Xây dựng đô thị thông minh ở khu vực Đông Nam Bộ ( 30/04/2020)

        

Bước phát triển mạnh mẽ

TP. Hồ Chí Minh trở thành hạt nhân của vùng Đông Nam Bộ, đầu tàu kinh tế của cả nước. Hiện nay, Thành phố rộng 2.095 km², gấp 30 lần so với đô thành Sài Gòn trước năm 1975 (67,5 km²). Dân số thực tế của Thành phố (tính cả số không có hộ khẩu nhưng sống và làm ăn, học tập thường xuyên) lên trên 13 triệu người, gấp 4 lần năm 1975 (khoảng 3 triệu người). Những năm qua, Thành phố đã tập trung các nguồn lực phát triển hệ thống hạ tầng giao thông, hình thành các trục xuyên tâm, trục Bắc - Nam, đường vành đai, các tuyến metro và đường trên cao. Các khu đô thị mới kiểu mẫu như Phú Mỹ Hưng, Thủ Thiêm, Tây Bắc… được đầu tư xây dựng trên những vùng đầm lầy, kênh rạch xưa. Thành phố đã hình thành hệ thống hạ tầng thương mại hiện đại với 37 trung tâm mua sắm, 175 siêu thị, 240 chợ truyền thống và 723 cửa hàng tiện lợi.

Tỉnh Bình Dương giờ đây đã trở thành tỉnh công nghiệp phát triển với các khu, cụm công nghiệp tập trung kết hợp xây dựng các đô thị hiện đại. Từ một khu công nghiệp tập trung (năm 1995), nay tỉnh đã có 28 khu công nghiệp với tổng diện tích gần 10.000 ha, trong đó 26 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy 65%. Bình Dương cũng đã triển khai xây dựng Khu liên hợp công nghiệp - dịch vụ - đô thị với cơ sở hạ tầng hoàn thiện, đồng bộ, hiện đại, kết nối liên hoàn với khu vực và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Bà Rịa - Vũng Tàu từ một tỉnh nghèo nay đã hình thành khu công nghiệp dầu khí và cụm công nghiệp dịch vụ hàng hải lớn nhất cả nước, đang hướng tới trở thành trung tâm dịch vụ hàng hải của khu vực. Theo quy hoạch mới, TP. Vũng Tàu có tổng diện tích 15.043ha, tăng hơn 1.000ha.

Ngày 16-10-2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua việc thành lập TP. Đồng Xoài thuộc tỉnh Bình Phước. Hạ tầng kỹ thuật của thành phố đã và đang được đầu tư đồng bộ. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2015-2017 đạt 15,99%, TP. Đồng Xoài được xem là cửa ngõ có vai trò kết nối giữa TP. Hồ Chí Minh với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và vùng Tây Nguyên...

Hướng tới những đô thị thông minh

Đông Nam Bộ là vùng có tỷ lệ đô thị hóa cao nhất, chiếm 71,7% so với bình quân 37,5% của cả nước (năm 2017). Năm 2018, toàn vùng có 10.761,6 nghìn người sống ở thành thị, chiếm 58,7%. Trong đó, TP. Hồ Chí Minh có 6.917,7 nghìn người (chiếm 80,4%); Bình Dương có 1.691,3 nghìn người (chiếm 78,1%) và Bà Rịa - Vũng Tàu có 582,7 nghìn người (chiếm 52,3%).

Dân số tập trung ở thành thị, tốc độ đô thị hóa nhanh và hội nhập quốc tế đã đặt ra yêu cầu các đô thị phải nâng cao năng lực cạnh tranh để thu hút các nguồn đầu tư nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế. Trong đó, xây dựng đo thị thông minh (ĐTTM) nổi lên như một giải pháp hữu hiệu.

Đến nay, vùng Đông Nam Bộ có 2 tỉnh, thành phố cùng hoàn thành Đề án xây dựng ĐTTM là TP. Hồ Chí Minh và Bình Dương (tháng 9-2016). Các tỉnh còn lại gồm: Bà Rịa - Vũng Tàu đang triển khai (bắt đầu từ 2017) và mục tiêu hoàn thành Đề án vào năm 2025; Đồng Nai đang tiến hành Đề án thành phố thông minh (năm 2018); Bình Phước đã thỏa thuận hợp tác xây dựng ĐTTM với Tập đoàn VNPT (năm 2019) nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng thành công ĐTTM, chính quyền điện tử hướng đến chính quyền số, nền kinh tế số, xã hội số; Tây Ninh cũng đang nỗ lực xây dựng khung kiến trúc ĐTTM, kế hoạch triển khai khung kiến trúc chính quyền điện tử để điều hành kinh tế - xã hội.

