Không khí của những ngày Apec 14, Việt Nam gia nhập WTO và nhiều sự kiện trong nước khác hội tụ thành đỉnh cao thành công của đường lối đổi mới ở năm 2006 như vẫn còn lãng vãng trong trời xuân đất nước, tạo phấn chấn trong mọi tầng lớp nhân dân. Ngành Tổ chức xây dựng Đảng đón Xuân Đinh Hợi 2007 cùng cả dân tộc hướng ra biển lớn, ngước nhìn trời cao nhận thấy cả vận hội và thách thức. Khi tờ lịch cuối cùng được bóc gỡ những tờ lịch đỏ ngày Tết sẽ hiện ra… Xuân về, xin có đôi dòng tản mạn về sự “tương thích” của Ngành.

1. Nhận diện những tác nhân mới.

Từ một việc nhỏ có tính chất thường niên: Hội nghị tổng kết cuối năm của cơ quan. Tôi ngồi mấy ngày, nghe anh em bàn bạc, trao đổi. Rất nhiều ý kiến hay về công việc đã qua và đề xuất việc sắp tới. Có lúc tôi ngả theo ý kiến người này, người kia để đánh giá, nhận định… Nhưng rốt cuộc, tôi vẫn thấy băn khoăn. Vì sao thế? Vì tất cả, dù rất phong phú và chất lượng nhưng chung quy mới chỉ là những ý kiến nội bộ. Tôi tự hỏi, còn các ý kiến khác, như ý kiến của cấp trên, của cấp dưới? Đồng nghiệp, xã hội đang nói gì? Nêu vấn đề gì cho ta? Liệu những vấn đề ta đang bàn bạc có đúng là “cái đang có vấn đề”, nhu cầu “đặt hàng” của cơ sở, đảng viên? Phải chăng, vấn đề tự đổi mới phương pháp công tác là việc không dễ chút nào. Nhận diện những tác nhân mới, những tác động khách quan, sâu sắc, tạo ra biến chuyển cả cộng đồng xã hội càng khó hơn.

Mở cửa, hội nhập đã nhiều năm, nay đã đến lúc thật sự vào cuộc chơi, thật sự tắm mình ngoài biển lớn, liệu những tác kích của thời hội nhập được ta xem trọng đến đâu? Môi trường xã hội thông tin đang được quốc tế hóa nhiều mặt, việc luật hoá các chế định pháp lý quốc tế, sự cạnh tranh xuyên quốc gia… một xã hội phát triển nhanh, nhịp sống nhanh, thực dụng hơn, phân hoá, phân tầng mạnh,  đòi hỏi dân chủ hoá xã hội… là những vấn đề, xu thế mà ta phải đặt ra sự tương thích. Năm 2007, năm bản lề của nhiệm kỳ Đại hội X của Đảng (2006-2010), cùng với bối cảnh mới ấy, Ngành Tổ chức xây dựng Đảng có những nhiệm vụ nặng nề, đầy thách thức: Đó là nhận thức, giác ngộ để tự đổi mới.

2. Bộ máy tinh gọn, hiệu quả: Sự lựa chọn thứ nhất.

Chưa có đại hội Đảng nào mà công tác xây dựng đảng và hệ thống chính trị lại được đề cập đậm nét như Đại hội X. Ngay sau Đại hội, Ban Bí thư và Bộ Chính trị có chỉ thị nghiêm cấm cán bộ có chức vụ mới mua xe mới. Thiết nghĩ, đó là việc làm hết sức kịp thời, sát thực tế để giữ gìn uy tín cho cấp ủy mới. Đông đảo đảng viên và nhân dân hoan nghênh sự chỉ đạo ấy. Kế đến, Ban Chấp hành Trung ương có Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba về thực hành tiết kiệm, chống tiêu cực, tham nhũng. Sang năm 2007, có bốn nội dung được đưa vào chương trình làm việc của Ban Chấp hành Trung ương liên quan đến hệ thống chính trị là bầu cử Quốc hội khóa XII, tinh gọn tổ chức bộ máy, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng gắn với đổi mới công tác cán bộ và hệ thống chính trị, nâng cao chất lượng hệ thống chính trị cơ sở.

Với mùa Xuân, thơ ca hay dùng cánh én để biểu tượng cho dấu hiệu Xuân về. Bầu trời đầy én liệng, ríu rít gửi mình trong không gian bao la không biết mỏi cho thấy một sự tương thích diệu kỳ của tự nhiên. Ai cũng hiểu, để bay được lâu trong không trung, én phải có bộ lông vũ và cấu tạo xương, cơ thể phù hợp về vật lý. Tương tự, cùng với vấn đề hội nhập, bầu cử Quốc hội theo nhiệm kỳ, việc Trung ương bàn về tổ chức bộ máy dịp đầu năm 2007 là sự chọn lựa hợp lô-gic. Trong điều kiện Đảng cầm quyền, hội nhập quốc tế, bộ máy cơ quan chuyên trách của cấp uỷ phải sao cho tinh gọn, không chồng chéo, trùng lắp, nhiều trung gian và vận hành có hiệu lực, hiệu quả. Đó là sự sắp xếp lại để mạnh hơn trong bối cảnh mới.

