Doanh nghiệp là tế bào cơ bản của nền kinh tế quốc dân. Doanh nghiệp phát triển lành mạnh, ổn định góp phần tạo ra nền kinh tế lành mạnh, ổn định. Trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, việc tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng trong các doanh nghiệp giữ một vị trí then chốt. Để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng trong doanh nghiệp, Ban Bí thư Trung ương đã ban hành các quy định về chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ, chi bộ trong doanh nghiệp nhà nước (Quy định số 96-QĐ/TW ngày 22-3-2004), doanh nghiệp có vốn nhà nước liên doanh với nước ngoài (Quy định số 99-QĐ/TW ngày 4-6-2004), doanh nghiệp tư nhân (Quy định số 100-QĐ/TW ngày 4-6-2004), công ty cổ phần có vốn nhà nước (Quy định số 140-QĐ/TW ngày 16-5-2005) và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (Quy định số 141-QĐ/TW ngày 16-5-2005). Đây chính là cơ sở để tổ chức đảng trong doanh nghiệp phát huy vai trò của mình trong việc lãnh đạo doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, tổ chức, tập hợp, động viên, kiểm tra người lao động thực hiện việc sản xuất, kinh doanh có hiệu quả, đúng pháp luật.

Thực hiện các quy định trên, hầu hết các tổ chức đảng trong doanh nghiệp đã đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo, nhất là lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh. Đối với các doanh nghiệp nhà nước, nhiều cấp ủy cho rằng quy định của Ban Bí thư đã tạo thuận lợi cho tổ chức đảng và các đoàn thể quần chúng trong doanh nghiệp hoạt động, vừa bảo đảm vai trò lãnh đạo, kiểm tra, giám sát của tổ chức đảng, vừa phát huy tính chủ động, sáng tạo trong sản xuất, kinh doanh của giám đốc. Nhiều tổ chức cơ sở đảng đã đạt nhiều kết quả trong việc xây dựng chi bộ trong sạch, vững mạnh, lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh, chăm lo cải thiện và nâng cao đời sống người lao động như Đảng bộ Công ty Đóng tàu Nam Triệu, Công ty Truyền tải điện 1, Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Công ty Xăng dầu khu vực 1…

Đối với các công ty cổ phần có vốn nhà nước, do đặc thù đa số tổ chức đảng từ doanh nghiệp nhà nước chuyển sang nên khi mới chuyển đổi còn lúng túng trong hoạt động, nhất là trong lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, sau một năm thực hiện quy định của Ban Bí thư, nhiều cấp ủy đã chuyển biến nhận thức, xây dựng được quy chế hoạt động và phát huy vai trò lãnh đạo trong cơ chế mới, góp phần phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Theo báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh ở 850 công ty cổ phần có vốn nhà nước cho thấy: Vốn điều lệ tăng 44%, doanh thu tăng 24%, thu nhập của người lao động tăng 12%, cổ tức bình quân đạt 17%/năm, số lao động tăng 6,6%... Điều đó cho thấy chủ trương cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước đã đem lại hiệu quả cả về kinh tế và chính trị - xã hội, là kết quả của đường lối đúng đắn của Đảng và Nhà nước, trong đó tổ chức đảng trong các công ty cổ phần có vốn nhà nước đóng vai trò quan trọng. Trong công tác tổ chức, cán bộ, một số cấp ủy đã làm tốt việc vận động, thuyết phục, đưa một số nội dung hoạt động của tổ chức đảng vào điều lệ công ty, được đại hội cổ đông thông qua; có nơi cấp ủy đã lãnh đạo việc gom cổ phiếu cho những đảng viên có năng lực, tín nhiệm và đủ điều kiện để tham gia hội đồng quản trị (HĐQT) hoặc bộ máy lãnh đạo, quản lý của công ty. Đảng ủy Công ty cổ phần Công trình giao thông Quảng Nam làm tốt việc định hướng và giới thiệu những cán bộ, đảng viên có năng lực để đại hội cổ đông, HĐQT lựa chọn bầu hoặc bổ nhiệm vào các chức danh trong bộ máy quản lý của Công ty; Đảng ủy Công ty Savico đã lựa chọn từ 1 đến 3 người có đủ điều kiện để giới thiệu với HĐQT cử giữ một số chức danh cán bộ (mỗi cán bộ được chọn phải trình bày đề án của mình trước ban thường vụ đảng ủy, HĐQT và ban giám đốc).