TP. Hồ Chí Minh đi đầu trong xây dựng ĐTTM của vùng, đã xây dựng kho dữ liệu dùng chung và phát triển hệ sinh thái dữ liệu mở có tích hợp một số cơ sở dữ liệu quan trọng, gồm cơ sở dữ liệu một cửa điện tử, đất đai, khiếu nại, tố cáo, đường dây nóng, người nộp thuế… Thành phố cũng thí điểm kết nối, tích hợp dữ liệu các hệ thống camera giám sát của một số sở, ngành, quận, huyện trên địa bàn. Bình Dương đã hợp tác với thành phố En-thô-vơn (Hà Lan) để triển khai ý tưởng phát triển kinh tế - xã hội trên nền tảng mô hình “3 nhà”, tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp, trong đó nhà nước giữ vai trò lãnh đạo, doanh nghiệp và các trường đại học nhận trách nhiệm trên mỗi lĩnh vực. Bình Dương cũng trở thành địa phương đầu tiên của Việt Nam 2 lần được vinh danh là một trong 21 thành phố, khu vực có chiến lược phát triển thành phố thông minh tiêu biểu của thế giới (Smart21) (năm 2018 và 2020), chính thức trở thành thành viên của ICF (10-2018). Lộ trình về xây dựng ĐTTM của Bà Rịa - Vũng Tàu được thực hiện với 4 giai đoạn: Giai đoạn 1 (năm 2017), đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin; Giai đoạn 2 (2017-2018), đầu tư hạ tầng mạng và công nghệ thông tin; Giai đoạn 3 (2019-2020), đầu tư về dịch vụ thông minh; Giai đoạn 4 (2020-2025), xây dựng tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu thành “Đô thị thông minh” theo định hướng về công nghiệp, cảng biển, dịch vụ hậu cần cảng và du lịch; trung tâm tài chính, du lịch, nghỉ dưỡng tầm cỡ quốc tế theo đúng định hướng của Chính phủ.

Nhìn chung, các đề án xây dựng ĐTTM của các tỉnh, thành phố vùng Đông Nam Bộ đều đặt mục tiêu phục vụ người dân làm trung tâm. Đẩy mạnh thu thập và kết nối thông tin dữ liệu nhằm hiện đại hóa cách thức điều hành các lĩnh vực của chính quyền đô thị, giảm chi phí và tăng cường hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Quan tâm đến sự phát triển của cộng đồng doanh nghiệp, khởi nghiệp, sáng tạo, thông qua các chính sách khuyến khích phát triển và cung cấp dữ liệu mở...

Tuy nhiên, xây dựng ĐTTM ở vùng Đông Nam Bộ đang đối mặt với không ít thách thức:

Thứ nhất, các lĩnh vực của ĐTTM được phát triển một cách độc lập và thiếu kết nối. Ngành và lĩnh vực của các thành phố xây dựng mô hình quản lý đô thị theo ngành dọc, hình thành nhiều giải pháp trùng lặp, không có sự chia sẻ hạ tầng. Nhiều lĩnh vực như giao thông, y tế, giáo dục cũng được định hướng phát triển các tính năng thông minh, tuy nhiên việc làm này chưa mang tính kết nối.

Thứ hai, nguồn tài chính cho xây dựng ĐTTM thiếu hụt. Các dự án triển khai về công nghệ nhằm chuyển dịch từ mô hình quản lý đô thị truyền thống sang quản lý ĐTTM đòi hỏi nguồn tài chính lớn và ổn định. Nhưng gánh nặng về chi thường xuyên ngày một lớn nên ngân sách chưa cân đối được nhiều nguồn tài chính cho việc này.

Thứ ba, thiếu nguồn nhân lực thông tin và truyền thông (ICT) để vận hành ĐTTM. Số lượng cán bộ, công chức trong hệ thống chính trị đạt chuẩn ngoại ngữ, tin học chưa cao.

Thứ tư, số lượng các dịch vụ được tích hợp còn thấp, không đồng đều giữa các tỉnh, thành phố khu vực Đông Nam Bộ.

