Trên nhiều số Tạp chí Xây dựng Đảng gần đây có loạt bài trao đổi về việc bí thư đồng thời là chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn. Nội dung trao đổi là những thông tin chân thực từ thực tiễn, rất bổ ích, thu hút sự quan tâm của bạn đọc do tính thời sự, thiết thực và quan trọng. Tại Kỳ họp thứ tư Quốc hội khoá XII, Đề án thí điểm nhân dân trực tiếp bầu chủ tịch UBND xã tuy chưa được thông qua nhưng đã thu hút sự quan tâm của mọi tầng lớp nhân dân. Đây là những vấn đề mới, quan trọng, có quan hệ trực tiếp không chỉ đến đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và phát huy dân chủ trong Đảng, mà còn liên quan trực tiếp đến mở rộng dân chủ trong nhân dân. Tuy nhiên, trong tất cả các bài, không có tác giả nào khẳng định đây có phải là một giải pháp cải cách hành chính - một vấn đề tuy đặt ra đã lâu, Đảng và Nhà nước đã rất cố gắng đưa ra và thực hiện nhiều giải pháp song kết quả chưa đáp ứng được yêu cầu của nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới. 

Giải pháp đầu tiên trong 10 chủ trương, giải pháp cải cách hành chính được nêu rõ trong Nghị quyết Trung ương 5, khoá X (ngày 1-8-2007) về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng. Những thể hiện của giải pháp này là: Đảng giới thiệu cán bộ, đảng viên có đủ phẩm chất và năng lực để cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước xem xét, bổ nhiệm giữ các chức vụ trong bộ máy nhà nước, thông qua đó bảo đảm việc thực hiện cải cách hành chính theo đúng các chủ trương, quan điểm của Đảng và bảo đảm sự nhận thức sâu sắc và thống nhất hành động trong các tổ chức đảng, trong cán bộ, đảng viên về nhiệm vụ cải cách hành chính; lãnh đạo việc xây dựng các thể chế, pháp luật, cơ chế, chính sách phù hợp với thực tế và chủ trương, nghị quyết của Đảng. Giải pháp này được thực hiện chuẩn nhất khi bí thư đảng uỷ đồng thời là chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn - nơi gần dân nhất, nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước. Điều này được thể hiện trong tất cả các bài trao đổi được đăng trên Tạp chí Xây dựng Đảng, khi đề cập đến ưu điểm của mô hình này. Đồng chí Vũ Hồng Phương khẳng định “tạo sự thống nhất cao giữa chủ trương lãnh đạo của đảng bộ với tổ chức thực hiện của chính quyền” và “vai trò lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của đảng bộ được nâng lên rõ rệt” (số 10-2008). Đồng chí Nguyễn Thuý Hoàn cho biết: “Khi bí thư đồng thời làm chủ tịch, từ tiếp thu, quán triệt đến tổ chức thực hiện là một. Ở An Giang, có nơi, trong hội nghị quán triệt nghị quyết của Đảng, đồng chí bí thư là chủ tịch chỉ đạo UBND trình bày luôn chương trình, kế hoạch, phân công nhiệm vụ cụ thể các khối, ngành thực hiện nghị quyết đến địa bàn dân cư, tiết kiệm được 50% thời gian, không xảy ra trường hợp “trống đánh xuôi, kèn thổi ngược”. Không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn tiết kiệm được ngân sách do giảm hội họp, tiếp khách… Giải quyết công việc hằng ngày nhanh hơn, nhất là trong những tình huống khẩn cấp (bạo động, bão, lụt…) do không phải qua nhiều tầng nấc báo cáo, xin ý kiến” (số 6-2008).

Từ thực tế ở Long An, đồng chí Trần Chiến Thắng khẳng định: “Mô hình này nâng cao trách nhiệm, quyền hạn người đứng đầu, đảm bảo công tác lãnh đạo, điều hành linh hoạt, giải quyết các vấn đề kịp thời, đáp ứng đòi hỏi của sự phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương” (số 9-2008). Ngoài những ưu điểm trên, đồng chí Hoàng Bá Thư cho biết thêm ưu điểm “sắp xếp tổ chức bộ máy gọn, nhẹ, hợp lý” (số 8-2008) v. v…

