Lý luận - Thực tiễn
Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong tình hình mới
17:30' 25/1/2007


Từ sau Đại hội X của Đảng, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đẩy mạnh việc quán triệt và thực hiện Nghị quyết Đại hội, phấn đấu thực hiện thắng lợi mục tiêu của 5 năm 2006-2010 là: “Nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, huy động và sử dụng tốt mọi nguồn lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; phát triển văn hoá; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; tăng cường quốc phòng và an ninh, mở rộng quan hệ đối ngoại; chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế; giữ vững ổn định chính trị-xã hội; sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại”(1). Mục tiêu đó đòi hỏi các tổ chức đảng trách nhiệm nặng nề, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu mới, trong đó, tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng là một nhiệm vụ quan trọng.

Từ sau Đại hội, việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đã có những chuyển biến tích cực bước đầu, thể hiện ở những điểm chủ yếu sau:

Đã xây dựng Quy chế làm việc của Ban Chấp hành Trung ương (BCHTƯ), Uỷ ban Kiểm tra Trung ương, xây dựng chương trình công tác toàn khoá của BCHTƯ. Trong đó, xác định những vấn đề trọng tâm cần tập trung giải quyết, thứ tự ưu tiên quyết định từng vấn đề bức xúc, cấp bách.

Việc học tập quán triệt Nghị quyết Đại hội đã đi sâu vào những vấn đề mới, những quyết định quan trọng trong Văn kiện Đại hội X, dành thời gian thích hợp để trao đổi, thảo luận. Phần lớn cấp uỷ, tổ chức đảng triển khai học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội cùng với việc xây dựng chương trình, kế hoạch, đề án thực hiện Nghị quyết Đại hội X và nghị quyết đại hội cấp mình. Việc truyền đạt Nghị quyết Đại hội được kết hợp với việc trình bày sâu, kỹ chương trình, kế hoạch, đề án thực hiện. Nói chung các chương trình, kế hoạch, đề án thực hiện nghị quyết đại hội có tính khả thi. Tình trạng cấp dưới sao chép, mô phỏng nghị quyết của cấp trên được chú ý khắc phục.

Sau Đại hội X, trên cơ sở Nghị quyết Đại hội và chương trình công tác toàn khoá của BCHTƯ, các cấp uỷ đã khẩn trương sửa đổi, bổ sung chương trình công tác của mình cho phù hợp, sát thực và triển khai các hoạt động của cấp uỷ theo chương trình công tác đó; không ra nhiều nghị quyết, nghị quyết ngắn, gọn, dễ nhớ, dễ thực hiện hơn.

Việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, mở rộng dân chủ trong tổ chức và hoạt động của Đảng đã có tiến bộ. Không khí dân chủ trong Đại hội X đã cổ vũ, động viên và khơi dậy mạnh mẽ tinh thần dân chủ trong toàn Đảng và trong xã hội, thể hiện rõ trong học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội X, nghị quyết của tổ chức đảng địa phương, trong thảo luận xây dựng chương trình, kế hoạch thực hiện nghị quyết; trong thực hiện quyền và nghĩa vụ của đảng viên; trong thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở...

Nhiều cấp uỷ đảng đã xây dựng và thực hiện nghiêm chỉnh chế độ báo cáo, lấy ý kiến về hoạt động của mình trước hội nghị toàn thể đảng viên; ban thường vụ cấp uỷ báo cáo xin ý kiến cấp uỷ về hoạt động của mình.

Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước ở các cấp từ Trung ương đến cơ sở đã có cải tiến so với trước đây. Các quy chế về sự lãnh đạo của Đảng ở các cấp, các ngành đã được các cấp uỷ đảng sửa đổi, bổ sung và xây dựng mới; đã tập trung vào giải quyết những vấn đề lớn có ý nghĩa chính trị quan trọng; đồng thời phát huy mạnh mẽ vai trò chủ động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của chính quyền trong quản lý đất nước và xã hội theo pháp luật; khắc phục dần tình trạng cấp uỷ bao biện, làm thay công việc của chính quyền, cũng như tình trạng thụ động, ỷ lại của chính quyền vào cấp uỷ.

