Đến tháng 8-2008, Đà Nẵng có 8.049 doanh nghiệp dân doanh (4.884 công ty trách nhiệm hữu hạn, 1.144 công ty cổ phần, 2.021 doanh nhiệp tư nhân) và 135 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, với 145.500 lao động. Những năm qua, các doanh nghiệp dân doanh đã góp phần khai thác tiềm năng, tạo thêm nhiều việc làm, cải thiện đời sống nhân dân, tăng thu ngân sách, kim ngạch xuất khẩu và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Thành phố.

Kết quả bước đầu

Thực hiện Chỉ thị 07-CT/TW, ngày 23-11-1996 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác xây dựng đảng và các đoàn thể nhân dân trong các doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, Đảng bộ TP. Đà Nẵng đẩy mạnh công tác xây dựng tổ chức đảng, đoàn thể nhân dân, nâng cao số lượng, chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên trong các doanh nghiệp dân doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn Thành phố. Đến nay, trên địa bàn Đà Nẵng đã có 74 tổ chức đảng với 1.208 đảng viên trong các doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, gồm 6 đảng bộ cơ sở, 1 đảng bộ bộ phận, 37 chi bộ cơ sở và 30 chi bộ trực thuộc (năm 1997 chỉ có 4 tổ chức cơ sở đảng trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với 35 đảng viên). Trong đó, loại hình công ty trách nhiệm hữu hạn có 9 tổ chức đảng với 70 đảng viên; công ty cổ phần và doanh nghiệp tư nhân có 63 tổ chức đảng với 1.120 đảng viên; doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có 2 tổ chức đảng với 18 đảng viên. Ngoài ra, có 270 đảng viên đang làm việc tại các doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài nhưng sinh hoạt tại tổ chức đảng nơi cư trú. Những năm qua, các tổ chức đảng trong doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã làm tốt công tác phát triển đảng viên, kết nạp được 143 đảng viên, chiếm tỷ lệ 0,85% so với tổng số đảng viên được kết nạp của toàn Đảng bộ Thành phố từ năm 1997 đến nay.

Thực hiện Quy định số 99-QĐ/TW và Quy định số 100-QĐ/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX), các cấp ủy ở các loại hình doanh nghiệp nói trên đều xác định rõ tổ chức cơ sở đảng là hạt nhân chính trị lãnh đạo người lao động; tuyên truyền, vận động chủ doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc chính sách, pháp luật, nghĩa vụ đối với Nhà nước; bảo vệ lợi ích hợp pháp của người lao động; xây dựng và thực hiện quy chế làm việc của cấp ủy, tạo lập mối quan hệ giữa cấp ủy với hội đồng quản trị, giám đốc và các tổ chức chính trị-xã hội ở doanh nghiệp đổi mới nội dung sinh hoạt góp phần tạo môi trường làm việc đoàn kết, nâng cao chất lượng và hiệu quả sản xuất, kinh doanh. Đa số cán bộ, đảng viên giữ được vai trò tiền phong, gương mẫu, chấp hành tốt đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tích cực đóng góp vì sự tồn tại và phát triển doanh nghiệp. Kết quả đánh giá tổ chức đảng, đảng viên cho thấy: Riêng năm 2007 có 23 tổ chức đảng đạt tiêu chuẩn trong sạch, vững mạnh, chiếm 51,1% so với tổ chức đảng được đánh giá chất lượng, 48,9% số tổ chức đảng còn lại là hoàn thành nhiệm vụ. Có 741 đảng viên tham gia đánh giá chất lượng, trong đó 48% là đảng viên đủ tư cách, hoàn thành tốt nhiệm vụ, 46,55% hoàn thành nhiệm vụ và 0,67% vi phạm tư cách.

