“Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”. Lời Bác dạy từ năm 1958 cứ mỗi độ xuân về lại gợi cho toàn Đảng, toàn dân cùng nhìn nhận, suy ngẫm về việc trồng người, về công tác phát triển đảng viên trong học sinh, sinh viên. Bởi đây là lực lượng kế cận của Đảng, thế hệ có vai trò, vị trí quan trọng trong việc tăng thêm sinh lực, trẻ hóa đội ngũ, đảm bảo sự kế thừa, phát triển của Đảng.

Bốn năm qua, hơn 100 trường đại học, cao đẳng đã kết nạp vào Đảng 3.923 trong tổng số 385.851 sinh viên. Các trường có tỷ lệ sinh viên vào Đảng cao là Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Y Thái Bình, Vinh, Y Thái Nguyên, Nông nghiệp I, Huế, Thủy lợi... Số lượng đảng viên là sinh viên được kết nạp vào Đảng phân bố không đều giữa các trường, các khoa, luôn biến động do đa số đảng viên sinh viên được kết nạp trong 1-2 năm cuối khóa học. Cơ cấu đội ngũ đảng viên sinh viên khá thuần nhất, hầu hết là cán bộ đoàn, lớp, hội sinh viên, là nhân vật trung tâm trong đội ngũ sinh viên. Số đảng viên sinh viên là người dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ thấp... Đảng viên là sinh viên có tri thức chính trị và khoa học chưa cao, khả năng vận động quần chúng, công tác xã hội không đồng đều. Một số đảng viên sinh viên sau khi được kết nạp đã tự thỏa mãn, không còn tích cực tu dưỡng, rèn luyện để giữ vững, nâng cao vị trí, vai trò người đảng viên.

Nhiều tổ chức cơ sở đảng ở các trường đại học chưa quan tâm đến việc nâng cao tri thức xây dựng Đảng cho đội ngũ đảng viên sinh viên: Lớp bồi dưỡng đảng viên mới chưa được mở thường xuyên; thiếu tài liệu học nghị quyết, thời gian nghiên cứu, thảo luận chưa hợp lý, chưa gắn với tình hình cụ thể của đảng bộ, chi bộ, giải đáp thắc mắc chưa thỏa đáng... Không ít tổ chức coi kết nạp xong là đã hoàn thành việc bồi dưỡng, giác ngộ chính trị. Tổ chức sinh hoạt đảng, quản lý đảng viên gặp khó khăn do nhiều chi bộ sinh hoạt ghép. Chi bộ chưa nắm bắt kịp thời diễn biến tư tưởng của đảng viên sinh viên vì sinh viên sống, học tập phân tán. Đảng viên e dè trong tự phê bình và phê bình vì sinh hoạt chi bộ cùng thầy cô giáo.

Bên cạnh đó, đội ngũ đảng viên sinh viên có những điểm mạnh. Họ có sự hài hòa giữa đức và tài, giữa năng lực học tập và khả năng công tác xã hội; tích cực đi đầu trong nhiều phong trào của trường, Đoàn thanh niên và Hội sinh viên. Dù đang học tập hay đã ra công tác, đa số hoàn thành nhiệm vụ, phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu của người đảng viên. Nhiều đảng viên sinh viên năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm với nhiệm vụ được giao, nói đi đôi với làm, có phong cách làm việc khoa học theo yêu cầu của công cuộc đổi mới.

Để thu hút ngày càng nhiều sinh viên ưu tú vào Đảng, theo chúng tôi cần có một số giải pháp sau:

1. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của tổ chức đảng, đảng viên trong công tác phát triển đảng viên.

Trước hết, các tổ chức đảng và mỗi đảng viên ở các trường đại học phải nhận thức đầy đủ ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác phát triển đảng viên, coi đó là trách nhiệm trực tiếp, chủ yếu của mình. Mỗi tổ chức đảng và mỗi đảng viên ở các trường đại học phải coi việc nâng cao chất lượng công tác phát triển đảng viên là công việc hệ trọng, liên quan đến chất lượng lãnh đạo, uy tín, tính chiến đấu của mỗi tổ chức đảng.

