Lý luận - Thực tiễn
Một năm khởi đầu từ mùa xuân
13:24' 24/1/2009


Ngay từ những năm tháng đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, trong thư “Gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết sắp đến Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân, một đời khởi đầu từ tuổi trẻ”(1). Trong thư, Bác ân cần, chu đáo chỉ bảo các cháu thanh niên, nhi đồng trong thực hành “đời sống mới” một cách thiết thực, cụ thể để trở thành công dân mới.

Cho đến cuối đời, trong Di chúc, Chủ tịch Hồ Chí Minh tổng kết một điều giản dị, nhưng là chân lý vĩ đại: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc làm rất quan trọng và rất cần thiết”(2).

Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã thực hành chân lý đó suốt quá trình làm cách mạng. Năm 1926, trong báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản (Báo cáo của Đông Dương) ở phần tình hình xây dựng lực lượng cách mạng, bên cạnh việc xây dựng Hội Liên hiệp nông dân, phụ nữ, tổ chức trường tuyên truyền, Nguyễn Ái Quốc đã nói tới việc tổ chức thiếu nhi con em nông dân, công nhân. Cùng với báo cáo chung, ngày 22-7-1926, Nguyễn Ái Quốc còn gửi thư tới Uỷ ban Trung ương thiếu nhi tức Uỷ ban Trung ương đội thiếu niên tiền phong trực thuộc Trung ương Đoàn TNCS Lênin xin cho 3 hoặc 4 em được sang học tập ở đất nước của Lênin: “Các em đều từ 12 đến 15 tuổi. Đó là những thiếu nhi cộng sản đầu tiên của nước An Nam, bị chủ nghĩa đế quốc Pháp áp bức và ở đó mọi việc giáo dục đều bị cấm. Các em còn nhỏ nhưng các em đã đau khổ nhiều. Các em đã để cha mẹ ở nhà cách hàng nghìn km để bí mật đến Trung Quốc. Nhiều em có cha mẹ bị người Pháp bắt giam vì các em đã bỏ gia đình đi ra nước ngoài, như những người cách mạng!

Khi chúng tôi nói với các em về cách mạng Nga, về Lênin và về các bạn, những chiến sĩ Lêninnit Nga nhỏ tuổi, thì các em rất sung sướng và đòi sang với các bạn, để thăm các bạn, ở với các bạn, học tập với các bạn, và để trở thành như các bạn - những chiến sĩ Lêninnit chân chính nhỏ tuổi.

Chúng tôi đã hứa với các em là sẽ viết thư cho các bạn về vấn đề đó. Và giờ đây tôi đã làm việc ấy. Chúng tôi hy vọng rằng các bạn sẽ không từ chối tiếp nhận 3 hay 4 bạn nhỏ An Nam của các bạn, có phải không?”(3).

Cùng ngày, Nguyễn Ái Quốc còn gửi thư tới  đại diện Đoàn TNCS Pháp tại Quốc tế Thanh niên Cộng sản báo tin đã viết thư cho Uỷ ban Trung ương thiếu nhi Mát-xcơ-va và “đề nghị đồng chí ủng hộ yêu cầu của tôi và tiến hành mọi hoạt động cần thiết để người ta trả lời tôi được mau chóng và thuận lợi hơn”(4).

Bao giờ cũng vậy, Nguyễn Ái Quốc đều coi thiếu niên, nhi đồng là một lực lượng cách mạng, có ý thức chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng kế cận và tương lai. Ngay trong những năm đầu sau khi về nước (1941-1942) Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh đã viết nhiều bài vận động các lực lượng cách mạng, trong đó có nhiều bài, nhiều ý dành cho lực lượng trẻ em. Trong bài “Trẻ con” đăng báo Việt Nam Độc lập ngày 21-9-1941, sau khi nói về tình cảnh khổ nhục vì giặc Nhật, giặc Tây của trẻ nhỏ, Người đã khuyên nhủ các em:

Vậy nên con trẻ nước ta

Phải đoàn kết lại để mà đấu tranh.

Kẻ lớn cứu quốc đã đành

Trẻ em cũng phải ra dành một vai.

Bao giờ đánh đuổi Nhật, Tây

Trẻ em ta sẽ là bầy con cưng(5).

Người nêu cao những gương trẻ em Việt Nam trong lịch sử nước ta để động viên, giáo dục lực lượng cách mạng:

Thiếu niên ta rất vẻ vang,

Trẻ con Phù Đổng tiếng vang muôn đời.

