Yêu cầu cấp thiết.

Với chính sách mở cửa, hội nhập, những năm qua Đảng, Nhà nước ta chủ trương thu hút mạnh vốn đầu tư nước ngoài (ĐTNN). Đến tháng 6-2007, cả nước đã có trên 8.630 dự án ĐTNN (của 78 quốc gia và vùng lãnh thổ) được cấp giấy phép với tổng vốn đầu tư 82 tỷ USD, trong đó có 7.490 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký 67,3 tỷ USD. Trong đó, 66,9% số dự án đầu tư vào công nghiệp và xây dựng, 21,4% đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ và 11,7% đầu tư vào lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp. Có 45/64 tỉnh, thành phố thu hút được ĐTNN, tập trung ở các tỉnh, thành phố: TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa-Vũng Tàu, Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên, Vĩnh Phúc… Khu vực kinh tế có vốn ĐTNN ngày càng khẳng định vai trò tích cực trong sự nghiệp đổi mới, phát triển kinh tế-xã hội. Năm 2006, các doanh nghiệp có vốn ĐTNN đã thực hiện tổng doanh thu 29,4 tỷ USD, xuất khẩu 22,6 tỷ USD, chiếm 57% kim ngạch xuất khẩu cả nước. Sản xuất công nghiệp trong khu vực có vốn ĐTNN tiếp tục đạt tốc độ tăng trưởng cao. Tỷ trọng giá trị sản xuất công nghiệp của các doanh nghiệp ĐTNN chiếm 39,7% trong tổng giá trị sản xuất toàn ngành công nghiệp của cả nước. Tại thời điểm tháng 6-2007, các doanh nghiệp ĐTNN đã thu hút gần 1,2 triệu lao động, góp phần giải quyết việc làm, hình thành một đội ngũ công nhân, cán bộ kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ, cán bộ quản lý với trình độ vươn lên đạt ngang tầm các nước trong khu vực, một lực lượng lao động có chất lượng ngày càng đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những mặt “được”, khu vực kinh tế có vốn ĐTNN cũng bộc lộ những hạn chế, khiếm khuyết: Việc phát triển nhanh các doanh nghiệp ĐTNN đã hình thành nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất (KCN, KCX), nảy sinh tình trạng tập trung đông công nhân, người lao động nhưng không có khu nhà ở dành cho công nhân, điều kiện sinh hoạt khó khăn, tạm bợ, gây phức tạp về an ninh trật tự. Mặc dù công tác bảo vệ môi trường trong các KCN, KCX nói chung và các doanh nghiệp ĐTNN nói riêng đã được chú trọng hơn, nhưng tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nặng. Nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến lợi ích người lao động (tiền lương, bảo hiểm xã hội, y tế, việc chấp hành các quy định pháp luật về sử dụng lao động, điều kiện làm việc…) chưa được giải quyết thỏa đáng, kịp thời, gây nên tình trạng đình công, lãn công liên tiếp xảy ra. Có nhiều nguyên nhân, song có một nguyên nhân quan trọng là công tác xây dựng, củng cố các tổ chức đảng (TCĐ), đoàn thể nhân dân, nhất là công đoàn, đoàn thanh niên trong các KCN, KCX nói chung và các doanh nghiệp ĐTNN nói riêng chưa theo kịp tình hình thực tiễn. Đến đầu năm 2007, cả nước mới có 179 doanh nghiệp ĐTNN có TCĐ, trong đó có 40 đảng bộ cơ sở (295 chi bộ trực thuộc) và 139 chi bộ cơ sở với tổng số 5.036 đảng viên. Số TCĐ trong các doanh nghiệp 100% vốn ĐTNN ít hơn, chỉ có 8 đảng bộ và 38 chi bộ cơ sở với tổng số 866 đảng viên. Các TCĐ còn lúng túng về tổ chức và phương thức hoạt động. Không ít TCĐ năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu thấp, quản lý đảng viên lỏng lẻo, nội dung sinh hoạt đảng nghèo nàn, tự phê bình và phê bình yếu. Nội dung sinh hoạt thường chỉ tập trung vào phổ biến nghị quyết, chỉ thị của Đảng và các văn bản chỉ đạo của cấp ủy cấp trên, thông báo tình hình sản xuất - kinh doanh của doanh nghiệp và các chính sách, chế độ đối với người lao động, ít nơi đánh giá tình hình hoạt động của TCĐ và các đoàn thể, từ đó đề ra phương hướng trong thời gian tới… Việc phân công nhiệm vụ đảng viên gặp nhiều khó khăn. Một số TCĐ trong xí nghiệp liên doanh thông qua đảng viên tham gia hội đồng quản trị (HĐQT) thuyết phục HĐQT thực hiện những vấn đề chi bộ đã bàn và ra nghị quyết. Những xí nghiệp 100% vốn ĐTNN thì hầu như rất khó thực hiện vì công tác nhân sự, chỉ tiêu sản xuất-kinh doanh và chế độ, chính sách đối với công nhân, người lao động do chủ doanh nghiệp quyết định. Vì vậy, cùng với việc tăng cường công tác xây dựng, củng cố TCĐ và phát triển đảng viên, việc nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong các doanh nghiệp ĐTNN nhằm phát huy vai trò hạt nhân chính trị của TCĐ trong doanh nghiệp đang là vấn đề cấp thiết. Đại hội lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ: “Tiếp tục hoàn thiện và thực hiện tốt các quy định về chức năng, nhiệm vụ, phương thức hoạt động của các loại hình tổ chức cơ sở đảng, chú trọng các loại hình mới như tổ chức cơ sở đảng trong các công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn ĐTNN”(*).