Thứ năm, thiếu sự tham gia của người dân. Người dân không chỉ cần được cung cấp các thông tin phù hợp, mà còn có quyền tham gia đóng góp ý kiến, trong nhiều trường hợp giúp định hình các chính sách của chính quyền thông qua nhiều kênh tương tác khác nhau. Nhưng kinh nghiệm tiếp cận công nghệ của người dân chưa nhiều nên một bộ phận không nhỏ người dân còn ngại tham gia.

Giải pháp đồng bộ

Kỷ nguyên kinh tế số bùng nổ đang mang lại cơ hội lớn, nhưng đồng thời là thách thức trong xây dựng ĐTTM đối với vùng Đông Nam Bộ. Theo đó, cần tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

Một là, Đông Nam Bộ cần xây dựng chính sách về bảo mật thông tin riêng tư cho người dân và doanh nghiệp; tổ chức rà soát công tác triển khai chấp hành bảo vệ an ninh thông tin cá nhân theo mục 2, chương II của Luật An toàn thông tin mạng (năm 2015) và ban hành các quy trình kiểm soát, quy định rõ mục đích và trách nhiệm sử dụng các dữ liệu của cá nhân và doanh nghiệp trong hệ thống ĐTTM; ban hành những chế tài xử phạt mang tính răn đe cao đối với các trường hợp cố ý vi phạm; bảo đảm việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ để khuyến khích phát triển sáng tạo và khởi nghiệp (thông qua Luật Sở hữu trí tuệ). Xây dựng và ban hành quy định về việc phát triển hạ tầng thông tin cho ĐTTM, bảo đảm việc xây dựng, vận hành, khai thác các hệ thống thông tin của ĐTTM tương thích với khung công nghệ và các nguyên tắc xây dựng ĐTTM. Xây dựng và ban hành các bộ mẫu dữ liệu, quy định và quy trình trong việc cung cấp và sử dụng các cơ sở dữ liệu “mở” để bảo đảm tính chính xác và cập nhật của dữ liệu. Xây dựng chiến lược an ninh thông tin điện tử cho ĐTTM bằng cách thành lập đơn vị chuyên trách về giám sát an ninh thông tin cho các ĐTTM. Đào tạo nguồn nhân lực cho ĐTTM. Xây dựng các chương trình đào tạo cộng đồng diện rộng để nâng cao khả năng tiếp nhận, sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) của người dân. Xây dựng chính sách khuyến khích, hỗ trợ cơ quan nhà nước, các doanh nghiệp, người dân ứng dụng CNTT trong khai thác hoặc cung cấp các dịch vụ thông minh nhằm đổi mới quản lý, nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh của các doanh nghiệp.

Hai là, sử dụng nhiều phương án thu hút vốn cho các dự án ĐTTM: Vốn từ ngân sách nhà nước; hợp tác công - tư (PPP); thuê hạ tầng, dịch vụ công nghệ thông tin từ các doanh nghiệp (cơ quan nhà nước không phải đầu tư kinh phí xây dựng hạ tầng, không phải tăng biên chế mà vẫn được sử dụng dịch vụ chuyên nghiệp); thu phí người sử dụng; huy động vốn từ người dân; tận dụng các nguồn vốn viện trợ nước ngoài.

Ba là, bảo đảm tính minh bạch trong các hoạt động xây dựng ĐTTM. Xây dựng trang thông tin điện tử chính thức của ĐTTM để thường xuyên cung cấp, cập nhật thông tin cho người dân. Tăng cường tương tác với người dân thông qua các phương tiện truyền thông hoặc thông qua các diễn đàn, hội thảo, các sự kiện về công nghệ thông tin. Giúp người dân trải nghiệm các dịch vụ thông minh thông qua các mô hình trải nghiệm trực tuyến miễn phí trong quá trình thử nghiệm.

Bốn là, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, tạo lập môi trường thuận lợi để thúc đẩy, hỗ trợ quá trình hình thành và phát triển loại hình doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng nhanh dựa trên khai thác “tài sản trí tuệ”, công nghệ, mô hình kinh tế số mới.
TS. Nguyễn Văn Điển - Ths. Hà Thị Việt Thúy Học viện Chính trị khu vực II
Tạp chí Xây dựng Đảng trân trọng đăng toàn văn diễn văn bế mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng do đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đọc tại phiên bế mạc, sáng 1-2-2021.
VIDEO CLIPS
Tra cứu tạp chí in trước năm 2010: