Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quan tâm thực hiện chủ trương, chính sách “Bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giúp nhau cùng phát triển” đối với các dân tộc thiểu số, chú trọng đầu tư phát triển kinh tế-xã hội ở miền núi, nhất là về giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và đội ngũ cán bộ cho những vùng này, đặc biệt là từ khi bước vào thời kỳ đổi mới. Nghị quyết 22-NQ/TW ngày 27-1-1989 của Bộ Chính trị khoá VI đã chỉ rõ: “Thực hiện nguyên tắc ưu tiên đào tạo cán bộ dân tộc, cán bộ công tác ở miền núi học xong trở về địa phương phục vụ đồng bào các dân tộc”. Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá IX khẳng định: “Tiếp tục thực hiện chính sách ưu tiên cử tuyển con em các dân tộc vào học tại các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề”. Đây là những chủ trương đúng đắn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng ta nhằm chủ động và tích cực xây dựng đội ngũ cán bộ cho các địa bàn trọng điểm, chiến lược.

Thực hiện định hướng trên, Đảng uỷ Quân sự Trung ương và Bộ Quốc phòng đã có những nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn cụ thể nhằm tạo nguồn và nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ dân tộc, vùng sâu, vùng biên giới. Chỉ thị 181/2002/BQP ngày 17-12-2002 của Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo toàn quân thực hiện “Tạo nguồn tăng nhanh tỷ lệ cán bộ dân tộc thiểu số ở các địa bàn nhiều đồng bào dân tộc thiểu số; từng bước đào tạo, bồi dưỡng, sắp xếp, bổ nhiệm để có cán bộ bố trí trong cơ quan quân sự huyện, tỉnh là người dân tộc thiểu số ở các địa bàn đó”. Nhiều năm qua, Bộ Quốc phòng đã tăng cường đầu tư xây dựng hệ thống trường quân sự địa phương, bao gồm cả các trường thiếu sinh quân, các trường quân sự quân khu, tỉnh. Thực hiện nhiều chính sách, biện pháp thu hút như cấp học bổng quốc phòng, mở các lớp dành riêng cho người dân tộc thiểu số để bồi dưỡng nguồn, tăng chỉ tiêu đào tạo thiếu sinh quân, xét điểm chuẩn tuyển sinh theo địa bàn, phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục-Đào tạo và các cấp, ngành tuyển sinh, mở lớp đào tạo cán bộ quân sự riêng đối với hệ cử tuyển tại một số trường đại học, cao đẳng quân sự nhằm tạo nguồn cán bộ là người dân tộc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, góp phần tích cực vào sự phát triển kinh tế-xã hội, xoá đói giảm nghèo, bảo đảm an ninh quốc phòng ở các vùng đồng bào dân tộc và miền núi.

Thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và Quân đội, Cục Cán bộ Tổng cục Chính trị đã phối hợp chặt chẽ với Cục Nhà trường  Bộ Tổng tham mưu và các cơ quan chức năng chỉ đạo các đơn vị thực hiện việc tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc trong toàn quân. Qua quá trình tổ chức thực hiện, có thể thấy các tổ chức đảng, chỉ huy, cơ quan chức năng thuộc lực lượng vũ trang địa phương vùng dân tộc thiểu số đã có bước chuyển biến căn bản về nhận thức, trách nhiệm và năng lực thực hiện tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc cho Quân đội. Các cấp, các ngành, các lực lượng có sự phối hợp chặt chẽ nhằm tạo nguồn đào tạo hiệu quả hơn. Việc triển khai thực hiện tạo nguồn đào tạo của các cơ quan quân sự địa phương và các trường dần dần đi vào nền nếp, số lượng và chất lượng tuyển chọn tốt hơn. Nhìn chung, việc cử tuyển được thực hiện đúng đối tượng, đúng vùng, miền Chính phủ đã quy định. Một số dân tộc trước đây chưa có người được cử tuyển, nay đã được các địa phương, đơn vị tuyển chọn. Nhờ vậy, từ năm 2000 đến 2005 toàn quân đã cử tuyển được 1.755 người đào tạo bậc đại học, 798 người đào tạo trung học và 1.032 người đào tạo thiếu sinh quân. Đây là lực lượng đáng kể để bổ sung cho các đơn vị, địa phương vùng dân tộc, trên các địa bàn trọng điểm.