Về xây dựng tổ chức công đoàn, dưới sự chỉ đạo của Thành ủy, Liên đoàn Lao động Thành phố đã triển khai kế hoạch phát triển 20.000 đoàn viên công đoàn. Vì vậy, từ chỗ năm 1997 chỉ có 24 công đoàn cơ sở (6 công đoàn ở doanh nghiệp tư nhân, 8 ở công ty trách nhiệm hữu hạn, 2 ở công ty cổ phần, 8 ở doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài) với 2.612 đoàn viên, đến tháng 6 năm 2008 đã có 138 công đoàn cơ sở với 24.424 đoàn viên. Trong đó, có 9 công đoàn ở doanh nghiệp tư nhân, 54 ở công ty trách nhiệm hữu hạn, 40 ở công ty cổ phần, 35 ở doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Các tổ chức công đoàn đã quan tâm bảo vệ lợi ích chính đáng của người lao động: Thương lượng ký kết thỏa ước lao động tập thể, kiểm tra, giám sát việc thực hiện chế độ tiền lương, tiền công, đóng bảo hiểm xã hội, y tế, thời gian và điều kiện làm việc của người lao động; tổ chức các đợt sinh hoạt chính trị, phổ biến kiến thức, pháp luật; đẩy mạnh các hoạt động văn hoá, thể thao, tham quan, dã ngoại, tặng quà sinh nhật và thực hiện tốt việc thăm hỏi, động viên đoàn viên có hoàn cảnh khó khăn. Một số doanh nghiệp có đông lao động, công đoàn cơ sở đã phối hợp với chủ doanh nghiệp kiểm tra việc thực hiện an toàn, vệ sinh lao động, chất lượng bữa ăn tập thể, đề xuất biện pháp quản lý và tổ chức sản xuất, kinh doanh để nâng cao năng suất lao động. Đến nay, trên 60% số công đoàn cơ sở đã xây dựng quy chế hoạt động của ban chấp hành và quy chế phối hợp hoạt động giữa tổ chức công đoàn với người sử dụng lao động. Tỷ lệ bình quân công đoàn cơ sở đạt danh hiệu vững mạnh, vững mạnh xuất sắc hằng năm đều tăng.

Về xây dựng tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Ban Thường vụ Thành Đoàn đã thực hiện nhiều biện pháp khắc phục tình trạng “trắng cơ sở đoàn” ở các doanh nghiệp này. Đến nay, trong các doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đã thành lập được 37 cơ sở đoàn với tổng số 1.119 đoàn viên, trong đó doanh nghiệp tư nhân có 1, công ty trách nhiệm hữu hạn 13, công ty cổ phần 12 và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có 1. Nhiều tổ chức cơ sở đoàn đã chú trọng tổ chức các hoạt động phù hợp với tâm lý, sức khỏe của thanh niên, hướng họ vào các hoạt động xã hội như bảo vệ môi trường, hiến máu nhân đạo để giáo dục ý thức chính trị, đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên. Đồng thời, phối hợp với công đoàn tổ chức các hội thi “Bàn tay vàng”, nâng cao tay nghề phát động phong trào phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, sáng tạo trẻ... Các sinh hoạt này được đông đảo đoàn viên, thanh niên hưởng ứng, được giới chủ ủng hộ và đánh giá cao.  

Mặc dù số lượng chưa nhiều, hoạt động trong điều kiện còn nhiều khó khăn nhưng các tổ chức đảng, công đoàn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh ở các doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn Đà Nẵng đã phát huy được vai trò trong việc tuyên truyền, giáo dục người lao động thực hiện tốt Luật Lao động; vận động chủ doanh nghiệp, thành viên hội đồng quản trị và ban giám đốc nghiêm chỉnh thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Các tổ chức đảng, đoàn thể đã quan tâm sâu sát, gần gũi, kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của quần chúng, đoàn viên; có biện pháp hoặc đề xuất biện pháp giải quyết kịp thời. Nhờ vậy, trong những năm qua ở Đà Nẵng không xảy ra tình trạng đình công, lãn công, đời sống của người lao động cơ bản ổn định và từng bước nâng cao.

Vấn đề đặt ra và giải pháp

Hiện tại còn 99,1% doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chưa xây dựng được tổ chức đảng. Một số doanh nghiệp đã có tổ chức đảng nhưng vẫn còn lúng túng về phương thức hoạt động, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu chưa cao, sinh hoạt chi bộ không đều, nội dung chậm đổi mới; phân công công tác và quản lý đảng viên thiếu chặt chẽ, bất cập; công tác giáo dục, bồi dưỡng ít được quan tâm; vai trò lãnh đạo công tác cán bộ và thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh chưa thể hiện rõ; công tác phát triển đảng viên gặp nhiều khó khăn...