Thực hiện các Quy định 99 và 141-QĐ/TW của Ban Bí thư, các cấp ủy trong doanh nghiệp liên doanh và 100% vốn nước ngoài đã coi trọng công tác tư tưởng, tập trung lãnh đạo cán bộ, đảng viên, người lao động Việt Nam thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, chăm lo lợi ích của người lao động và chấp hành đúng chính sách, pháp luật của Nhà nước. Nhiều cấp ủy đã dịch Điều lệ Đảng, nhiệm vụ của tổ chức cơ sở đảng và đảng viên ra tiếng nước ngoài và làm tốt công tác tuyên truyền, vận động để đối tác nước ngoài hiểu, có nhận thức đúng về tổ chức đảng trong doanh nghiệp. Trong công tác tổ chức, cán bộ, một số cấp ủy đã chủ động đề xuất với cơ quan có thẩm quyền cấp trên phía Việt Nam và tham gia ý kiến với cán bộ chủ chốt phía Việt Nam trong HĐQT, ban giám đốc về công tác tổ chức, cán bộ trong doanh nghiệp. Đảng bộ Công ty Cáp điện Đồng Nai và Đảng bộ Công ty Xi măng Nghi Sơn là những đơn vị đã phát huy tốt vai trò hạt nhân chính trị ở cơ sở, lãnh đạo thực hiện tốt công tác cán bộ và thường xuyên chăm lo xây dựng tổ chức đảng trong doanh nghiệp. Mặt khác, bằng những hoạt động cụ thể, có hiệu quả của tổ chức đảng, các đoàn thể quần chúng và qua gương đảng viên làm việc giỏi, chấp hành tốt những quy định của doanh nghiệp, của luật pháp nhà nước đã thuyết phục giới chủ nước ngoài nhận thức được hoạt động của tổ chức đảng chỉ có lợi cho doanh nghiệp, từ đó tạo điều kiện thuận lợi về thời gian, kinh phí… cho tổ chức đảng và các đoàn thể quần chúng trong doanh nghiệp hoạt động. Nói chung, các doanh nghiệp liên doanh và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài đã có tổ chức đảng đều hoạt động có hiệu quả, chấp hành tốt luật pháp của Nhà nước Việt Nam và thực hiện tốt các hợp đồng lao động, ít xảy ra tình trạng đình công và các tranh chấp phức tạp khác…

Ở khu vực doanh nghiệp tư nhân, số doanh nghiệp có tổ chức đảng và đảng viên hiện nay chưa nhiều, chất lượng hoạt động của tổ chức đảng còn phụ thuộc nhiều vào thái độ chính trị của chủ doanh nghiệp và vị trí, chức vụ của các cấp ủy viên trong doanh nghiệp, nhất là của đồng chí bí thư. ở những nơi chủ doanh nghiệp là đảng viên (đã có từ trước) hoặc không phải đảng viên nhưng có ý thức trách nhiệm xây dựng Đảng thì hoạt động của tổ chức đảng, các đoàn thể quần chúng trong doanh nghiệp thuận lợi, vai trò của tổ chức đảng được đề cao. Đa số chủ doanh nghiệp tư nhân (là đảng viên hoặc không phải đảng viên) đã có thời gian công tác ở doanh nghiệp nhà nước hoặc tham gia trong lực lượng vũ trang thường quan tâm đến công tác xây dựng tổ chức đảng, ủng hộ và tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức đảng, các đoàn thể quần chúng trong doanh nghiệp hoạt động như doanh nghiệp tư nhân CAVICO (Hà Nội), Công ty Him Lam (TP. Hồ Chí Minh), doanh nghiệp tư nhân Minh Dương (Hà Tây), doanh nghiệp Xây dựng và phát triển nông thôn Nam Định, Công ty Chế biến thủy sản Tiến Đạt (Bà Rịa-Vũng Tàu), Nhà máy Chè Trung Nguyên (Lâm Đồng)… Những doanh nghiệp mà chủ doanh nghiệp và những người trong bộ máy quản lý của doanh nghiệp không phải là đảng viên thì nói chung, tổ chức đảng ở đó hoạt động khó khăn, vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng bị hạn chế và không thực hiện được đầy đủ chức năng, nhiệm vụ theo quy định.

Qua một thời gian thực hiện các quy định của Trung ương, tổ chức đảng trong các loại hình doanh nghiệp còn bộc lộ những hạn chế sau: Một số tổ chức cơ sở đảng trong doanh nghiệp nhà nước chưa nhận thức đúng đắn, đầy đủ nội dung và phương thức lãnh đạo của đảng bộ, chi bộ trong tình hình mới theo tinh thần nghị quyết Trung ương 3 khóa IX. Trong hơn 2.980 doanh nghiệp nhà nước, vẫn còn gần 20% số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh kém hiệu quả, 1,4% số đảng bộ, chi bộ cơ sở yếu kém, chưa phát huy được vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng trong doanh nghiệp. ở những công ty cổ phần mà Nhà nước không giữ cổ phần chi phối, chủ tịch HĐQT, tổng giám đốc không phải là bí thư hoặc không tham gia cấp ủy thì công tác xây dựng đảng ít được quan tâm, vai trò lãnh đạo của cấp ủy và tổ chức đảng bị hạn chế.