Đảng cầm quyền là hạt nhân lãnh đạo cả hệ thống chính trị. Bộ máy của Đảng phải có tính hệ thống chặt chẽ, thống nhất. Các cơ quan chuyên trách, tham mưu giúp việc cho cấp uỷ có vị trí rất quan trọng, đòi hỏi có chất lượng cao và tinh gọn. Để tham mưu cho cấp uỷ còn có các cơ quan chuyên môn, tổ chức đảng và đảng viên trong cơ quan nhà nước, các tổ chức đoàn thể chính trị-xã hội (ban cán sự, đảng đoàn, đảng uỷ). Như vậy, hiểu guồng máy tham mưu, giúp việc, tư vấn, phản biện… cho cấp ủy là tổng thể cả hệ thống chính trị, có nhiều bộ phận. Có ý kiến cho rằng nếu không có cơ quan chuyên trách của Đảng tương ứng với cơ quan nhà nước, đoàn thể thì khó kiểm tra nghị quyết của Đảng đối với Nhà nước. ý kiến đó chưa chính xác. Tính thống nhất của cả hệ thống chính trị và việc phân công chức năng của Nhà nước đã rõ. Ta có nhiều cơ chế kiểm tra, giám sát, thanh tra, của cơ quan chuyên môn, cơ quan đảng, tổ chức quần chúng, xã hội và ngay cả các cơ quan phối hợp hành động do yêu cầu. Đảng lãnh đạo, Đảng cầm quyền thì Đảng phải hóa thân vào hệ thống chính trị và xã hội để mạnh cả thế và lực.

3. Phân định và xây dựng đội ngũ: Việc làm cấp thiết và cơ bản.

Sau sự phân định về chức năng, nhiệm vụ của tổ chức bộ máy, có lẽ ai cũng nghĩ ngay đến tính cấp thiết phải định dạng, phân định rõ hơn các loại cán bộ để việc phát hiện, đào tạo, quản lý, sử dụng, đãi ngộ sao cho phù hợp với đặc điểm, tính chất của mỗi loại. Trước hết, cán bộ lãnh đạo, quản lý (trong đó có một số là “chính khách”) cần có yêu cầu về năng lực, tiêu chuẩn khác cán bộ chuyên môn. Vừa có năng lực lãnh đạo, quản lý và đồng thời có chuyên môn, hai loại cán bộ này có thể chuyển hoá lẫn nhau. Vấn đề cần thiết là phải làm rõ nhóm cán bộ lãnh đạo, quản lý là “chính khách” được bầu cử, tiến cử theo nhiệm kỳ với nhóm cán bộ chuyên môn, chuyên nghiệp. Nhóm này có tính nghề nghiệp cao và ổn định, hưởng ngạch bậc chuyên môn, không phụ thuộc vào bầu cử. Về cơ cấu, cán bộ đảng, đoàn thể cần có cấu trúc nhiều nhóm: Nhóm “chính khách”, chuyên nghiệp và công chức, bán chuyên trách, cộng tác viên định xuất, tình nguyện viên không lương. Không nên công chức hóa cán bộ chuyên trách đảng và đoàn thể như hiện nay. Cần phân định rõ giữa chức danh chuyên trách với cán bộ chuyên trách. Chức danh chuyên trách: Ai trúng cử vào chức danh đó phải làm chuyên trách trong nhiệm kỳ đó, không trúng nữa thì làm nghề nghiệp theo chuyên môn của mình. Cán bộ chuyên trách: Có thể trúng cử vào chức danh chuyên trách với chức vụ lãnh đạo hoặc không, không phụ thuộc việc lựa chọn cán bộ lãnh đạo, bầu cử. Nếu làm được điều đó, chắc chắn việc lựa chọn cán bộ lãnh đạo, bầu cử của các tổ chức chính trị sẽ thực chất hơn, ít bị gò ép. Thủ lĩnh của quần chúng, người ưu tú có uy tín thật sự trong các giới mà mình là thành viên sẽ tham gia nhiều hơn vào hoạt động tự quản của tổ chức mình, nội bộ cán bộ chuyên trách ít có sự cạnh tranh không lành mạnh. Và đặc biệt là, cầu nối và người đại biểu về quyền lợi của đoàn thể sẽ rõ hơn, khắc phục dần con đường chọn lựa, tiến cử cán bộ, đoàn thể bị gò ép, hành chính hóa khá nặng nề như hiện nay.