Các đảng bộ, chi bộ phải có kế hoạch chủ động hằng năm, lâu dài về công tác phát triển đảng viên. ở những nơi chưa nhiều đảng viên, tổ chức đảng phải chủ động đi sâu vào phong trào sinh viên, các đoàn thể, nhất là đoàn thanh niên, để phát hiện, lựa chọn, bồi dưỡng nhân tố mới. Thực tế phong trào sinh viên trong những năm qua cho thấy, trong sinh viên không thiếu những người có tài và phẩm chất đạo đức tốt, có hoài bão, khát khao cống hiến sức lực, trí tuệ cho Đảng, cho đất nước. Vấn đề là tổ chức đảng có đề cao trách nhiệm, thực sự đến với họ, phát hiện, lựa chọn đúng hay không. Trong thực tế hiện nay ở không ít trường đại học, nhiều sinh viên tâm huyết với Đảng, có nguyện vọng được đứng trong hàng ngũ của Đảng, nhưng họ không biết thể hiện bằng cách nào đối với tổ chức đảng.

Tổ chức đảng trong các trường đại học phải có kế hoạch phân công đảng viên phát hiện, lựa chọn, giới thiệu những sinh viên ưu tú. Hiện nay, chúng ta chưa quan tâm đúng mức đến việc đề cao vai trò, trách nhiệm của đảng viên trong việc tạo nguồn phát triển đảng viên trong sinh viên mà mới dừng lại ở khâu bồi dưỡng giáo dục những quần chúng ưu tú đã được phát hiện, đã nằm trong “tầm ngắm” của chi bộ. Các tổ chức đảng cần coi việc phát hiện, giáo dục, giúp đỡ, giới thiệu sinh viên vào Đảng là một nhiệm vụ, một tiêu chí để đánh giá kết quả hoạt động của đảng viên, của đảng bộ nhà trường hằng năm. Cùng với việc chủ động xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ cho đảng viên, mỗi tổ chức đảng ở nhà trường, đặc biệt là tổ chức đảng cấp trên phải coi trọng công tác kiểm tra, đôn đốc, đánh giá việc thực hiện kế hoạch và chất lượng đảng viên, tránh chạy theo thành tích, số lượng, chỉ tiêu đơn thuần.

2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục mục tiêu, lý tưởng của Đảng, hình thành động cơ vào Đảng đúng đắn đối với sinh viên.

Động cơ vào Đảng có đúng hay không phụ thuộc nhiều vào nhận thức của sinh viên về mục tiêu, lý tưởng của Đảng, nhiệm vụ của đảng viên. Nội dung tuyên truyền giáo dục, bồi dưỡng cho sinh viên cần tập trung vào mục tiêu, lý tưởng của Đảng, quan điểm cơ bản của Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, nhiệm vụ của người đảng viên, trách nhiệm của sinh viên. Tổ chức đảng phải làm cho sinh viên hiểu họ vào Đảng để phấn đấu cho lợi ích của nhân dân, để gánh vác công việc của Đảng chứ không phải vì danh tiếng, làm “phương tiện” tiến thân hay để “thăng quan phát tài” (trong thực tế cũng có không ít sinh viên tìm cách vào Đảng với động cơ không trong sáng). Cần làm cho sinh viên hiểu rằng, vào Đảng không có lợi ích nào khác là cống hiến, và tổ chức đảng cũng chỉ lựa chọn những sinh viên có thái độ, động cơ đúng để kết nạp. Bởi vậy, phương pháp tuyên truyền giáo dục sinh viên cần đổi mới:

 Không nên hô hào chung chung, mà gắn tuyên truyền, giáo dục với hoạt động thực tiễn, bằng những tấm gương tốt. Chỉ phân công những đảng viên gương mẫu, có uy tín trực tiếp giáo dục cảm tình đảng là sinh viên.

Gắn tuyên truyền, giáo dục với rèn luyện thực tế, với phong trào học tập và phong trào sinh viên. Mọi đối tượng trước và sau khi được kết nạp vào Đảng phải được thử thách, rèn luyện, phải được phân công, giao nhiệm vụ cụ thể phù hợp với môi trường học tập và rèn luyện ở trường đại học.

