Mục đích của việc xây dựng và thực hiện Điều lệ Đảng.

Điều lệ Đảng là văn bản pháp lý cơ bản, “bộ luật” của Đảng. Điều lệ Đảng xác định rõ tôn chỉ mục đích, các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt đảng, cơ cấu tổ chức, bộ máy của Đảng; quy định trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền hạn của đảng viên và của tổ chức đảng các cấp.

Mục đích của việc xây dựng và thực hiện Điều lệ Đảng là nhằm bảo đảm sự thống nhất tư tưởng, tổ chức và hành động trong toàn Đảng, thực hiện Cương lĩnh, đường lối và mục tiêu, lý tưởng của Đảng. Do vậy, các tổ chức đảng và đảng viên phải nghiêm chỉnh chấp hành, không có ngoại lệ. C.Mác-Ph.Ăngnghen, Lênin là những người sáng lập ra Đảng Cộng sản, chính đảng cách mạng của giai cấp công nhân, cũng là những người đầu tiên đề ra Cương lĩnh và Điều lệ Đảng và chính các ông lại là những người gương mẫu, nghiêm túc thi hành. Chủ tịch Hồ Chí Minh, Người sáng lập và rèn luyện Đảng ta, xây dựng Cương lĩnh và Điều lệ đầu tiên của Đảng. Người cũng là tấm gương mẫu mực, sáng ngời về nói và làm thống nhất, nói và làm theo Cương lĩnh, Điều lệ Đảng.

Do vị trí và tầm quan trọng của Điều lệ Đảng nên Điều lệ Đảng được thông qua tại các kỳ Đại hội toàn quốc của Đảng, luôn giành một chương quy định về chấp hành Điều lệ Đảng. Chương XII, Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X có ghi: “Tổ chức đảng và đảng viên phải chấp hành nghiêm chỉnh Điều lệ Đảng” và “chỉ Đại hội đại biểu toàn quốc mới có quyền sửa đổi Điều lệ Đảng”. Ngoài ra, Chương I, Điều 3, Điều lệ Đảng khi viết về quyền đảng viên còn ghi: “Đảng viên được thông tin và thảo luận các vấn đề về Cương lĩnh chính trị, Điều lệ Đảng”.

Với ý nghĩa và tầm quan trọng của Điều lệ Đảng như thế, nên dù là cảm tình đảng, hay đã đứng trong hàng ngũ của Đảng đều phải học tập, nghiên cứu thường xuyên để hiểu, nắm vững và thực hành đúng Điều lệ Đảng. Đó là nghĩa vụ, trách nhiệm phải thực hiện suốt đời của người cộng sản.

2. Thực trạng đảng viên học tập, nghiên cứu Điều lệ Đảng hiện nay.

Từ ngày thành lập Đảng 3-2-1930 và qua các kỳ đại hội, đặc biệt từ Đại hội Đảng lần thứ VI và các kỳ đại hội tiếp theo, các tổ chức đảng và đảng viên đều được tham gia thảo luận dân chủ, góp ý bổ sung, sửa đổi Điều lệ Đảng và khi Điều lệ Đảng được đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng thông qua, các tổ chức đảng và đảng viên lại được nghiên cứu để quán triệt thực hiện nghiêm chỉnh. Vì thế, suốt chặng đường dài của cách mạng (cách mạng dân tộc dân chủ và cách mạng XHCN…) đa số cán bộ, đảng viên phát huy được vai trò gương mẫu trong sản xuất, chiến đấu, học tập và công tác, xứng đáng là chiến sĩ tiên phong trên cả ba mặt lý luận, tổ chức và hành động… được nhân dân tin yêu, mến phục.

Tuy nhiên, việc tổ chức cho các tổ chức đảng và đảng viên học tập, quán triệt Điều lệ Đảng còn có vấn đề phải bàn và rút kinh nghiệm.

