Cán bộ đoàn thể là bộ phận quan trọng hợp thành đội ngũ cán bộ của Đảng. Đảng muốn lãnh đạo cách mạng, lãnh đạo phong trào quần chúng, đưa chủ trương, chính sách của Đảng đến với quần chúng, Đảng không những phải xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác đảng, còn phải xây dựng đội ngũ những người làm tốt công tác quần chúng. Với tư cách là một bộ phận cấu thành đội ngũ cán bộ của Đảng, đội ngũ cán bộ đoàn thể có vị trí, vai trò quan trọng trong việc tập hợp lực lượng quần chúng, tạo thành sức mạnh của Đảng, của cách mạng.

Tổng biên chế cán bộ đoàn thể ở Trung ương là trên 3.000 người, ở các địa phương khoảng 30.000 người công tác tại năm đoàn thể nhân dân (gọi tắt là đoàn thể) gồm: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên đoàn Lao động Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam và Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Thực hiện chủ trương của Đảng, các cấp ủy, tổ chức đảng, lãnh đạo đoàn thể các cấp đã nhận thức tầm quan trọng của công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ các đoàn thể; từng bước thực hiện tiêu chuẩn hóa đội ngũ cán bộ. Một mặt chủ động lựa chọn, đưa cán bộ chủ chốt đi đào tạo ở các trường chính trị tỉnh, thành, các trường chuyên môn kỹ thuật; mặt khác, ban chấp hành các cấp đoàn thể đã chủ động bồi dưỡng, bổ sung kiến thức toàn diện cho cán bộ; bản thân cán bộ đoàn thể cũng tự học tập, phấn đấu vươn lên. Nhờ vậy, cán bộ các đoàn thể từng bước được tiêu chuẩn hóa, chất lượng không ngừng tăng lên. Trong mấy năm gần đây, Ban Thường trực Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt là cán bộ trẻ, mạnh dạn giao đảm nhiệm một số vị trí lãnh đạo cấp ban, phòng để tạo nguồn cán bộ lãnh đạo. Hầu hết cán bộ từ phó ban trở lên có trình độ đại học, cao cấp lý luận chính trị, nhiều đồng chí được bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, quản lý hành chính nhà nước. Chuyên viên các ban, đơn vị làm chức năng nghiên cứu, tham mưu hầu hết tốt nghiệp đại học, một số có trình độ tiến sỹ, thạc sỹ, cao cấp lý luận chính trị...

Các cấp hội phụ nữ đã chủ động xây dựng và thực hiện kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Tại Trung ương Hội, cán bộ được tập trung đào tạo theo tiêu chuẩn chức danh một cách đồng bộ (từ lý luận chính trị, quản lý hành chính nhà nước, nghiệp vụ công tác hội, các lĩnh vực về giới trong phát triển, phụ nữ và phát triển, quản lý văn hóa, giáo dục...). Cán bộ hội cơ sở vùng dân tộc, tôn giáo, vùng sâu, vùng xa đã được quan tâm đào tạo, bồi dưỡng. Nhiều cấp hội đã tham mưu cho cấp ủy đảng vận dụng chính sách khuyến khích đào tạo, hỗ trợ kinh phí tự học, phụ cấp cho một số cán bộ tạo nguồn; động viên được nhiều nguồn lực xã hội cho công tác này, từng bước xây dựng được đội ngũ cán bộ hội đáp ứng tốt hơn yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, là nguồn cung cấp quan trọng cán bộ nữ cho các cơ quan đảng, nhà nước các cấp. Nhiều cán bộ hội các cấp được đề bạt, chuyển sang làm công tác đảng, chính quyền.

Các cấp công đoàn đã tăng cường lãnh đạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ cho cán bộ công đoàn, giúp anh chị em phấn đấu thực hiện tốt vai trò của công đoàn là trường học kinh tế, trường học quản lý, là đại diện quyền lợi người lao động, để công đoàn thực sự là trung tâm tập hợp, đoàn kết, giáo dục công nhân, viên chức, lao động, là cầu nối giữa Đảng với quần chúng công nhân, nhằm xây dựng giai cấp công nhân vững mạnh.

