Giữa tháng 11-1951, bên dòng sông Lô lịch sử của chiến khu Việt Bắc, Đoàn Văn công Nhân dân đã chính thức được thành lập. Đoàn gồm những anh chị em diễn viên hát chèo, kịch nói và ca múa nhạc - những hạt nhân từ nhiều nơi chuyển về. Bộ phận ca múa nhạc đã nhanh chóng phát triển thành Đội Ca vũ Trung ương, rồi Đoàn Ca múa Nhân dân Trung ương, tiền thân của Nhà hát Ca múa nhạc (CMN) Việt Nam ngày nay. Những ngày đầu mới thành lập, mặc dù cơ sở vật chất còn nghèo nàn, khó khăn chồng chất nhưng anh chị em cán bộ, diễn viên đã khẩn trương bắt tay vào tập luyện, dàn dựng nhiều tiết mục có nội dung nghệ thuật tốt, kịp thời biểu diễn phục vụ công cuộc giảm tô, cải cách ruộng đất ở nông thôn miền Bắc, phục vụ các chiến dịch Cao - Bắc - Lạng, chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ và cùng đoàn quân chiến thắng trở về tiếp quản Thủ đô Hà Nội. Những năm tháng ấy, có một kỷ niệm không bao giờ phai mờ trong tâm trí anh chị em nghệ sĩ, đó là nhân một lần vào biểu diễn phục vụ Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch, Người đã đổi tên Đoàn thành Đoàn Ca múa Nhân dân Trung ương. Do yêu cầu công tác, Nhà hát đã nhiều lần chia tách, sáp nhập, nhưng chất lượng nghệ thuật vẫn không ngừng phát triển, tên tuổi Nhà hát CMN Việt Nam vẫn là niềm tự hào của lớp lớp các thế hệ nghệ sĩ, diễn viên. Những năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược, nhiều lượt cán bộ, diễn viên của Nhà hát đã cùng ra tiền tuyến, vừa cầm súng chiến đấu, vừa biểu diễn phục vụ đồng bào, chiến sĩ trên nhiều chiến trường. Đầu năm 1975, các nghệ sĩ của Nhà hát vinh dự được cùng đoàn quân tiến vào giải phóng Sài Gòn. Đi đến đâu, người nghệ sĩ cách mạng đều được nhân dân nhiệt tình chào đón. Bám sát nhiệm vụ chính trị của Đảng, ngoài việc đi sâu nghiên cứu, học hỏi, sưu tầm và cải tiến, phát huy vốn văn hoá nghệ thuật truyền thống của dân tộc, các nghệ sĩ Nhà hát còn sáng tác và dàn dựng nhiều chương trình, tiết mục có giá trị nghệ thuật cao, góp phần đáp ứng mong mỏi của công chúng, phản ánh sinh động, kịp thời cuộc sống xây dựng XHCN của nhân dân ta.

Cùng ra đời từ những ngày đầu thành lập, Chi bộ Nhà hát CMN Việt Nam đã lãnh đạo đơn vị vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, nhất là trong giai đoạn đầu của thời kỳ đổi mới, động viên cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên gắn bó với nghề, tâm huyết, sáng tạo, xây dựng nhiều chương trình biểu diễn có chất lượng, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của đông đảo công chúng. Liên tục trong nhiều năm, Nhà hát CMN Việt Nam là đơn vị dẫn đầu của Ngành biểu diễn CMN toàn quốc. Những thành tựu của Nhà hát đã được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước, của Bộ Văn hoá - Thông tin cùng các ngành, các tổ chức và đoàn thể chính trị, xã hội: Một Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhì; một Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất; ba Huân chương Độc lập hạng Nhất, Nhì, Ba; bảy Huân chương Lao động hạng Nhất, Nhì, Ba; một giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật. Đặc biệt, Nhà hát đã được trao tặng: một Huân chương Pathét Lào, một Huân chương Lao động hạng Nhất của Nhà nước CHDCND Lào, một Huân chương Hoàng gia Căm-pu-chia; một Huân chương Quốc gia Mông Cổ; và 14 huy chương vàng, một huy chương bạc quốc tế tại các liên hoan biểu diễn nghệ thuật. Chi bộ Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam liên tục đạt danh hiệu TSVM.

Vào các năm 2002, 2003, trong bước ngoặt của quá trình đổi mới, nội bộ Nhà hát đã bộc lộ những yếu kém tác động không tốt đến tư tưởng của đội ngũ cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên, ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động chuyên môn và đoàn kết nội bộ. Đỉnh cao là vào tháng 5-2003, 19 cán bộ, diễn viên, trong đó có cả đảng viên đã viết đơn gửi các cơ quan Trung ương và các cơ quan chức năng thuộc Bộ Văn hoá - Thông tin phản ánh về tình hình hoạt động của Nhà hát.