Tại không ít doanh nghiệp tư nhân, tổ chức đảng chưa thể hiện rõ vai trò hạt nhân chính trị, lúng túng trong việc xác định nội dung và phương thức lãnh đạo, nhất là lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị, công tác cán bộ và xác định mối quan hệ giữa cấp ủy với HĐQT và ban giám đốc… Nhiều doanh nghiệp liên doanh hoặc 100% vốn nước ngoài chưa có tổ chức đảng, những nơi có tổ chức đảng hoạt động chưa thật sự hiệu quả theo đúng chức năng, nhiệm vụ. Một số nơi giới chủ, đối tác nước ngoài không quan tâm, chưa tạo điều kiện để tổ chức đảng và các đoàn thể hoạt động. Tổ chức đảng chủ yếu là chi bộ cơ sở, chi bộ trực thuộc đảng ủy cơ sở, vai trò lãnh đạo, sức chiến đấu còn hạn chế, hầu như chưa đủ sức lãnh đạo, thuyết phục và góp phần giải quyết những vấn đề phức tạp xảy ra tại doanh nghiệp; một số không dám công khai là đảng viên và không chuyển sinh hoạt đảng về doanh nghiệp (Chi bộ Công ty Honda Việt Nam hiện chỉ có 5 đảng viên, còn hơn 40 người là đảng viên nhưng không chuyển sinh hoạt đảng về doanh nghiệp).

Để tổ chức đảng trong doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả, theo chúng tôi cần tăng cường thực hiện các giải pháp chính sau:

1. Làm tốt công tác tư tưởng, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của tổ chức đảng trong doanh nghiệp, nhất là đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Với các doanh nghiệp nhà nước, đây là vấn đề có tính nguyên tắc. Nhưng tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, nhiều nơi, chủ doanh nghiệp chưa nhận thức đúng về vai trò và tác dụng của tổ chức đảng trong doanh nghiệp. Vì vây, các tổ chức đảng cần thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình, lãnh đạo doanh nghiệp thực hiện đúng đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, góp phần vào sản xuất kinh doanh có hiệu quả, nâng cao đời sống mọi mặt của người lao động. Qua đó, thuyết phục giới chủ doanh nghiệp tạo điều kiện để tổ chức đảng hoạt động hiệu quả hơn.

2. Củng cố, kiện toàn tổ chức đối với tổ chức đảng trong doanh nghiệp. Cấp ủy cấp trên cần quan tâm hướng dẫn tổ chức đảng trong doanh nghiệp không ngừng tự hoàn thiện mình thông qua việc kiện toàn tổ chức, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ theo quy định của Trung ương. Cần xem xét, bố trí lại mô hình tổ chức đảng trong doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Nên thống nhất để các tổ chức đảng này thuộc đảng bộ khối doanh nghiệp tỉnh (thành phố), chỉ những tổ chức đảng trong doanh nghiệp nhỏ, hoặc ít đảng viên mới để trực thuộc cấp quận ủy, hoặc tương đương.

3. Nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng trong doanh nghiệp. Tại mỗi doanh nghiệp, tổ chức cơ sở đảng có trách nhiệm lãnh đạo doanh nghiệp hoạt động theo đúng đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức đảng trong doanh nghiệp thông qua nâng cao chất lượng đội ngũ cấp ủy viên, đặc biệt là bí thư cấp ủy. Đồng chí bí thư cấp ủy phải là người có trình độ, năng lực, uy tín và nên nằm trong thành phần ban lãnh đạo của doanh nghiệp. Chú trọng nâng cao chất lượng đảng viên và làm tốt công tác phát triển đảng viên. Mỗi đảng viên trong tổ chức đảng phải thực sự tiền phong, gương mẫu, không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ ngang tầm với công việc được giao. Mạnh dạn đổi mới hình thức và phương pháp sinh hoạt đảng, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, củng cố sự đoàn kết nhất trí, thực hiện đúng nguyên tắc tổ chức sinh hoạt đảng, nhất là nguyên tắc tập trung, dân chủ, chế độ phê bình và tự phê bình.

4. Xây dựng quy chế làm việc, xác định rõ mối quan hệ công tác giữa bí thư cấp ủy với lãnh đạo doanh nghiệp (HĐQT, ban giám đốc) và các tổ chức, đoàn thể trong doanh nghiệp. Tổ chức đảng cần tôn trọng, bảo đảm và tạo điều kiện để HĐQT, giám đốc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo luật định. Ngoài những công việc thường ngày, cấp ủy định kỳ thông báo cho HĐQT, giám đốc ý kiến của cán bộ, đảng viên và quần chúng về việc thực hiện nhiệm vụ cũng như việc vận dụng các chính sách, chế độ trong doanh nghiệp. HĐQT, giám đốc tạo điều kiện để tổ chức đảng hoạt động. Đối với các đoàn thể chính trị-xã hội như công đoàn, đoàn thanh niên, ban nữ công, hội cựu chiến binh..., tổ chức đảng thông qua các cấp ủy viên công tác ở các tổ chức đó để nắm tình hình, lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ của tổ chức này.