Việc xây dựng đội ngũ cũng cần có sự thay đổi về các yêu cầu, tiêu chuẩn. Cần đi vào thực chất, xem trọng người làm tốt, có hiệu quả thực tế, chống bằng cấp hóa một cách hình thức, đề cao lương tâm, trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp,… Lấy uy tín và sự thừa nhận của xã hội làm trọng.

4. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đáp ứng yêu cầu mới.

Trước nay, phương thức lãnh đạo của Đảng là đề ra nghị quyết thể hiện chủ trương, đường lối và thông qua vai trò, vị trí của người đảng viên của Đảng mà đưa nghị quyết của Đảng vào thực tiễn cách mạng, bằng tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, nêu gương. Ngày nay, bên cạnh phương thức truyền thống, cần phải bằng pháp luật và thông qua phát huy sự đồng thuận của mặt trận đại đoàn kết toàn dân, thể hiện ý Đảng lòng dân.

ở phương thức truyền thống, có lẽ vẫn đúng cho cả ngày nay: Đảng viên thực sự, nòng cốt gắn với tế bào cơ sở của Đảng là đại biểu cho Đảng. Điều này đúng cho cả trong hệ thống chính trị, ngoài xã hội, trong nước và ngoài nước. Tiếc rằng, nay ta vẫn còn một bộ phận đảng viên tỳ vết, cặn sạn, thiếu trung thành nên đã gây ra không ít những việc làm mất uy tín của Đảng và Nhà nước. Lẽ ra, mỗi đảng viên phải là một cốt cán có uy tín cao, tiên phong, gương mẫu, có ảnh hưởng lớn đối với quần chúng trong môi trường hoạt động, công tác. Trong tình hình mới không chỉ đề cập chất lượng, số lượng mà cả yêu cầu về phân bổ, cơ cấu lực lượng chính trị. Thực tế xã hội thời kỳ hội nhập đã hơn 20 năm, cấu trúc giai tầng xã hội, động lực lợi ích đã có những thay đổi lớn, xuất hiện sự phát triển nhanh chóng của các lực lượng xã hội. Nông dân làm kinh tế hộ, trang trại, công nhân lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh, xí nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, trí thức mới... đã tạo ra những khoảng trống, khâu yếu của lực lượng nòng cốt chính trị, trong từng lĩnh vực, giai tầng xã hội. Hiện nay, ta có rất đông đảng viên, nhưng chủ yếu trong hệ thống chính trị, còn ít, mỏng và chưa nằm sâu trong dân và tổ chức quần chúng nên lực mạnh mà thế chưa mạnh đồng đều, chưa bám rễ vào dân. Một bộ phận đảng viên bị công chức hoá, vai trò, tác dụng hạn hẹp.

Để nâng cao chất lượng cho việc tổng kết, phân tích đánh giá, phát hiện, quá trình xây dựng nghị quyết của cấp uỷ cần chú trọng phát huy năng lực các cơ quan của Nhà nước, tổ chức xã hội. Thu hút chất xám, trí tuệ từ nguồn nhân lực và bộ máy của cả hệ thống chính trị. Tăng cường các hoạt động tư vấn, phản biện khoa học cho cấp uỷ. Một số vấn đề quan trọng như dự án luật, quy hoạch phát triển… cần tổ chức lấy ý kiến của nhân dân một cách cầu thị, thực chất. Tạo cơ chế dân chủ để dân giám sát công tác của Đảng và Nhà nước. Điều đó không có nghĩa là cấp uỷ can thiệp quá sâu vào công tác chuyên môn, quản lý, tạo ra sự chồng chéo với cơ quan chuyên môn và chính quyền.

Cấp uỷ cần xem trọng việc điều tra khoa học cơ bản về tự nhiên và xã hội, cập nhật tình hình, tổ chức thu thập và xử lý thông tin kịp thời, chính xác, hữu ích để có cơ sở phát hiện, chọn lựa vấn đề đúng, tập trung cho từng lĩnh vực, từng thời kỳ. Tăng cường khả năng dự báo, dự đoán để có tầm nhìn xa, tính hệ thống trong chỉ đạo. Những vấn đề tập trung trọng điểm, ưu tiên cần thiết phải xây dựng thành các kế hoạch, chương trình, mục tiêu sinh động, trong đó xác định trình tự, bước đi, điều kiện… Và, quan trọng hơn là tổ chức đảng phải là chỗ dựa tin cậy cho nhân tố mới tiến bộ, phát triển đủ sức chống lại tiêu cực để vươn lên trong cục diện mới. Muốn vậy, Đảng phải có biện pháp động viên chính trị đối với con người, tổ chức cơ sở, tập hợp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc để sẵn sàng giải quyết những thách thức trong năm 2007 và những năm tiếp theo.

Đầu năm, nghĩ về mùa Xuân, nghĩ về Đảng, có  trăn trở nhiều nhưng tràn đầy niềm tin và hy vọng.