Các cấp hội nông dân đã tập trung củng cố kiện toàn tổ chức bộ máy, chăm lo đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên trách của Hội. Trong 5 năm qua, ban chấp hành hội các cấp đã mở 7.773 lớp bồi dưỡng nghiệp vụ công tác hội cho cán bộ hội các cấp với 444.166 lượt người tham dự. 100% số cán bộ hội cấp huyện, tỉnh được học các lớp lý luận chính trị do các học viện, trường chính trị tỉnh, thành và trung tâm giáo dục chính trị cấp huyện mở.

Theo số liệu của Trung ương Đoàn, cả nước hiện có 27.874 bí thư đoàn xã, phường, thị trấn và tương đương đã được huấn luyện, bồi dưỡng về nghiệp vụ công tác đoàn, hội, đội (83,3%), số đông có kinh nghiệm thực tế trong công tác đoàn; trên 80% tốt nghiệp THPT, 29,3% có trình độ đại học, cao đẳng. Trình độ lý luận chính trị cao cấp có 1,66%, trung cấp 30,6%, sơ cấp 30,8%. Đội ngũ cán bộ đoàn chuyên trách ở cấp huyện và tương đương có trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ và lý luận chính trị tương đối cao: 97,7% tốt nghiệp THPT, 44,6% có trình độ đại học, cao đẳng. Trình độ lý luận chính trị trung, cao cấp và cử nhân chiếm trên 73%. Phần lớn đội ngũ này đã được tập huấn, bồi dưỡng về nghiệp vụ công tác đoàn, hội, đội. Khoảng 50% cán bộ đoàn chuyên trách cấp tỉnh được đào tạo, bồi dưỡng về nghiệp vụ công tác đoàn, hội, đội. Chất lượng cán bộ của cơ quan Trung ương Đoàn hiện nay so với một số năm trước đã được nâng lên về chuyên môn nghiệp vụ, lý luận chính trị. Nhiều cán bộ trẻ được đào tạo cơ bản, có quá trình công tác, trưởng thành từ cơ sở, được bổ sung vào cơ quan lãnh đạo của Đoàn.

Nhìn chung, trình độ học vấn và trình độ lý luận chính trị, nghiệp vụ, quản lý của đội ngũ cán bộ đoàn thể ở các cấp từng bước được nâng lên. Số đông cán bộ cơ sở nhiệt tình, say mê với công tác, giữ mối liên hệ chặt chẽ với quần chúng. Cán bộ cấp huyện, tỉnh, trung ương được đào tạo cơ bản, được bồi dưỡng về kỹ năng, nghiệp vụ; có kinh nghiệm và khả năng đề xuất, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các chương trình công tác. Nhiều cán bộ đoàn thể được bổ sung cho đội ngũ cán bộ của Đảng, chính quyền và các đoàn thể khác. Tuy nhiên, một bộ phận trình độ văn hóa còn thấp (đặc biệt là cán bộ đoàn thể ở cơ sở miền núi, vùng sâu, vùng xa), thiếu các kiến thức về quản lý kinh tế, quản lý hành chính nhà nước; hiểu biết pháp luật, nghiệp vụ, phương pháp công tác, trình độ ngoại ngữ, tin học còn yếu. Một số cán bộ tuy có bằng cấp nhưng khả năng công tác không tương xứng với bằng cấp được trang bị. Công việc một số cán bộ được đảm nhận không liên quan đến ngành, nghề được đào tạo. Do đó, các kỹ năng, tri thức về chuyên môn, nghiệp vụ của chức danh đương đảm nhiệm lại thiếu và yếu.

Từ thực tế đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn thể có thể rút ra một số kinh nghiệm:

Các cấp ủy đảng, lãnh đạo đoàn thể các cấp cần nhận rõ vai trò, vị trí, yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn thể trong thời kỳ mới, từ đó quan tâm chỉ đạo công tác cán bộ nói chung, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn thể nói riêng.

Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phải luôn bám sát và phục vụ tích cực nhiệm vụ chính trị trong mỗi giai đoạn cách mạng cụ thể. Yêu cầu, nhiệm vụ của mỗi giai đoạn phải là căn cứ xuất phát để xác định mục tiêu đào tạo, các hệ đào tạo với thời gian, phương thức, nội dung, chương trình học tập phù hợp. Sự thay đổi trong nội dung và kết cấu chương trình đào tạo phải nhằm đáp ứng những đòi hỏi về phẩm chất, năng lực, đồng thời theo kịp trình độ phát triển của khoa học chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội, trình độ tư duy của đội ngũ cán bộ đoàn thể. Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phải kết hợp với yêu cầu dự kiến bố trí công tác và năng lực từng cán bộ sao cho khi nhận nhiệm vụ mới, người cán bộ đoàn thể có thể phát huy tác dụng ngay, tránh tình trạng đề bạt rồi mới đưa đi đào tạo. Do cán bộ đoàn thể là cán bộ phong trào, phải chú ý kết hợp việc đào tạo từ trong trường, lớp, chăm lo tạo nguồn cán bộ từ trong các trường đại học, cao đẳng với việc rèn luyện cán bộ trong hoạt động thực tiễn...

Củng cố, kiện toàn các trường, trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn thể bảo đảm đủ sức đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn thể trong thời kỳ mới. Cần đầu tư nâng cấp Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, Trường Cán bộ phụ nữ Trung ương, Đại học Công đoàn... ngang tầm nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn thể trong thời kỳ mới. Xây dựng, thống nhất ban hành nội dung chương trình đào tạo, bồi dưỡng; thực hiện phân cấp về đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ đoàn thể; thực hiện kế hoạch đào tạo chuyên sâu theo từng lĩnh vực. Nội dung và hình thức đào tạo phải kết hợp được các yêu cầu vừa nâng cao, cập nhật kiến thức, vừa phục vụ cho tiêu chuẩn hóa, nghĩa là, kết hợp đào tạo cơ bản, hệ thống với bồi dưỡng kiến thức mới; kết hợp đào tạo tập trung, dài hạn với đào tạo, bồi dưỡng tại chức, ngắn hạn; kết hợp đào tạo, bồi dưỡng theo diện rộng với đào tạo theo địa chỉ, đào tạo theo yêu cầu của từng chức danh mà cán bộ sẽ đảm nhiệm; kết hợp đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị với nghiệp vụ, kiến thức quản lý nhà nước và kiến thức về kinh tế. Cần mở rộng hình thức tập huấn kỹ năng, các hội thi cán bộ đoàn thể giỏi, triển khai các chương trình, dự án đào tạo, bồi dưỡng. Nên có kế hoạch để các đoàn thể được tham gia nhiều hơn vào các chương trình quốc gia, các dự án trong nước và dự án hỗ trợ của các tổ chức quốc tế, thông qua đó đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Cần ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng cán bộ là người dân tộc thiểu số, tôn giáo; tổ chức học tiếng dân tộc cho cán bộ đoàn thể ở vùng dân tộc thiểu số. Trong những năm tới cần tập trung ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn thể ở cơ sở. Cần cải tiến phương pháp giảng dạy, phương thức đào tạo theo hướng kết hợp chặt chẽ lý luận với thực tiễn, nâng cao tính chủ động, tính tích cực của người học (tăng cường hướng dẫn người học tự nghiên cứu giáo trình và các tài liệu tham khảo trước và sau khi lên lớp). Tăng thêm các buổi thảo luận, hội thảo, tham quan, nghiên cứu thực tế. Đưa việc viết tiểu luận, luận văn tốt nghiệp vào nền nếp, chặt chẽ và áp dụng phổ biến cho tất cả các học viên trong các hệ lớp. Đề tài các cuộc hội thảo, các luận văn tốt nghiệp cần là những vấn đề lý luận và thực tiễn, mang tính thời sự đòi hỏi người học phải vận dụng những tri thức lý luận và những kinh nghiệm thực tiễn để trình bày, phân tích, lý giải và đề xuất những phương hướng, giải pháp xử lý đúng đắn, có hiệu quả và mang tính thực thi...

Tăng cường cơ sở vật chất và kinh phí cho công tác đào tạo cán bộ đoàn thể.

Khuyến khích và có quy định về việc cán bộ đoàn thể tự học tập, tự rèn luyện. Củng cố, kiện toàn các bộ phận tham mưu về công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn thể.