Để tạo nguồn có chất lượng, các tổ chức đảng chỉ đạo từng khoa, các đoàn thể, nhất là đoàn thanh niên, hội sinh viên tuyên truyền, giáo dục, bồi dưỡng kiến thức về Đảng cho sinh viên. Phải mở rộng hơn nữa ảnh hưởng của Đảng trong thế hệ trẻ, tạo dựng tình cảm tốt đẹp của sinh viên với Đảng bằng nhiều phương pháp, hình thức như qua hoạt động học tập, sinh hoạt ngoại khoá, phong trào sinh viên tình nguyện, văn hoá, văn nghệ, các cuộc thi tìm hiểu, các tấm gương sáng của các thế hệ đảng viên, v.v...

3. Làm tốt các khâu trong công tác phát triển đảng viên.

Từ khi thực hiện Chỉ thị số 34-CT/TW ngày 30-5-1998 của Bộ Chính trị, công tác phát triển đảng viên trong các trường đại học, cao đẳng có bước tiến mới. Song, do các cấp ủy đảng, đoàn thể chưa xây dựng được một quy trình kết nạp đảng trong sinh viên chặt chẽ (tạo nguồn, thẩm tra lý lịch, xét kết nạp...) nên các khâu tiến hành chưa đồng bộ và đảng bộ nhà trường gặp không ít khó khăn. Qua khảo sát cho thấy, trong tạo nguồn phát triển đảng viên, một số đảng bộ chưa chú trọng ngay từ đầu việc lựa chọn những sinh viên năm thứ nhất là học sinh xuất sắc ở các trường THPT, một số trường có lựa chọn nhưng lại thiếu tích cực tiếp tục bồi dưỡng, theo dõi, bên cạnh đó, phần đông sinh viên bỡ ngỡ, lúng túng trước môi trường học tập mới. Việc bồi dưỡng, giúp đỡ ngay từ năm thứ nhất rất quan trọng. Bởi môi trường giáo dục ở đại học khác phổ thông, sinh viên năm thứ nhất thường chưa có biện pháp học tập, rèn luyện phù hợp, chưa tạo được kết quả phấn đấu cao. Khi những sinh viên ưu tú đủ tiêu chuẩn để xét kết nạp thì khâu làm thủ tục thường bị chậm. Trong thẩm tra lý lịch, có hồ sơ phải làm lại nhiều lần. Ngay khi đã lập và thẩm định xong hồ sơ, chi bộ đã xét, để có quyết định kết nạp, thời gian thường kéo dài đến nửa năm. Vì vậy, có sinh viên khi được đứng trong hàng ngũ của Đảng thì cũng đã đến ngày ra trường, một số khác tuy được kết nạp sớm hơn nhưng cũng phải 5-7 tháng sau khi ra trường mới đến thời gian xét công nhận chính thức.

Từ thực tế đó, một số đảng ủy trường đã đề ra giải pháp: Đảng viên dự bị đã tốt nghiệp được tiếp tục sinh hoạt đảng ở trường thêm một thời gian cần thiết trong khi chờ liên hệ công tác, hoặc lập chi bộ sinh viên cho đảng viên sinh viên sau khi tốt nghiệp. Thành đoàn TP. Hồ Chí Minh khảo sát 26 trường đại học, cao đẳng có sinh viên được kết nạp đảng tốt nghiệp ra trường, nhận thấy có khá nhiều sinh viên đã đi làm nhưng vẫn sinh hoạt với chi bộ sinh viên tại trường. Nguyên nhân của tình hình này do nhiều doanh nghiệp, đơn vị mà sinh viên vào làm việc không có tổ chức đảng. Nhiều nơi, tổ chức đảng không giải quyết chuyển sinh hoạt về với lý do là sinh viên mới ra trường còn phải trải qua thời gian tập sự, nếu chuyển sinh hoạt về sau này nếu không được nhận vào làm chính thức sẽ khó khăn. Nếu chuyển sinh hoạt về địa phương thì số đảng viên không có hộ khẩu ở thành phố không có nơi nào tiếp nhận. Từ thực tế này, Thành đoàn TP.Hồ Chí Minh xây dựng đề án mô hình chi bộ sinh viên đã ra trường trực thuộc Đảng bộ Thành Đoàn. Mô hình này giải quyết được vấn đề nơi sinh hoạt gắn với điều kiện công tác và hoạt động của đảng viên, tạo cơ sở đánh giá quá trình phấn đấu, nhất là trong thời gian dự bị.