Trước tình hình đó, được sự chỉ đạo của Ban cán sự Đảng, Thường vụ Đảng uỷ cơ quan Bộ Văn hoá - Thông tin, trực tiếp là Cục nghệ thuật biểu diễn, Chi ủy, Ban giám đốc, hội đồng nghệ thuật, hội đồng cán bộ, trưởng các bộ phận chuyên môn, đoàn thể, từng đảng viên trong Chi bộ và hội nghị toàn thể cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên Nhà hát đã cùng nghiêm túc kiểm điểm, phân tích tình hình, tìm ra những nguyên nhân dẫn đến hoạt động yếu kém. Đó là:

1. Trong một thời gian dài, việc kiện toàn đội ngũ cán bộ lãnh đạo chưa được coi trọng. Năng lực lãnh đạo, quản lý, trình độ chuyên môn của Ban giám đốc, của cấp uỷ chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới. Công tác đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ nghệ sĩ, diễn viên không được chú trọng đúng mức, dẫn đến tình trạng thiếu hụt những nghệ sĩ tài năng kế cận, một số chương trình quan trọng không tìm được diễn viên thay thế, chất lượng nghệ thuật của các chương trình có giảm sút.

2. Nội bộ cấp uỷ và ban giám đốc có biểu hiện mất đoàn kết, có tình trạng độc đoán trong sắp xếp, bố trí đội ngũ cán bộ. Việc nắm bắt tư tưởng nghệ sĩ, diễn viên đã không được Chi bộ quan tâm, nhiều sự việc tồn đọng kéo dài, không được giải quyết kịp thời đã tạo nên những bức xúc trong quần chúng. Tự phê bình và phê bình không nghiêm, thiếu thẳng thắn trong sinh hoạt đảng, có đảng viên vi phạm những điều đảng viên không được làm.

Chi bộ đã buông lỏng sự chỉ đạo các tổ chức quần chúng, dẫn đến không phát huy được vai trò của công đoàn, đoàn thanh niên và hội nghề nghiệp trong cơ quan. Do vậy, không chỉ làm yếu đi sức mạnh nội lực mà còn giảm sút lòng tin của quần chúng.

3. Tổ chức bộ máy của Nhà hát còn những điểm chưa hợp lý, nhiệm vụ chuyên môn và nhiệm vụ hành chính có khi chồng chéo, gây khó khăn trong quản lý và tác nghiệp. Chưa làm tốt việc xây dựng và thực hiện các quy chế làm việc của cấp uỷ, quy chế phối hợp giữa cấp uỷ với Ban giám đốc và các quy chế hoạt động khác.

4. Trong tập thể lãnh đạo Nhà hát có tâm lý chủ quan, bằng lòng với những vinh quang  đạt được, luôn coi mình là “con chim đầu đàn” của Ngành. Việc đó hạn chế tính năng động, sáng tạo trong đổi mới nội dung, hình thức nghệ thuật, phương thức tổ chức biểu diễn trước những đòi hỏi ngày càng cao của công chúng yêu ca nhạc thời mở cửa và tâm huyết muốn cống hiến chính đáng của đội ngũ nghệ sĩ, diễn viên.

Từ phân tích những nguyên nhân yếu kém, lãnh đạo và tập thể cán bộ, đảng viên, nghệ sĩ, diễn viên dám nhìn thẳng vào sự thật, tìm ra những giải pháp cụ thể, vượt qua khó khăn, vượt lên chính mình, lấy lại lòng tin trong công chúng và uy tín của Nhà hát. Những kết quả đạt được từ đầu năm 2004 cho thấy nỗ lực chung của toàn thể cán bộ, đảng viên, nghệ sĩ, diễn viên. Tập thể Nhà hát đã hoàn thành xuất sắc công tác biểu diễn. Hàng trăm buổi diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị, đi biểu diễn ở các vùng sâu, vùng xa, phục vụ các bộ, ngành và nhân dân trong các ngày lễ lớn và các sự kiện chính trị trong nước và quốc tế được triển khai có hiệu quả cao, được công chúng ghi nhận. Năm 2004, Chi bộ Nhà hát được nâng cấp thành Đảng bộ cơ sở và đạt danh hiệu Đảng bộ TSVM, liên tục giữ vững danh hiệu đó đến nay.

Những biện pháp cũng có thể gọi là kinh nghiệm tháo gỡ khó khăn, vượt qua yếu kém của đơn vị cho thấy:

Làm tốt công tác giáo dục tư tưởng-chính trị. Thực hiện sự chỉ đạo của Ban Cán sự Đảng Bộ Văn hoá - Thông tin, toàn thể Nhà hát đã tiến hành một đợt sinh hoạt chính trị đặc biệt, kiểm điểm tự phê bình và phê bình sâu sắc, hết sức nghiêm túc. Qua đó, cấp uỷ, Ban giám đốc, Hội đồng nghệ thuật, cũng như các phòng, ban, các tổ chức công đoàn, đoàn thanh niên và mỗi cá nhân cán bộ, đảng viên, nghệ sĩ, diễn viên đã rút ra nhiều điều bổ ích cho bản thân và tổ chức mình trong công tác xây dựng Nhà hát. Đảng uỷ và Ban giám đốc đã có những chủ trương và biện pháp tăng cường công tác tư tưởng, chính trị, điều chỉnh kịp thời, nắm bắt diễn biến tâm tư, tình cảm trong đội ngũ cán bộ, diễn viên, có nhiều hình thức khích lệ nghệ sĩ, diễn viên giữ vững tinh thần và vị trí của người chiến sĩ trên mặt trận văn hoá, cống hiến tài năng, trí tuệ và sức lực của mình cho sự nghiệp CMN phục vụ Đảng, phục vụ nhân dân.