Thường mỗi kỳ đại hội, ngay từ khi đại hội đảng bộ các cấp tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng các tổ chức đảng và đảng viên đều được thảo luận đóng góp ý kiến vào hai văn kiện quan trọng là Báo cáo chính trị và Dự thảo báo cáo bổ sung sửa đổi Điều lệ Đảng của Ban Chấp hành Trung ương trước khi trình đại hội. Vì Điều lệ Đảng có tính ổn định tương đối và ít thay đổi nên cấp ủy các cấp thường dành nhiều thời gian thảo luận góp ý kiến vào Báo cáo chính trị. Khi quán triệt nghị quyết đại hội, Trung ương lại quy định thời gian cụ thể ở từng cấp (ví dụ: cấp huyện 2-3 ngày, cấp cơ sở từ 1,5 đến 2 ngày) nên rất hạn chế. Riêng Điều lệ Đảng, cấp ủy các cấp thường tổ chức thảo luận quán triệt không kỹ. Chính vì thế, các tổ chức đảng và đảng viên nắm và quán triệt Điều lệ Đảng không sâu.

Có thể nói, việc tổ chức cho cấp ủy các cấp, đảng viên nghiên cứu, quán triệt Điều lệ Đảng một cách bài bản, sâu rộng trong toàn Đảng chưa được coi trọng. Đặc biệt là tổ chức kiểm tra việc quán triệt, nắm vững và thực hiện Điều lệ Đảng chưa thường xuyên. Thường chỉ những lớp bồi dưỡng cảm tình đảng do các trung tâm bồi dưỡng chính trị quận, huyện, thị trấn… mới tổ chức học tập có bài bản Điều lệ Đảng. Vì thế không ít cấp ủy viên, đảng viên trong Đảng không nắm vững, không nhớ chính xác các quy định trong Điều lệ Đảng, dẫn đến vi phạm “một cách không tự giác”, kể cả những đảng viên có nhiều năm tuổi đảng và có trình độ là điều dễ hiểu; ngoại trừ những cấp ủy viên, đảng viên do điều kiện công tác đòi hỏi phải nhớ, phải thuộc… mới thực sự nghiên cứu, nắm vững Điều lệ Đảng và vận dụng trong thực thi nhiệm vụ.

Chúng tôi đã thử làm một cuộc điều tra xã hội học ở một số đảng bộ và chi bộ. Khi hỏi một đảng viên đã 40 năm tuổi đảng là cán bộ đã nghỉ hưu: Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X có bao nhiêu chương, điều? Cái mới của Điều lệ Đảng  khóa X so với khóa IX là gì? Đồng chí đó trả lời không chính xác và không rõ ràng. Hỏi một đảng viên nữ 30 năm tuổi đảng, là công nhân: Đảng viên có mấy nhiệm vụ và quyền hạn ghi trong Điều lệ Đảng? Chúng tôi nhận được câu trả lời, tôi không nhớ là bốn hay năm. Một đồng chí là giảng viên lý luận của một trường đảng Trung ương nói: “Đảng bộ huyện là tổ chức cơ sở đảng”!. Thậm chí, có ban chi ủy ở một chi bộ thôn ra nghị quyết không kết nạp một quần chúng ưu tú có đủ điều kiện vào Đảng chỉ với lý do “quá tuổi” (tuổi 45)!