Số lượng tổ chức công đoàn còn ít và phát triển chậm so với sự tăng lên nhanh chóng của các doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nhiều tổ chức công đoàn chưa làm tốt vai trò đại diện, bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người lao động, nhất là trong doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nội dung và phương thức hoạt động chậm đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của công nhân lao động...

Số lượng thanh niên được tập hợp vào tổ chức đoàn chỉ chiếm khoảng 2% tổng số thanh niên thuộc khu vực kinh tế này. Tổ chức cơ sở đoàn chủ yếu mới thành lập được trong các doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi sang công ty cổ phần có vốn nhà nước chi phối. Hoạt động của một số tổ chức cơ sở đoàn còn nhiều yếu kém, chưa xây dựng được những mô hình thiết thực để đoàn kết, tập hợp thanh niên. Hiện nay, khó khăn nhất là không có thời gian, địa điểm, kinh phí và cơ sở vật chất để hoạt động.

Những hạn chế, yếu kém trên là do một số cấp ủy nhận thức chưa đầy đủ về sự cần thiết xây dựng tổ chức đảng, công đoàn và Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; một số đảng viên vì sợ bị phân biệt đối xử đã không công khai mình là đảng viên, không chuyển sinh hoạt đảng về doanh nghiệp; nhiều chủ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn e ngại nên không tạo điều kiện cho tổ chức đảng hoạt động trong doanh nghiệp của mình; công đoàn và Đoàn TNCS Hồ Chí Minh chưa đầu tư đúng mức đến công tác phát triển đoàn viên, còn nhiều lúng túng trong tổ chức hoạt động...

Để khắc phục tình trạng trên, trên cơ sở tổng kết thực tiễn quá trình xây dựng, củng cố tổ chức đảng và các đoàn thể nhân dân ở Đà Nẵng thời gian qua, xin đề xuất một số giải pháp sau:

Một là, các cấp ủy đảng tiếp tục quán triệt nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc thực hiện Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị, đồng thời triển khai thực hiện tốt Chỉ thị số 22-CT/TW, ngày 5-6-2008 của Ban Bí thư về tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp.

Hai là, cần phát huy vai trò của tổ chức đảng trong lãnh đạo cán bộ, đảng viên, người lao động thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của người lao động. Chú trọng kiện toàn, nâng cao chất lượng đội ngũ cấp ủy viên ở cơ sở vững vàng về chính trị, có năng lực lãnh đạo, giàu kinh nghiệm thực tiễn. Đồng chí bí thư cấp ủy nếu không là thành viên trong ban lãnh đạo doanh nghiệp thì phải là người có uy tín đối với chủ doanh nghiệp.

Ba là, Thành phố cần thành lập Ban Chỉ đạo công tác xây dựng đảng, đoàn thể trong các doanh nghiệp dân doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Xây dựng kế hoạch, xúc tiến việc thành lập tổ chức đảng, tổ chức công đoàn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh ở những doanh nghiệp có đủ điều kiện. Rà soát những đảng viên đang sinh hoạt đảng ở nơi cư trú để chuyển sinh hoạt đảng về doanh nghiệp, thành lập tổ chức đảng. Xây dựng đề án thành lập Đảng bộ Khu công nghiệp và khu chế xuất trực thuộc Thành ủy với cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp là Ban Quản lý các khu công nghiệp và chế xuất để trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và hướng dẫn thực hiện công tác xây dựng, củng cố tổ chức đảng đoàn thể trong khu  công nghiệp.

Bốn là, có biện pháp đào tạo, bồi dưỡng thiết thực, hiệu quả để nâng cao trình độ, năng lực cán bộ chuyên trách công tác đoàn thể trong các doanh nghiệp dân doanh để đội ngũ này tuyên truyền, thuyết phục giới chủ doanh nghiệp hợp tác thành lập tổ chức công đoàn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Mặt khác, tích cực đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của công đoàn, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phù hợp với điều kiện, thời gian làm việc của người lao động gắn liền với chất lượng, hiệu quả sản xuất, kinh doanh, khẳng định vai trò, tác dụng của các đoàn thể nhân dân trong doanh nghiệp.