Giải pháp.

Chú trọng công tác chính trị tư tưởng, coi đây là nội dung quan trọng và thường xuyên trong mỗi kỳ sinh hoạt nhằm tuyên truyền, giáo dục đảng viên nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế, phát huy truyền thống yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, xây dựng đoàn kết, hợp tác, tương trợ giữa những người lao động, giữa người lao động Việt Nam với người nước ngoài. Làm cho đảng viên xác định động cơ phấn đấu, phát huy vai trò tiền phong gương mẫu, sản xuất-kinh doanh giỏi và tự giác chấp hành chính sách, pháp luật của Nhà nước, thông qua đó thuyết phục đối tác nước ngoài hiểu rõ chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, thấy được mục tiêu hoạt động của TCĐ và các đoàn thể nhân dân trong doanh nghiệp là xây dựng và phát triển doanh nghiệp, tạo điều kiện cho TCĐ và các đoàn thể hoạt động. ở một số TCĐ, công tác tư tưởng nhằm khắc phục tư tưởng tự ti, an phận, cho rằng mình chỉ là người làm thuê mà không ý thức được vai trò, nhiệm vụ của người đảng viên. ở Chi bộ Công ty liên doanh Nhà máy bia Việt Nam, cấp uỷ động viên đảng viên phấn đấu học tập, nắm bắt kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, vươn lên làm chủ dây chuyền sản xuất. Ban đầu Nhà máy có 28 chuyên gia nước ngoài, nay chỉ còn 6 người, đã có 18 người Việt Nam làm thay công việc của chuyên gia nước ngoài.