Còn nhiều điều đáng nói xung quanh nhận thức của cấp ủy, tổ chức đảng, đảng viên về Điều lệ Đảng. Trên đây chỉ nêu ra một số ví dụ tiêu biểu. Để hiểu đúng và thực hiện đúng Điều lệ Đảng là một quá trình không đơn giản, phải có sự quan tâm chỉ đạo của Trung ương, các ban của Đảng, đặc biệt là Ban Tổ chức Trung ương, cấp ủy các cấp từ học tập đến tổ chức thực hiện, đưa Điều lệ Đảng vào cuộc sống sinh hoạt đảng, kiểm tra thường xuyên việc chấp hành Điều lệ Đảng ở các cấp. Không phải ngẫu nhiên mà Ban Tổ chức Trung ương xuất bản nhiều cuốn sách hướng dẫn xung quanh việc thi hành Điều lệ Đảng như: “Quy định, hướng dẫn cụ thể thi hành Điều lệ Đảng”, “Giải đáp 301 câu hỏi về thi hành Điều lệ Đảng”, “Cẩm nang bí thư chi bộ”, “Hướng dẫn một số vấn đề cụ thể về nghiệp vụ công tác đảng viên”... Rất tiếc, các cuốn sách quý này, không phải cấp ủy nào cũng có, đặc biệt là các bí thư chi bộ và chi ủy viên ở cơ sở. Từ Đại hội VIII của Đảng đến nay, mỗi đảng viên được cấp 1 cuốn Điều lệ Đảng. Đó là điều đáng mừng. Tuy nhiên, việc nghiên cứu sử dụng Điều lệ Đảng thế nào để có hiệu quả còn phụ thuộc vào sự hiểu biết và nhận thức của cấp ủy, ý thức tự giác của mỗi đảng viên.

Có thể khắc phục được thực trạng hiểu chưa sâu, nắm chưa vững, thực hiện chưa đúng những quy định của Điều lệ Đảng trong một số cấp ủy và đảng viên.

3. Một số giải pháp, kiến nghị.

Cần làm cho cấp ủy các cấp và đảng viên trong toàn Đảng nhận thức rõ Điều lệ Đảng là văn bản pháp quy, là “bộ luật” của Đảng nên mọi đảng viên dù ở cương vị nào cũng phải nghiêm chỉnh thi hành, không có ngoại lệ. Đồng thời làm cho mọi người hiểu đầy đủ tầm quan trọng, ý nghĩa, mục đích của việc xây dựng và thực hiện Điều lệ Đảng nhằm làm cho Cương lĩnh, đường lối, nghị quyết của Đảng được thực hiện trong cuộc sống, làm cho Đảng thống nhất về tư tưởng và tổ chức, ý chí và hành động, nhân lên gấp bội sức mạnh của tổ chức đảng và đảng viên.

Sau mỗi kỳ đại hội, cùng với nghiên cứu các văn kiện khác như Báo cáo chính trị, Báo cáo xây dựng Đảng, cần tổ chức cho cấp ủy các cấp và đảng viên học tập, quán triệt Điều lệ Đảng.

Ban Tổ chức Trung ương cần phối hợp chặt chẽ với các ban của đảng, đặc biệt là Ban Tuyên giáo Trung ương, các trường đảng, các trung tâm bồi dưỡng chính trị và phát huy Tạp chí Xây dựng Đảng… trong việc tuyên truyền, tổ chức giảng dạy, tìm hiểu và thi hành về Điều lệ Đảng.

Ngoài việc cấp cho đảng viên Điều lệ Đảng, các cấp ủy cần dành một phần ngân sách đảng và đảng phí được để lại cho các tổ chức đảng để mua và sử dụng các tài liệu quan trọng như: “Văn kiện đại hội”, “Điều lệ Đảng”, “Hướng dẫn thi hành Điều lệ Đảng”, “Hỏi đáp về Điều lệ Đảng”. Qua đó, mỗi chi bộ, đảng bộ xây dựng “tủ sách về Đảng” để cán bộ, đảng viên có điều kiện nghiên cứu, tham khảo.

Cùng với động viên, khen thưởng kịp thời các tổ chức đảng, cấp ủy, nhất là các ban chi ủy,  đảng viên gương mẫu học tập và thi hành đúng Điều lệ Đảng, cần kỷ luật nghiêm các tổ chức và cá nhân vi phạm Điều lệ Đảng, vi phạm các quy định của Trung ương về thi hành Điều lệ Đảng.