Trung ương vừa yêu cầu sơ kết cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Yêu cầu cơ bản cần phải đạt được trong quá trình sơ kết là phải chỉ rõ những việc đã làm được, liên hệ với tình hình cụ thể của mỗi người, của từng cấp, từng ngành, từng cơ quan, đơn vị, từ Trung ương đến cơ sở để phê bình và tự phê bình, tìm ra những yếu kém, khuyết điểm và đề xuất việc khắc phục sao cho có kết quả thiết thực, tạo được sự chuyển biến tích cực, rõ rệt, khắc phục được những tiêu cực.

Yêu cầu đó xuất phát từ tư tưởng đạo đức của Người là “học đi đôi với hành”(1); “lời nói đi đôi với việc làm”; là gắng sức sửa đổi lối làm việc và thường xuyên sửa chữa sai lầm khuyết điểm”.

Trong sử dụng cán bộ, Bác nhắc nhở “trong Đảng ta, có những nơi thường dùng những người văn hay, nói khéo nhưng không làm được việc, không ra tranh đấu”.

Chúng ta cần ghi nhớ, học Bác không phải là việc tầm chương trích cú, thuộc lòng từng câu, từng chữ mà là học để tu dưỡng đạo đức, học để làm việc, làm người, làm cán bộ, để phục vụ Tổ quốc và nhân dân được nhiều hơn, tốt hơn. Học Bác Hồ là phải liên hệ với thực tiễn, phải tự phê bình và phê bình. Nhưng vừa qua, không ít nơi việc học lý thuyết (nói) thì rầm rộ, kỹ lưỡng nhưng liên hệ thì chiếu lệ, chung chung, đặc biệt là thiếu một phong trào tự phê bình, tự chịu trách nhiệm tự sửa chữa sai lầm, khuyết điểm (làm). Thật quý (và hiếm) biết bao khi việc sập nhịp dẫn cầu Cần Thơ, qua truyền hình cả nước đã được chứng kiến nhiều lần Thủ tướng Chính phủ nhận khuyết điểm: Trước hết là do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quản lý kém. Vấn đề là tìm ra nguyên nhân cụ thể và quy trách nhiệm rõ ràng. Thủ tướng đã gương mẫu làm theo tấm gương đạo đức của Bác. Từng cấp, từng ngành, từng cơ sở, từng người đứng đầu đều có tinh thần dám nhìn vào đúng sự thật, dám “tiên trách kỷ” thì việc học tập và làm theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh sẽ thực sự là làm cho Bác sống mãi và gần gụi với tất cả chúng ta. Tuy nhiên, hiện nay, ngay cả việc học, tìm đọc, nghe để hiểu thấu đạo đức của Bác ở một số cán bộ có chức, có quyền cũng không phải ai cũng đã nghiêm túc. Có một hiện tượng là mình ít học, ít tìm hiểu, không tổ chức liên hệ và kiểm thảo, tự phê bình trước cấp dưới và quần chúng nhưng lại có thời giờ “lên lớp” và ngồi làm giám khảo trong các cuộc thi. Số cán bộ ấy biện minh rằng mình “bận” nhiều công việc lãnh đạo, quản lý, chuyên môn, nghiệp vụ, hội họp. Họ đã “xao nhãng việc học tập. Đó là một khuyết điểm rất to. Khác nào người thầy thuốc chỉ đi chữa người khác, mà bệnh nặng trong mình thì quên chữa”. Đó là câu mở đầu trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc của Hồ Chí Minh. Người yêu cầu “từ nay chúng ta cần phải thiết thực học tập, sửa chữa các khuyết điểm”.

Trước hết, là phải thiết thực học tập. Việc học tập này không trừ một ai, từ cán bộ cao cấp của Đảng và Nhà nước tới mỗi người dân. Các cán bộ lãnh đạo, quản lý, nhất là người đứng đầu trong mỗi tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, các đoàn thể… càng phải gương mẫu thiết thực học tập và làm theo. Không thể chỉ có ý kiến chỉ đạo cho người khác học.

Hai là, phải có lãnh đạo nghiêm túc. Ban lãnh đạo học tập không chỉ có nhiệm vụ định ra kế hoạch mà phải sâu sát kiểm tra thực hiện.

Không ít nơi, kế hoạch đặt ra một cách hình thức (giấy tờ hành chính, chỉ thị, nhắc nhở…) nhưng “nghiên cứu” thì qua loa, lãnh đạo khoán trắng cho anh em trong cơ quan, tung câu hỏi ra, mạnh ai nấy sao chép cốt có bài để nộp “dự thi”. Đáng chê trách là nhiều nơi không “thảo luận, kiểm tra và thực hành”. Theo Hồ Chủ tịch thì “khai hội, thảo luận và phê bình… cốt để giúp nhau sửa chữa, giúp nhau tiến bộ”. Mọi việc phải bắt đầu từ trong Đảng, từ trên xuống.