Nhiều cấp uỷ đã coi trọng phát huy vai trò và tạo điều kiện thuận lợi để mặt trận và các đoàn thể nhân dân tham gia xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và các quyết định, chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội ở địa phương. Đặc biệt là, các cấp uỷ đã chỉ đạo việc cụ thể hoá nội dung, phương thức thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội của mặt trận và các đoàn thể nhân dân đi liền với việc đẩy mạnh thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở. Vai trò và trách nhiệm của mặt trận và các đoàn thể được nâng lên. Những chuyển biến đó đã cổ vũ đông đảo nhân dân thực hiện Nghị quyết Đại hội.

Công tác cán bộ tiếp tục có những cải tiến quan trọng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội X trên tất cả các khâu từ xây dựng tiêu chuẩn chức danh, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, quản lý, đánh giá, bố trí, sử dụng cán bộ, đến thực hiện chính sách cán bộ... Nguyên tắc Đảng thống nhất lãnh đạo công tác cán bộ và quản lý đội ngũ cán bộ, đồng thời, đề cao trách nhiệm của các tổ chức trong hệ thống chính trị và người đứng đầu đã được các cấp uỷ cụ thể hoá; triển khai ngày càng tích cực và hiệu quả.

Tuy nhiên, việc thực hiện đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng cũng đặt ra những yêu cầu cần quan tâm giải quyết.

Nâng cao nhận thức thống nhất về việc thực hiện đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong tình hình mới.

Từ sau Đại hội X đến nay tình hình kinh tế, chính trị thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, nhanh chóng. ở khu vực Châu á - Thái Bình Dương nói chung và Đông Nam á nói riêng, xu thế hoà bình, hợp tác và phát triển tiếp tục gia tăng, nhưng luôn tiềm ẩn những nhân tố gây mất ổn định như: Tranh chấp về ảnh hưởng, quyền lực, về biên giới, lãnh thổ, biển đảo, tài nguyên giữa các nước; những bất ổn về kinh tế, chính trị, xã hội ở một số nước... ở trong nước, kinh tế tiếp tục phát triển, an ninh-trật tự được giữ vững, chính trị ổn định. Những sự kiện lớn như việc gia nhập WTO, việc tổ chức thành công Hội nghị APEC... tạo không khí phấn khởi, tin tưởng trong nhân dân, uy tín của Đảng và Nhà nước ta trên trường quốc tế được nâng cao, tạo nên thời cơ, thuận lợi mới đối với sự nghiệp phát triển đất nước. Song, điều kiện và hoàn cảnh mới cũng đặt đất nước ta trước những thách thức quyết liệt mới. Đảng phải mạnh từ Trung ương đến cơ sở, ở tất cả các ngành, các cấp. Trong đó, phải đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo của Đảng phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh mới, phù hợp với vị thế mới của đất nước ta. Điều này đòi hỏi rất cao ở sự nhận thức sâu sắc, thống nhất của toàn Đảng, các cấp uỷ và đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các cấp. Đó là cơ sở, là nhân tố quyết định việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong thực tiễn.

Nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ và năng lực lãnh đạo của Đảng.

Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng là vấn đề khoa học - thực tiễn, phải được nghiên cứu và thể hiện trong thực tiễn hoạt động lãnh đạo của Đảng, đòi hỏi Đảng phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, bình tĩnh, sáng suốt trước mọi khó khăn, thách thức; phải có trình độ trí tuệ cao, có năng lực lãnh đạo, tổ chức thực tiễn, phát hiện kịp thời những điều chưa hợp lý trong phương thức lãnh đạo của mình và đề ra giải pháp đúng đắn, nâng cao chất lượng lãnh đạo của Đảng.

Để nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ và năng lực lãnh đạo của Đảng, cần nâng cao chất lượng giáo dục Chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, nắm vững phương pháp luận mác-xít, phương pháp tư duy Hồ Chí Minh; giữ vững và tăng cường bản chất giai cấp công nhân của Đảng; nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, nhất là kiến thức về kinh tế thị trường trong thế giới đương đại, về quan hệ quốc tế; phải đi sâu, đi sát thực tiễn, rèn luyện trong thực tiễn.

Sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy của Đảng và các tổ chức trong hệ thống chính trị các cấp phù hợp yêu cầu của tình hình mới.