Lựa chọn nội dung sinh hoạt thiết thực. Bám sát vào chức năng, nhiệm vụ của đảng bộ, chi bộ cơ sở trong các doanh nghiệp có vốn nhà nước liên doanh với nước ngoài và doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài (theo Quy định số 99-QĐ/TW ngày 4-6-2004 và Quy định số 141-QĐ/TW ngày 16-5-2005 của Ban Bí thư Trung ương Đảng), trước mỗi kỳ sinh hoạt chi bộ, chi uỷ họp thống nhất đánh giá tình hình tháng trước, xác định phương hướng, nhiệm vụ tháng này, trên cơ sở đó lựa chọn nội dung, hình thức sinh hoạt phù hợp. ở nhiều chi bộ, các nội dung sinh hoạt thường là thông tin tình hình đời sống, việc làm; bàn biện pháp lãnh đạo người lao động, vận động người nước ngoài thực hiện tốt các thoả ước lao động; đánh giá tình hình hoạt động và đề ra phương hướng lãnh đạo các đoàn thể nhân dân trong thời gian tới; tự phê bình và phê bình; thực hiện công tác phát triển đảng viên… Trước tình hình có nhiều doanh nghiệp xảy ra đình công, lãn công, TCĐ cần đi sâu, đi sát nắm chắc tình hình, có nội dung bàn sát thực tìm hiểu nguyên nhân, tìm biện pháp bảo vệ lợi ích người lao động. Đồng thời, kết hợp với công đoàn tuyên truyền, giáo dục luật pháp để người lao động làm việc đúng pháp luật. ở một số chi bộ như Chi bộ Công ty Mía đường Bourbon (Tây Ninh), bằng kết quả làm việc của mình, đảng viên đã thuyết phục được đối tác nước ngoài về vai trò của TCĐ tại doanh nghiệp. Đảng viên ngày càng được giao nhiều công việc quan trọng: Giám đốc nhân sự, trạm trưởng nông vụ, chủ tịch công đoàn… Mối quan hệ giữa cấp uỷ, TCĐ với ban giám đốc ngày càng tốt. Cấp uỷ được ban giám đốc thông tin tình hình sản xuất-kinh doanh của doanh nghiệp, đồng chí Bí thư Chi bộ được phụ trách công việc ngoại giao phát triển vùng nguyên liệu cho Công ty. Chi bộ đã dành một số kỳ sinh hoạt tập trung bàn những giải pháp lãnh đạo phát triển vùng nguyên liệu, đẩy mạnh sản xuất-kinh doanh, nâng cao đời sống người lao động. ở một số TCĐ (như Chi bộ Công ty Ta-ka-ni-chi Vĩnh Phúc), hằng tháng ngoài nội dung công tác tư tưởng, Chi bộ chọn 1-2 nội dung cụ thể là những vấn đề trọng tâm để sinh hoạt. Có kỳ nội dung sinh hoạt là lãnh đạo công đoàn có biện pháp bảo đảm quyền lợi cho công nhân, người lao động, xây dựng sân chơi thể thao… Khi doanh nghiệp gặp khó khăn, Chi bộ bàn biện pháp lãnh đạo công đoàn động viên, tuyên truyền công nhân, người lao động cùng góp sức xây dựng doanh nghiệp, thực hiện tốt thoả ước lao động, không để xảy ra đình công, lãn công. 

Kết hợp sinh hoạt định kỳ với sinh hoạt theo chuyên đề. Sinh hoạt định kỳ thường dàn trải nhiều nội dung, kém hấp dẫn, ít thời gian bàn sâu về một vấn đề cần tập trung giải quyết ở doanh nghiệp, nhất là trong điều kiện nhiều chi bộ phải sinh hoạt ngoài giờ. Tùy điều kiện và tình hình thực tế ở chi bộ, chi ủy có thể lựa chọn một vấn đề “nổi cộm” nhất để sinh hoạt chuyên đề vào một kỳ thích hợp. Chi ủy xây dựng đề cương và phân công một đồng chí chi ủy viên hoặc đảng viên có kinh nghiệm chuẩn bị đề dẫn (hoặc thông tin, báo cáo), thông báo trước chủ đề và thời gian sinh hoạt để đảng viên chuẩn bị tham gia ý kiến. Các chuyên đề có thể về lãnh đạo công tác tư tưởng, công tác phát triển đảng viên, xây dựng, củng cố tổ chức công đoàn, đoàn thanh niên, hội liên hiệp thanh niên, xây dựng ý thức chính trị cho công nhân, người lao động… Chi bộ Điện lực Hiệp Phước (Nhà Bè, TP. Hồ Chí Minh) khi mới thành lập chỉ có 4 đảng viên nên tập trung về chuyên đề phát triển đảng viên, ra nghị quyết và phân công đảng viên giúp đỡ quần chúng ưu tú phấn đấu để được kết nạp vào Đảng. Nhờ vậy, mỗi năm Chi bộ kết nạp 2-3 đảng viên. Chi bộ Công ty liên doanh Nhà máy bia Việt Nam chọn chuyên đề về học tập Tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm giáo dục đảng viên nâng cao phẩm chất đạo đức cách mạng, củng cố niềm tin vào sự nghiệp CNH, HĐH và công cuộc đổi mới đất nước…

Nâng cao chất lượng cấp ủy viên. Vai trò của chi ủy, nhất là bí thư rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng sinh hoạt. Thực tế cho thấy, nơi nào chi ủy có năng lực, trách nhiệm thì ở đó sinh hoạt chi bộ có chất lượng. Ban chi ủy nên có người là thành viên HĐQT (đối với chi bộ trong công ty liên doanh), làm việc trong bộ phận kế hoạch-thị trường, tài vụ hoặc giữ vị trí chủ chốt trong dây chuyền sản xuất (đối với chi bộ trong công ty 100% vốn ĐTNN) để thông tin cho chi bộ tình hình hoạt động sản xuất-kinh doanh của doanh nghiệp. Cấp uỷ cấp trên trực tiếp (cấp uỷ công ty “mẹ”, KCN, KCX hoặc cấp uỷ địa phương nơi TCĐ trực thuộc) cần coi trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị và nghiệp vụ công tác đảng, công tác đoàn thể và kiến thức về hội nhập kinh tế quốc tế cho cấp ủy viên.

