Tinh giản biên chế là một nội dung quan trọng thực hiện Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ bảy (khoá VIII). Các cơ quan đảng, đoàn thể ở Trung ương, các tỉnh uỷ, thành uỷ đã xây dựng đề án tinh giản biên chế tại cơ quan, địa phương mình. Mục tiêu của tinh giản biên chế là nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy, sắp xếp lại tổ chức một cách hợp lý, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị, phòng ban, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có chất lượng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, nâng cao hiệu quả công tác; đảm bảo nguyên tắc, chất lượng, công khai, dân chủ, có lý, có tình, không giảm ồ ạt, máy móc, cào bằng; không gây xáo trộn, ảnh hưởng lớn đến tâm tư, tình cảm, đời sống cán bộ, công chức.

Để triển khai thực hiện được thuận lợi, nhiều địa phương đã tổ chức hội nghị liên ngành giữa ban tổ chức cấp uỷ với sở nội vụ, tài chính, bảo hiểm xã hội, ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện phù hợp tại địa phương.

Sau một thời gian thực hiện, bước đầu đạt những kết quả:

Xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ chính trị được giao, từng cơ quan, đơn vị đã tiến hành rà soát, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của mỗi cơ quan và từng cán bộ, công chức, xây dựng quy chế làm việc, đánh giá, phân loại cán bộ một cách công khai, dân chủ. Từ đó, các cấp uỷ đảng, lãnh đạo cơ quan, đơn vị đã tiến hành sắp xếp những người có phẩm chất, năng lực bố trí vào các vị trí công tác phù hợp nhằm sử dụng hợp lý đội ngũ cán bộ, công chức để nâng cao hiệu quả công tác và tinh thần trách nhiệm của cán bộ, công chức. Xác định rõ những phòng ban cần sáp nhập, giải thể, xác định biên chế cần thiết ở từng cơ quan, từng bộ phận, bảo đảm cho mọi cán bộ, công chức sử dụng hết thời giờ làm việc để hoàn thành nhiệm vụ được giao, tránh tình trạng phân bổ không đều khối lượng công việc cho từng người.

Để giải quyết kịp thời chế độ chính sách cho đối tượng thuộc diện tinh giản, sắp xếp, ban tổ chức tỉnh uỷ, thành uỷ, cơ quan tổ chức cán bộ các cơ quan đảng, đoàn thể ở Trung ương phối hợp với cơ quan nội vụ, tài chính, bảo hiểm xã hội các cấp giải quyết kịp thời việc cấp kinh phí để chi trả cho các trường hợp nghỉ hưu trước tuổi và nghỉ thôi việc. Đây là việc làm tích cực, thể hiện trách nhiệm của các cơ quan, địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện tinh giản biên chế. Qua việc thực hiện tinh giản biên chế cho thấy việc giao chỉ tiêu biên chế trong những năm qua ở các cơ quan đảng, đoàn thể là hợp lý, nhưng trước sự phát triển mới thì ở một số lĩnh vực cần được bổ sung, như cần thiết có thêm tỉ lệ biên chế nhất định cho việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức.

Việc tinh giản biên chế đã tạo điều kiện thuận lợi để tuyển dụng, lựa chọn những người có đủ tiêu chuẩn vào thay thế cán bộ sức khoẻ yếu, kém về chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ.

Qua triển khai thực hiện, tổng số biên chế đã tinh giản theo NQ-16/CP và NQ-09/CP trong cơ quan đảng, đoàn thể các cấp khoảng gần 4.500 người (gồm nghỉ hưu trước tuổi, chuyển sang cơ sở bán công và chuyển công tác khác, thôi việc), với số tiền chi trả trên 100 tỉ đồng.

Đạt được những kết quả đó là do: Tinh giản biên chế là chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước, nhằm góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức. Chủ trương này phù hợp với yêu cầu thực tiễn công tác tổ chức, cán bộ của đảng bộ các cấp. Mặt khác, các tỉnh uỷ, thành uỷ, lãnh đạo các cơ quan đảng, đoàn thể ở Trung ương đều xác định đây là nhiệm vụ quan trọng, đề ra giải pháp thực hiện đúng đắn, tổ chức thực hiện sắp xếp kiện toàn bộ máy với tinh giản biên chế một cách có trách nhiệm. Trong thực hiện đã tổ chức tốt việc tuyên truyền, giáo dục, tạo sự đồng thuận, nhất trí cao; quá trình thực hiện đã có bước tiến về dân chủ, công khai, minh bạch.

Tuy nhiên, qua triển khai còn bộc lộ những khuyết điểm: Một số nơi chưa tổ chức quán triệt chu đáo các nghị quyết, chủ trương, chính sách tinh giản biên chế, nên nhận thức chưa đầy đủ và chưa tích cực thực hiện. Có đồng chí đủ sức khoẻ, có khả năng làm việc và đơn vị còn có nhu cầu sử dụng lại xin nghỉ. Ngược lại, có đồng chí sức khoẻ yếu, năng lực hạn chế nhưng không tự nguyện nghỉ. Mặt khác, một số cán bộ muốn nghỉ nhưng không xin nghỉ vì có tâm lý sợ bị coi là dôi dư do sắp xếp tổ chức bộ máy hoặc bị đánh giá năng lực công tác yếu.