Ba là, phải tiến hành “tự kiểm điểm và kiểm điểm đồng chí mình”, không được kiểm điểm qua loa, chung chung, tâng bốc cấp trên, dĩ hòa vi quý, xuê xoa, nương nhẹ, bao che cho nhau. Đó không phải là học tập, làm theo đạo đức Hồ Chí Minh. Làm như thế chỉ gây phản cảm, phản tác dụng, có tội với Bác, với nhân dân. Bác đã dạy “phê bình mình cũng như phê bình người, phải ráo riết, triệt để, thật thà, không nể nang, không thêm bớt. Phải vạch rõ cả ưu điểm và khuyết điểm… Những người bị phê bình thì phải vui lòng nhận xét để sửa đổi, không nên vì bị phê bình mà nản chí hoặc oán ghét”.

Phong trào học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Bác phần lớn còn đang dừng ở các cuộc thi nói, thi viết, nhưng phong trào phê bình và tự phê bình thì lại chưa sâu sắc, thiết thực. Chưa dấy lên một phong trào tự tìm ra khuyết điểm, tự chỉ trích và cơ bản là có kế hoạch sửa chữa. Hiện đang có nhiều vụ việc tiêu cực, tham nhũng liên quan tới rất nhiều cơ quan, đơn vị (như trong thực hiện Đề án 112) nhưng không thấy từ trong cuộc thi “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ” ở cơ quan, đơn vị nào có được một sự tự giác liên hệ, kiểm điểm, tìm ra khuyết điểm và tìm giải pháp sửa chữa.

Để cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh có hiệu quả và thiết thực:

1. Nên bổ sung một số tài liệu cơ bản làm tài liệu chính cho việc học tập, liên hệ và kiểm điểm. Cụ thể là những tác phẩm sau đây của Bác Hồ:

- Thư gửi UBND các kỳ, tỉnh, huyện và làng ngày 17-10-1945 (trong sách Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 4, tr.56) và thư gửi các đồng chí Bắc bộ

- Thư gửi các đồng chí Trung bộ (hai bức thư này đều viết năm 1945, trong sách Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr.71-79).

2. Có hướng dẫn cụ thể những nội dung, những sự việc cần thảo luận kỹ để liên hệ, kiểm điểm cho phù hợp với thực tế từng cơ sở.

3. Có một văn bản chính trị - pháp lý vừa đủ tầm cỡ vừa thiết thực, cụ thể để vừa khơi dậy lòng tự giác, vừa bắt buộc tất cả đảng viên, cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị học tập, liên hệ, kiểm điểm nghiêm túc.

4. Cần có kiểm tra, đôn đốc và thực hiện nghiêm túc từ trên xuống, bắt đầu từ tự phê bình và phê bình của những người đứng đầu. Mọi người đều phải đối chiếu với tài liệu để kiểm điểm bằng văn bản.

5. Chỉ đạo để người đứng đầu liên hệ từng cơ quan, đơn vị kiểm điểm trước một cách nghiêm túc và có kết luận của cơ quan kiểm tra cấp trên đối với những vấn đề quan trọng. Trừ một vài lĩnh vực liên quan đến bí mật quốc gia (an ninh, quốc phòng, tài chính, tiền tệ) còn đều công khai để cấp dưới và người ngoài Đảng góp ý kiến.

6. Thay thế dần những buổi thi tìm hiểu về đạo đức Hồ Chí Minh bằng các buổi thi làm theo đạo đức Hồ Chí Minh như thế nào, bằng những buổi tự phê bình, về những lỗi lầm đã mắc phải và nêu kết quả thực tiễn của việc sửa chữa khuyết điểm.

7. Cứ mỗi năm lại tổ chức sơ kết, đánh giá, rút kinh nghiệm một lần.

8. Tất cả những việc trên phải được thực hiện một cách nghiêm chỉnh, không chạy theo hình thức và thành tích, lấy kết quả từ thực tiễn làm thước đo, lấy lòng tin của đa số nhân dân  để đánh giá kết quả học tập và làm theo đạo đức Hồ Chí Minh của từng tổ chức, cơ quan, địa phương, đơn vị.

9. Gắn chặt việc học tập, làm theo đạo đức Hồ Chí Minh với cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tham ô, lãng phí.

____

(1) Từ đây những trích dẫn lời Hồ Chí Minh trong bài đều từ cuốn “Sửa đổi lối làm việc” trong Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr.231-306.