Coi trọng nâng cao chất lượng nghệ thuật. Xác định đây là nhiệm vụ cơ bản số một  nhằm phát huy tài năng, sáng tạo của nghệ sĩ, diễn viên, lấy lại niềm tin trong công chúng yêu nghệ thuật, tập thể cấp uỷ và Ban giám đốc đã xây dựng chương trình công tác cụ thể, dân chủ thảo luận trong từng bộ phận để lấy nhiều ý kiến đóng góp của mỗi cá nhân. Đồng thời chú trọng đầu tư nâng cao chất lượng các chương trình nghệ thuật, tránh tình trạng dàn trải, chạy theo bề nổi. Nhờ vậy, chỉ trong một thời gian ngắn, uy tín của Nhà hát được khẳng định nhờ những cố gắng qua các chương trình biểu diễn, các liên hoan CMN, Festival trong nước và quốc tế. Đặc biệt là các chương trình phục vụ các nhiệm vụ chính trị trọng đại của đất nước như SEAgames, PARAgames, chương trình kỷ niệm các ngày lễ, ngày chiến thắng như chào mừng thành công Đại hội Đảng lần thứ X, phục vụ các nguyên thủ trên thế giới thăm nước ta, các hội nghị quốc tế tổ chức tại Việt Nam như ASEM, APEC… Qua mỗi kỳ, mỗi chuyến lưu diễn, mỗi chương trình công tác, Đảng uỷ và Ban giám đốc kịp thời có những điều chỉnh, bổ sung, đổi mới.

Củng cố, kiện toàn cơ cấu tổ chức. Nhận thức rõ tổ chức bộ máy phù hợp sẽ tạo ra sự hoạt động nhịp nhàng, hiệu quả. Đảng uỷ và Ban giám đốc chủ trương chia tách thành hai đoàn biểu diễn. Các đảng viên trong các chi bộ, các nghệ sĩ, diễn viên dân chủ bàn bạc và đạt sự đồng tình nhất trí cao. Nhờ đó, khi nghị quyết đưa vào thực hiện đã nhanh chóng ổn định tổ chức, các hoạt động chuyên môn sôi nổi hơn, cán bộ được phân công trách nhiệm phát huy tốt vai trò của mình. Cùng với kiện toàn tổ chức, Đảng uỷ và Ban giám đốc đã thảo luận lấy phiếu tín nhiệm, giới thiệu bổ sung một phó giám đốc phụ trách chuyên môn. Quyết định đó phản ánh đúng nguyện vọng của đội ngũ cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên, nên được 100% số phiếu đồng tình. Sau một nhiệm kỳ nâng cấp từ chi bộ thành đảng bộ, Đại hội Đảng bộ Nhà hát lần thứ 2 (2006) đã bầu ra ban chấp hành mới trẻ hơn, năng động, sáng tạo, đem lại luồng sinh khí mới cho Nhà hát. Đồng chí Bí thư Đảng ủy - kiêm Giám đốc Nhà hát đã cùng toàn thể ban lãnh đạo vạch ra phương hướng cải cách các lĩnh vực hoạt động của cơ quan nhằm hoàn thành xuất sắc những nhiệm vụ Đảng và Nhà nước giao phó.

Xây dựng các quy chế và làm việc theo quy chế. Đồng thời với nhiều biện pháp khắc phục khó khăn, việc xây dựng quy chế và làm theo quy chế đã được Đảng uỷ và Ban giám đốc coi trọng. Nhiều quy chế đã được xây dựng và đưa vào thực hiện như quy chế làm việc của cấp uỷ, quy chế phối hợp giữa cấp uỷ và ban giám đốc, quy chế tổ chức biểu diễn, quy chế quản lý kỷ luật lao động, quy chế chi tiêu nội bộ, quy chế phân công nhiệm vụ trong lực lượng cán bộ… Nhờ đó, các hoạt động của Nhà hát đã bớt chồng chéo, vừa phát huy đúng vai trò trách nhiệm của mỗi tổ chức, mỗi bộ phận và từng người lãnh đạo, vừa tạo được sự phối hợp trong các hoạt động của Nhà hát.

Nhìn thẳng vào sự thật, dũng cảm tự phê phán những khuyết điểm, tìm cách vượt lên chính mình trước đòi hỏi của đổi mới, đó chính là bài học thành công của Đảng bộ Nhà hát CMN Việt Nam.