Tích cực chủ động tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc trong Quân đội vừa là giải pháp cơ bản, tích cực để khắc phục sự thiếu hụt về số lượng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, góp phần xây dựng tiềm lực quốc phòng, vừa xây dựng và củng cố hệ thống chính trị cơ sở ở những địa bàn chiến lược. Làm tốt việc này còn góp phần nâng cao hiệu quả công tác vận động quần chúng, giải quyết tốt chính sách hậu phương quân đội, tạo điều kiện cho cán bộ yên tâm công tác. Chính vì vậy, nhiều địa phương, đơn vị đã chú trọng công tác tuyên truyền, giáo dục cho thanh niên dân tộc hình thành xu hướng phục vụ lâu dài trong quân đội. Công tác tạo nguồn đào tạo không “ngồi chờ ăn sẵn” mà đã chủ động bồi dưỡng nâng cao trình độ văn hoá, kiến thức toàn diện cho thanh niên người dân tộc thiểu số, thông qua đó phát hiện, tuyển chọn những thanh niên ưu tú, có đủ điều kiện, tiêu chuẩn để đào tạo cán bộ cho quân đội.

Thông qua quá trình thực hiện công tác tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc thiểu số, nhiều địa phương, đơn vị đã đúc rút được kinh nghiệm phong phú, có bước đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp tiến hành phù hợp với đặc điểm, phong tục tập quán, trình độ dân trí mỗi dân tộc, vùng miền. Công tác tạo nguồn đào tạo ngày một chủ động và vững chắc hơn. Tuy nhiên, thực hiện chế độ cử tuyển thời gian qua còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Một số đơn vị, địa phương chưa xây dựng được quy hoạch sắp xếp đội ngũ cán bộ dân tộc, chưa nắm chắc số lượng, chất lượng hiện có, nhu cầu cán bộ dân tộc ở từng cơ quan, đơn vị quân sự địa phương, chưa phân công cán bộ chuyên trách theo dõi, vì vậy chưa có kế hoạch dài hạn để tạo nguồn, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí, sử dụng khi ra trường. Nhiều địa phương, đơn vị không hoàn thành chỉ tiêu cử tuyển. Số được tuyển chọn nhìn chung chất lượng còn thấp. Một số ngành, trường không tuyển được học viên do chưa có nguồn học sinh tốt nghiệp THPT. Một số dân tộc đến nay vẫn chưa có người được cử tuyển vào các trường do không đủ điều kiện về học vấn. Tình trạng chung hiện nay là trình độ văn hoá “đầu vào” của học viên cử tuyển còn thấp. Một bộ phận học viên còn chưa xác định động cơ nghề nghiệp rõ ràng. Vì vậy, 5 năm qua toàn quân chưa năm nào đạt 100% chỉ tiêu cử tuyển đào tạo đại học và cao đẳng quân sự.

Nguyên nhân chính của những bất cập trên là do một số nơi nhận thức chưa đầy đủ, chưa thực hiện tốt trách nhiệm trong công tác tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc. Sự phối hợp giữa các cấp, ngành, các lực lượng tham gia có khâu, có bước chưa chặt chẽ, rõ ràng, cụ thể. Hình thức, phương pháp tiến hành còn chưa linh hoạt, chủ động. Cá biệt, một số nơi thực hiện còn thiếu công khai, dân chủ, lợi dụng cử tuyển đưa một số người không đúng đối tượng vào diện ưu tiên, số học viên ra trường không được bố trí công tác hợp lý, sai chính sách… đã tác động xấu đến công tác tạo nguồn đào tạo cán bộ người dân tộc thiểu số ở một số địa phương.

Địa bàn vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa là nơi xung yếu trong việc chống âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hoà bình”. Vì vậy, cùng với sự đầu tư để phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, công tác tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc là giải pháp cơ bản nhất để xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở ở địa bàn trọng yếu này. Chủ trương cử tuyển là quan điểm đúng đắn của Đảng và Nhà nước về vấn đề cán bộ dân tộc, nó sẽ là tiền đề cho việc phấn đấu thực hiện chính sách bình đẳng, đoàn kết, tương trợ giữa các dân tộc. Tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc cần được coi là một nhiệm vụ chính trị của cấp uỷ, chỉ huy các cấp trong lực lượng vũ trang, một khâu quan trọng của công tác cán bộ trong Quân đội, là một nội dung chủ yếu của công tác quân sự quốc phòng địa phương.