Tuổi tuy chưa đến chín mười,

Ra tay cứu nước dẹp loài vô lương(6).

Quốc Toản là trẻ có tài,

Mới mười sáu tuổi ra oai trận tiền,

Mấy lần đánh thắng quân Nguyên

Được phong làm tướng, cầm quyền binh  nhung(7).

Ngay sau Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 17-9-1945, Bác Hồ đã viết bài “Tết Trung thu với nền Độc lập”, khẳng định vai trò mới của trẻ em Việt Nam: “Trung thu năm nay nước ta đã được tự do và các em đã thành những người tiểu quốc dân của một nước độc lập”(8). Người khuyên các em ra sức học tập, siêng thể thao và giúp việc cho Nhi đồng cứu vong hội. Và chỉ 5 ngày sau, 22-9-1945, Bác Hồ lại có “Thư gửi thiếu nhi Việt Nam đêm trung thu đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”. Người viết: “Hôm nay Tết Trung thu là của các em. Mà cũng là một cuộc biểu tình của các em để tỏ lòng yêu nước và để ủng hộ nền độc lập... Mong các em mai sau lớn lên thành những người dân xứng đáng với nước độc lập, tự do”(9).

Ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam mới cũng vậy, trong “Thư gửi các học sinh” Hồ Chí Minh vừa chỉ ra niềm hạnh phúc của các em, vừa chỉ rõ bản chất tiến bộ của nền giáo dục mới: “Ngày nay các em được… hấp thụ một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục… làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”(10). Với tầm nhìn xa hiếm có, Người vừa giao trách nhiệm, vừa thể hiện niềm tin vững chắc vào công học tập của học sinh Việt Nam, thế hệ trẻ Việt Nam: “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn (MT nhấn mạnh) ở công học tập của các em”(11). Tư tưởng trên của Bác đã tác động mạnh mẽ, sâu xa vào tâm thức của biết bao thế hệ thanh thiếu niên, hết lớp này đến lớp khác nhận rõ ý nghĩa, vai trò to lớn của việc học tập, cố công học hành để góp phần làm cho non sông Việt Nam trở nên tươi đẹp, dân tộc Việt Nam vươn lên sánh vai với các cường quốc năm châu. “Gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết sắp đến”, Người viết: “Năm mới, các cháu phải xung phong thực hành “đời sống mới”…

- Hăng hái, kiên quyết, không sợ khó, không sợ khổ.

- Phải siêng học, phải siêng làm, phải tiết kiệm.

- Việc nên làm (như ủng hộ kháng chiến, tăng gia sản xuất) thì ta không chờ ai nhắc nhủ.

- Việc nên tránh (như tự tư, tự lợi) thì ta không đợi ai ngăn ngừa.

  Năm mới chúng ta thực hành đời sống mới để trở nên công dân mới, xứng đáng với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà”(12).

Thật hiếm có vị Chủ tịch nước nào khi gửi thư cho thiếu niên, nhi đồng lại ân cần, chu đáo, hướng dẫn cụ thể, thiết thực như Chủ tịch Hồ Chí Minh: “… Từ 5 đến 10 cháu tổ chức thành một đội, giúp nhau học hành. Khi học rảnh, mỗi tuần mấy lần cả đội đem nhau đi giúp đồng bào. Trước thì giúp các nhà chiến sĩ, nhà thương binh, lần lượt giúp những nhà ít người. Sức các cháu làm được việc gì thì giúp việc ấy. Thí dụ: quét nhà, gánh nước, lấy củi, xay lúa, giữ em, dạy chữ quốc ngữ…

Đội này thi đua với đội khác. Một tháng một lần, các đội báo cáo cho Bác biết. Đội nào giỏi hơn, Bác sẽ gửi giấy khen… Nếu cháu nào có nhiều sáng kiến, tìm ra nhiều cách giúp đỡ, càng tốt”(13).

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, dù bận mấy Bác Hồ vẫn nhớ tới các cháu ở miền Nam: “Nhân dịp phái đoàn Chính phủ vào Nam, Bác gửi lời thân Ái thăm các cháu… Trong phong trào Thi đua ái quốc này, Bác mong các cháu sẽ cùng với thanh niên và nhi đồng toàn quốc, hăng hái xung phong. Các cháu phải dũng cảm tiến lên, làm cho xứng đáng là con cháu của Phù Đổng Vương, của Trần Quốc Toản. Cho xứng đáng là thanh niên và nhi đồng của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà thống nhất và độc lập”(14).