Quá trình thực hiện còn có hiện tượng ngại va chạm, thiếu kiên quyết nên chủ yếu mới thực hiện tinh giản biên chế đối với các trường hợp sức khoẻ yếu, hoặc có nguyện vọng, có hoàn cảnh gia đình khó khăn; các trường hợp tinh giản do năng lực yếu không được nhiều. Một số nơi không xem xét kỹ đối tượng tinh giản được quy định trong NQ-16/CP và NQ-09/CP nên giải quyết cho nhiều người không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền, gây khó khăn cho việc xét duyệt và thực hiện. Mặt khác, trong thời gian thực hiện tinh giản biên chế có thay đổi chính sách tiền lương, mức trợ cấp được hưởng giữa lương cũ và lương mới chênh lệch rõ rệt, gây tâm lý chờ đợi của các đối tượng thuộc diện tinh giản. Quy trình thực hiện tinh giản biên chế theo NQ-16/CP và NQ-09/CP phải thực hiện qua nhiều thủ tục, nhiều khâu nên việc xét duyệt các đối tượng nghỉ hưu trước tuổi và cấp phát kinh phí chưa kịp thời, dẫn tới chậm chễ, ách tắc trong giải quyết.

Việc tuyển dụng để thay thế cán bộ đã tinh giản làm chưa tích cực, chưa nghiêm túc theo các quy định chung, một số nơi nặng về chính sách cán bộ, giải quyết việc làm cho con em, chưa thực sự coi trọng chất lượng, chưa tổ chức thi tuyển bảo đảm thực sự dân chủ, công khai, bình đẳng, chặt chẽ, đúng nguyên tắc.

Một số cán bộ, công chức có quá trình cống hiến trong các giai đoạn cách mạng, nhưng năng lực hạn chế, không có khả năng học tập nâng cao trình độ nhưng chưa có chính sách phù hợp nên khó khăn cho việc tinh giản.

Những tồn tại đó là do: Công tác chỉ đạo của một số cấp uỷ và lãnh đạo cơ quan, đơn vị trong công tác sắp xếp, kiện toàn bộ máy và tinh giản biên chế chưa kiên quyết, có nơi tuy cho rằng việc thực hiện tinh giản là cần thiết, nhưng không phải ở cơ quan, đơn vị mình; thậm chí có xu hướng phình tổ chức, tăng biên chế. Tình trạng nể nang, sợ đụng chạm trong xem xét và giải quyết tinh giản biên chế còn phổ biến.

Kinh nghiệm rút ra:

Để có thể thực sự tinh giản được biên chế cần triển khai các giải pháp đồng bộ cả về tổ chức, cơ chế, chính sách...

Muốn thực hiện tốt việc tinh giản biên chế, khâu đầu tiên và quyết định là cần nhận thức đúng về tinh giản biên chế (trước hết là của người đứng đầu, của tập thể lãnh đạo cơ quan, đơn vị). Từ nhận thức đúng mới có thể đề ra các giải pháp đúng và tổ chức thực hiện thành công.

Tinh giản biên chế gắn liền với rà soát chức năng, nhiệm vụ và sắp xếp tổ chức, bố trí cán bộ cho hợp lý hơn. Nếu một nhiệm vụ mà có hai tổ chức cùng làm thì vừa lãng phí, vừa chồng chéo, níu kéo nhau. Thông qua rà soát để sắp xếp lại cả hệ thống tổ chức và bộ máy bên trong mỗi tổ chức cho hợp lý, sắp xếp sử dụng cán bộ theo đúng năng lực, sở trường và vị trí công tác sẽ đem lại hiệu quả thiết thực.

Tinh giản biên chế cần gắn chặt với cải cách hành chính. Nếu cải cách tốt các thủ tục hành chính, các quy trình làm việc, giảm bớt hội họp không hiệu quả, thực hiện việc gần dân, gần cơ sở hơn, sẽ đòi hỏi mỗi cán bộ, công chức phải tự rèn rũa tác phong làm việc, đạo đức nghề nghiệp, qua đó sàng lọc, góp phần tinh giản biên chế.

Muốn tinh giản biên chế cần có chính sách hợp lý. Việc thực hiện các chính sách theo NQ-16/CP và NQ-09/CP vừa qua bước đầu đã đạt được một số kết quả tích cực. Tuy nhiên việc thực hiện mới chỉ là biện pháp mang tính tình thế trong một giai đoạn, thực hiện tinh giản mang tính vận động nhiều hơn là giải pháp; một số nơi vận dụng chính sách cho một số đối tượng không theo quy định... Do vậy, cần nghiên cứu một chính sách có hiệu quả để có thể tinh giản thường xuyên, nhằm từng bước thay thế và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức.

Chính sách tinh giản biên chế góp phần giải quyết “đầu ra” của đội ngũ cán bộ, công chức. Nhưng để nâng cao chất lượng đội ngũ, còn phải làm tốt “đầu vào”, tức là khâu tuyển dụng cán bộ, công chức. Yêu cầu tuyển dụng phải được tổ chức chặt chẽ, thi tuyển công khai, dân chủ, bảo đảm chọn được người có đủ phẩm chất, năng lực để hoàn thành nhiệm vụ.

Tinh giản biên chế là một bài toán khó, cần được làm thường xuyên, mạnh mẽ để nâng cao chất lượng hoạt động của mỗi tổ chức và cũng là góp phần tiết kiệm ngân sách và giải quyết tốt hơn về mặt chính sách cho cán bộ, công chức trong giai đoạn hiện nay.