Cần nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung và cụ thể hoá chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức, cơ quan của Đảng và hệ thống chính trị theo yêu cầu nhiệm vụ, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh mới. Xây dựng và hoàn thiện quy chế hoạt động của cấp uỷ, đề cao vai trò của các cơ quan tham mưu của cấp uỷ, khắc phục tình trạng xảy ra ở khá nhiều nơi là cơ quan tham mưu làm thay công việc của cấp uỷ. Nghiên cứu làm sáng tỏ cơ sở khoa học của việc sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy đảng và hệ thống chính trị. Giải thể những tổ chức, cơ quan, bộ phận không hợp lý, chức năng, nhiệm vụ chồng chéo. Kiện toàn, nâng cao chất lượng những tổ chức, cơ quan hợp lý, đảm bảo hoạt động có hiệu quả.

Xây dựng đội ngũ cán bộ các ngành, các cấp có phẩm chất đạo đức tốt, có năng lực và phong cách làm việc dân chủ, khoa học.

Việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong tình hình mới được quyết định chủ yếu bởi chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý chủ chốt các ngành, các cấp. Trên cơ sở chủ trương, quan điểm mới về công tác cán bộ do Đại hội X đề ra cần đổi mới mạnh mẽ, triển khai đồng bộ các khâu đánh giá, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, luân chuyển, bố trí, sử dụng cán bộ, xây dựng và thực hiện chính sách cán bộ phù hợp nhằm từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ đồng bộ, có tính kế thừa và phát triển, có số lượng và cơ cấu hợp lý, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức, lối sống lành mạnh, phong cách làm việc dân chủ, khoa học, thiết thực, nói đi đôi với làm, đáp ứng yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội X. Mặt khác, cần xử lý kịp thời, nghiêm minh những cán bộ thoái hoá, biến chất, độc đoán, chuyên quyền, quan liêu, cục bộ địa phương, cản trở, gây khó khăn cho việc thực hiện đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng.

Tập trung đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước.

Về vấn đề này cần được tiếp tục quán triệt và thực hiện đúng đắn Cương lĩnh của Đảng năm 1991: “Đảng lãnh đạo xã hội bằng cương lĩnh, chiến lược, các định hướng về chính sách và chủ trương công tác; bằng công tác tuyên truyền, thuyết phục, vận động, tổ chức kiểm tra và bằng hành động gương mẫu của đảng viên. Đảng giới thiệu những đảng viên ưu tú có đủ phẩm chất và năng lực vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạo chính quyền và đoàn thể. Đảng không làm thay công việc của các tổ chức khác trong hệ thống chính trị”. Đảng lãnh đạo Nhà nước bằng đường lối, chủ trương, các nghị quyết, quyết định, nguyên tắc, giải quyết những vấn đề lớn, có ý nghĩa chính trị quan trọng; lãnh đạo thể chế hoá, cụ thể hoá thành Hiến pháp, pháp luật; xây dựng bộ máy và đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất, năng lực công tác và thường xuyên kiểm tra việc tổ chức thực hiện, nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức đảng và đảng viên trong các cơ quan nhà nước. Đảng lãnh đạo Nhà nước, đồng thời phát huy vai trò chủ động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong tham mưu, đề xuất và tổ chức thực hiện nghị quyết, quyết định của Đảng, trong quản lý đất nước và xã hội, khắc phục tình trạng tổ chức đảng bao biện làm thay Nhà nước hoặc tình trạng cơ quan nhà nước ỷ lại, thụ động trong quản lý mọi mặt đời sống xã hội.

Lãnh đạo và tạo mọi điều kiện thuận lợi để mặt trận và các đoàn thể nhân dân xác định đúng mục tiêu, phương hướng hoạt động; phát huy tinh thần tự chủ, sáng tạo trong xây dựng, đổi mới tổ chức và hoạt động, thực hiện vai trò giám sát và phản biện xã hội, tham gia tích cực vào việc thực hiện đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng.

_____

(1) ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXBCTQG, H.2006, tr.76.
PGS.TS ĐỖ NGỌC NINH
Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng, Học viện CTQG Hồ Chí Minh
Bài cùng chuyên mục
Nói đi đôi với làm    (25/1/2007)
GIỚI THIỆU TẠP CHÍ IN
Số 7 - 2014
Tra cứu tạp chí in:
Tra cứu tạp chí CD:
VIDEO CLIPS