh, toàn thể đảng viên tham gia xây dựng Đảng. Làm tốt điều đó là thực hiện theo đúng tinh thần Nghị quyết Trung ương 6 (khóa X) của Đảng “nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên”.