Để công tác đào tạo cán bộ dân tộc đạt kết quả tốt cần nắm vững phương hướng: “Thu hút nguồn đào tạo có chất lượng tốt, gắn với địa chỉ sử dụng, chú trọng tuyển chọn, đào tạo cán bộ tại chỗ, nhất là nguồn cán bộ tại chỗ phía Nam, vùng sâu, vùng biên giới, dân tộc thiểu số, con em các gia đình có công với cách mạng, cán bộ quân sự địa phương cấp huyện, tỉnh. Phối hợp chặt chẽ với các cơ quan đảng, nhà nước và đoàn thể từ Trung ương đến địa phương để phát hiện, bồi dưỡng, giáo dục hướng nghiệp quân sự”(*). Đồng thời, thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

Một là, nêu cao vai trò, trách nhiệm của tổ chức đảng, chính quyền các cấp, các tổ chức chính trị-xã hội, nhất là lực lượng vũ trang địa phương. Tổ chức đảng trong lực lượng vũ trang địa phương vùng dân tộc phải trực tiếp lãnh đạo và chỉ đạo công tác tạo nguồn, các cấp chỉ huy điều hành việc thực hiện. Đây là giải pháp cơ bản nhất, quyết định nhất. Thực tế cho thấy, nơi nào nhận thức tốt về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về tạo nguồn đào tạo cán bộ dân tộc, tích cực, chủ động và có trách nhiệm thì ở đó thực hiện tốt và ngược lại.

Hai là, chủ động xây dựng quy hoạch đội ngũ cán bộ dân tộc ở từng cơ quan, đơn vị quân sự địa phương, xác định nhu cầu cụ thể về số lượng, cơ cấu dân tộc, chất lượng và khả năng đáp ứng làm cơ sở để đào tạo, bồi dưỡng và bố trí, sử dụng có hiệu quả. Kết hợp chặt chẽ các tổ chức, lực lượng trên địa bàn trong công tác quy hoạch tạo nguồn. Muốn vậy, cơ quan quân sự, đơn vị quân đội phải chủ động cùng địa phương triển khai các bước, các nội dung, khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ lại.

Ba là, tạo nguồn đào tạo sĩ quan phải gắn chặt chẽ với tạo nguồn phát triển đảng viên và xây dựng đội ngũ cán bộ ở địa phương các vùng dân tộc thiểu số để đáp ứng yêu cầu về số lượng, chất lượng và cơ cấu, bảo đảm cho cả trước mắt và lâu dài. 

Bốn là, nghiên cứu đổi mới quy trình và vận dụng linh hoạt, sáng tạo hình thức, phương pháp tạo nguồn. Cần nắm chắc đặc điểm tình hình từng vùng, miền để có cách tuyên truyền, giáo dục hướng nghiệp và xây dựng được các phương án tuyển chọn cho phù hợp. Chủ động bồi dưỡng, tạo nguồn từ xa, ngay từ khi còn là học sinh phổ thông và khi tuyển quân. Kết hợp vai trò của tổ chức với phát huy tính tích cực của thanh niên dân tộc. Xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong quá trình tạo nguồn, tuyển chọn theo hướng tăng thẩm quyền cho đơn vị cơ sở.

Năm là, thực hiện có hiệu quả các chế độ, chính sách hiện hành nhằm thu hút, mở rộng và nâng cao chất lượng nguồn tuyển chọn. Kiên quyết khắc phục những thiếu sót trong khâu xét tuyển, đảm bảo đúng đối tượng, tiêu chuẩn, công khai, công bằng, dân chủ. Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của từng cơ quan, đơn vị, kịp thời nghiên cứu bổ sung, sửa đổi các chế độ, chính sách cho phù hợp với sự phát triển của đất nước, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng và xây dựng Quân đội.

____

(*) Nghị quyết số 94-NQ/ĐUQSTW ngày 29-4-1998 về xây dựng đội ngũ cán bộ Quân đội trong thời kỳ mới.