Do khu vực kinh tế có vốn ĐTNN bao gồm nhiều loại hình doanh nghiệp (doanh nghiệp có vốn nhà nước liên doanh với nước ngoài, doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài…) nên ngoài những giải pháp trên cần có thêm những biện pháp cụ thể phù hợp với TCĐ trong từng loại hình.

1. Đối với TCĐ trong doanh nghiệp 100% vốn ĐTNN:

Do trong HĐQT, ban giám đốc các doanh nghiệp này không có người Việt Nam nên phía nước ngoài thường chưa hiểu rõ mục tiêu hoạt động của TCĐ và các đoàn thể quần chúng trong doanh nghiệp, chưa tạo điều kiện cho TCĐ và các đoàn thể hoạt động. TCĐ trong doanh nghiệp 100% vốn ĐTNN cần căn cứ Quy định số 141-QĐ/TW và các hướng dẫn của cấp uỷ cấp trên xây dựng quy chế hoạt động và vận động đối tác nước ngoài hợp tác thực hiện, tạo điều kiện cho TCĐ và các đoàn thể nhân dân hoạt động. Chi bộ Công ty Mía đường Bourbon sau khi xây dựng và thực hiện quy chế đã được ban giám đốc công ty tạo điều kiện về địa điểm và thời gian, được sinh hoạt đảng trong giờ làm việc (từ 3 giờ chiều). Hằng quý hoặc khi có yêu cầu, cấp uỷ làm việc với lãnh đạo Công ty để phản ánh ý kiến của Chi bộ, Công đoàn và người lao động về việc thực hiện nhiệm vụ, các chính sách, chế độ trong doanh nghiệp, thực hiện các nghị quyết của Chi bộ.

Trong trường hợp doanh nghiệp chưa thành lập được TCĐ, phải sinh hoạt ghép thì nội dung sinh hoạt ngoài việc thông tin tình hình đời sống, việc làm; bàn biện pháp lãnh đạo người lao động, vận động người nước ngoài thực hiện tốt các thoả ước lao động; đánh giá tình hình hoạt động và đề ra phương hướng lãnh đạo các đoàn thể nhân dân trong thời gian tới; tự phê bình và phê bình; thực hiện công tác phát triển đảng viên; xây dựng ý thức chính trị cho công nhân, người lao động… cần xây dựng những chuyên đề sinh hoạt gắn với nhiệm vụ tập trung lãnh đạo ở từng doanh nghiệp có đảng viên sinh hoạt tại chi bộ. Chuyên đề sinh hoạt gắn với nhiệm vụ của những đảng viên trong doanh nghiệp nào thì cấp uỷ phân công cho đảng viên ở doanh nghiệp đó chuẩn bị đề dẫn hoặc thông tin, đề xuất để chi bộ thảo luận.

2. Đối với TCĐ trong doanh nghiệp có vốn nhà nước liên doanh với nước ngoài:

Công tác xây dựng, củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động các TCĐ ở các doanh nghiệp này thuận lợi hơn so với các doanh nghiệp 100% vốn ĐTNN, bởi lẽ trong HĐQT và ban giám đốc có người Việt Nam. Tuy nhiên, để có được những cấp uỷ viên đồng thời là thành viên trong HĐQT, ban giám đốc, khi cử cán bộ tham gia liên doanh, cấp uỷ, ban giám đốc công ty “mẹ” cần chú ý lựa chọn cán bộ là đảng viên, có kinh nghiệm công tác đảng, đoàn thể. Đồng thời, cấp uỷ cấp trên trực tiếp (thường là cấp uỷ của công ty “mẹ”) cần thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình hình hoạt động của TCĐ trong công ty liên doanh để có biện pháp hướng dẫn nâng cao chất lượng sinh hoạt. Căn cứ Quy định số 99-QĐ/TW của Ban Bí thư xây dựng quy chế hoạt động và vận động phía đối tác phối hợp thực hiện để đưa hoạt động của TCĐ vào nền nếp.

_____

(*) Đảng Cộng sản Việt Nam-Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXBCTQG, H.2006, tr.298-299.