Những ưu điểm trên cho thấy thực hiện mô hình bí thư đồng thời là chủ tịch là một giải pháp cải cách hành chính có hiệu quả rõ rệt. Trong các bài viết trên Tạp chí trao đổi về vấn đề này, phẩm chất và năng lực của bí thư đồng thời là chủ tịch UBND được đề cập dưới góc độ tiêu chuẩn của cán bộ đồng thời giữ cương vị ở hai chức danh. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn đã nêu đều được thể hiện định tính: Có năng lực lãnh đạo, quản lý, kinh qua công tác đảng, công tác chính quyền, được đào tạo cơ bản về công tác đảng, về quản lý nhà nước, có năng lực tổ chức thực hiện, hướng dẫn, kiểm tra, tổng kết, khả năng xử lý các tình huống, vấn đề nảy sinh, am hiểu địa phương, sâu sát cơ sở, làm việc có kế hoạch, biết sắp xếp, bố trí công việc, trung thực, khách quan trong bố trí, sử dụng cán bộ, có uy tín, được tín nhiệm, dân chủ, lắng nghe, có sức khoẻ tốt, chịu được áp lực công việc cao v.v…

Các tiêu chuẩn trên là hoàn toàn đúng và cần thiết nhưng cần phải được lượng hoá cụ thể hơn phù hợp với điều kiện cụ thể các vùng, miền, khu vực. Các tiêu chuẩn này phải lượng định được  trình độ lý luận chính trị, học vấn, chuyên môn nghiệp vụ, tuổi đời đối với bí thư đồng thời là chủ tịch UBND cấp cơ sở. Theo tôi, các tiêu chuẩn cụ thể đó là:

1. Học vấn: Tốt nghiệp trung học phổ thông. 

2. Lý luận chính trị: Có trình độ trung cấp lý luận chính trị trở lên đối với khu vực đồng bằng; khu vực miền núi phải được bồi dưỡng lý luận chính trị tương đương trình độ sơ cấp trở lên.

3. Chuyên môn, nghiệp vụ: ở khu vực đồng bằng có trình độ trung cấp chuyên môn trở lên, ở khu vực miền núi phải được bồi dưỡng kiến thức chuyên môn.

4. Đã được bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý hành chính nhà nước, quản lý kinh tế.

5. Tuổi: Tham gia lần đầu phải đảm bảo làm việc ít nhất hai nhiệm kỳ (10 năm), trường hợp đặc biệt cũng phải đủ tuổi để làm nhiệm vụ trọn một nhiệm kỳ (5 năm).

6. Đủ sức khoẻ để làm việc, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao.

7. Bí thư đồng thời là chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn công tác tại nơi có đồng bào dân tộc thiểu số phải biết nói hoặc nghe hiểu được ít nhất tiếng của một dân tộc trong số các dân tộc thiểu số ở địa phương đó.

Việc lượng hoá các tiêu chuẩn của bí thư đồng thời là chủ tịch càng quan trọng khi thực hiện Đề án nhân dân trực tiếp bầu chủ tịch UBND xã. Bởi người bí thư cấp uỷ không những phải được ban chấp hành đảng bộ, đảng bộ tín nhiệm bầu (khi thực hiện đề án đại hội đảng bộ trực tiếp bầu ban chấp hành, thường vụ, bí thư) mà cần được nhân dân tín nhiệm bầu. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khoá X ngày 5-2-2007 về việc điều chỉnh thời gian tổ chức Đại hội Đảng toàn quốc, bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp đã quyết định: Từ sau năm 2011, các nhiệm kỳ của Ban chấp hành Trung ương Đảng, Quốc hội, HĐND các cấp đều duy trì 5 năm: Tổ chức Đại hội Đảng toàn quốc vào quý I, bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp trong cùng một ngày vào quý II năm đó. Có nghĩa là, đồng chí bí thư đảng uỷ sẽ là một ứng cử viên vào chức danh chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn. Do đó những tiêu chuẩn cụ thể trên còn là cơ sở để tiến hành quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng nhằm bảo đảm cán bộ không chỉ có tâm mà còn đủ tầm, được nhân dân thừa nhận, bỏ phiếu để mô hình bí thư đảng uỷ đồng thời là chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn với nhiều ưu điểm, trong đó có tác dụng cải cách hành chính được thực hiện không còn thí điểm mà là rộng khắp ở các cơ sở, góp phần tích cực nâng cao năng lực và sức chiến đấu của tổ chức đảng như Đại hội X của Đảng đã đề ra.