Hồ Chí Minh rất chú ý đến cách giáo dục của xã hội đối với thiếu niên nhi đồng. Trong thư gửi Hội nghị các cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc, Người viết: “Cách dạy trẻ, cần làm cho chúng biết: Yêu Tổ quốc, thương đồng bào, chuộng lao động, giữ kỷ luật, biết vệ sinh, học văn hoá.

Đồng thời phải giữ toàn vẹn cái tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên, tự động, trẻ trung của chúng (chớ nên làm cho chúng hoá ra những “người già sớm”. Nhiều thư của các cháu gửi cho Bác Hồ, viết như người lớn viết; đó là một triệu chứng già sớm nên tránh).

Trong lúc học, cũng cần cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học. Ở trong nhà, ở trường học, ở xã hội, chúng đều vui đều học. Muốn vậy thì các ban phụ trách nhi đồng cần phải liên lạc mật thiết với cha mẹ và thầy giáo của nhi đồng…

Chính phủ, các đoàn thể, và tất cả các đồng bào có trách nhiệm giúp sức vào việc giáo dục nhi đồng. Công việc ấy phụ nữ và thanh niên phải là người phụ trách chính, nhất là thanh niên”(15).

Trong buổi nói chuyện tại lớp học chính trị của giáo viên cấp II, cấp III toàn miền Bắc ngày 13-9-1958, Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người. Chúng ta phải đào tạo ra những công dân tốt và cán bộ tốt cho nước nhà. Nhân dân, Đảng và Chính phủ giao các nhiệm vụ đào tạo thế hệ tương lai cho các cô, các chú. Đó là một trách nhiệm nặng nề, nhưng rất vẻ vang. Mong mọi người phải cố gắng làm trọn nhiệm vụ”(16).

Tháng 10-1968, nhân bắt đầu năm học mới, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt. Trên nền tảng giáo dục chính trị và lãnh đạo tư tưởng tốt, phải phấn đấu nâng cao chất lượng văn hoá và chuyên môn nhằm thiết thực giải quyết các vấn đề do cách mạng nước ta đề ra và trong một thời gian không xa, đạt những đỉnh cao của khoa học và kỹ thuật… Giáo dục là sự nghiệp của quần chúng. Cần phải phát huy đầy đủ dân chủ xã hội chủ nghĩa, xây dựng quan hệ thật tốt, đoàn kết thật chặt chẽ giữa thầy và thầy, giữa thầy và trò, giữa học trò với nhau, giữa cán bộ các cấp, giữa nhà trường và nhân dân để hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ đó.

Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta, do đó các ngành, các cấp đảng và chính quyền địa phương phải thật sự quan tâm hơn nữa đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta lên những bước phát triển mới”(17).

Gần 40 năm qua, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta đã làm theo Di chúc thiêng liêng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Chúng ta vui mừng vì nhiều thế hệ thanh thiếu nhi đã lớn lên cùng đất nước, có những cống hiến xứng đáng trong sự nghiệp giải phóng, thống nhất, xây dựng và đổi mới đất nước.

Đồng thời chúng ta cũng phải nghiêm khắc nhìn thẳng vào sự thật, thấy rõ những khuyết tật không nhỏ đang tồn tại trong xã hội, trong nhà trường làm ảnh hưởng xấu tới sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ để từ đó tìm mọi cách sửa chữa.

———-

(1) Hồ Chí Minh toàn tập, NXBCTQG, H.2002, tập 5, tr.386. (2) Sđd, tập 12, tr.510. (3,4) Sđd, tập 2, tr.225, 227. (5,6,7) Sđd, tập 3, tr.203, 221, 224. (8,9,10,11,12) Sđd, tập 4, tr.16, 25, 32, 33, 167. (13,14,15) Sđd, tập 5, tr.386, 387, 501, 712. (16) Sđd, tập 9, tr.222. (17) Sđd, tập 12, tr.403-404.

Mai Trang
Bài cùng chuyên mục
Một nhành mai lấp lánh    (22/1/2009)
GIỚI THIỆU TẠP CHÍ IN
Số 9 - 2014
Tra cứu tạp chí in:
Tra cứu tạp chí CD:
VIDEO CLIPS