Nói đến nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của chi bộ trong các trường đại học, cao đẳng (ĐH, CĐ) cần thiết phải bàn đến tính chất và nội dung sinh hoạt, đến biện pháp nâng cao chất lượng sinh hoạt. Qua nghiên cứu tổ chức đảng (TCĐ) ở khối trường ĐH, CĐ chúng tôi thấy nổi lên mấy vấn đề sau mà việc giải quyết tốt những vấn đề này sẽ trực tiếp giúp nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của chi bộ.

Nhận rõ sự đa dạng của mô hình sinh hoạt chi bộ trong trường ĐH, CĐ.

Hiện nay, trong khối trường ĐH, CĐ có chi bộ giáo viên. Các chi bộ này có nhiệm vụ chủ yếu là lãnh đạo việc thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học, giáo dục và rèn luyện sinh viên thuộc phạm vi khoa, tổ bộ môn quản lý. Các chi bộ phòng, ban có nhiệm vụ lãnh đạo các phòng, ban (như Đào tạo, Quản lý khoa học, Tổ chức cán bộ, Hành chính - quản trị...) làm nhiệm vụ đào tạo và tham mưu từng mặt công tác cho nhà trường theo chức năng. Các chi bộ trung tâm, trạm, trại, xưởng thực nghiệm,... có nhiệm vụ lãnh đạo việc phục vụ công tác đào tạo, nghiên cứu ứng dụng, đưa tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, đời sống. Các chi bộ sinh viên được tổ chức ở các khoa, khối, lớp có đảng viên sinh viên. Nhiệm vụ của chi bộ sinh viên là tham gia lãnh đạo việc tổ chức học tập, rèn luyện công tác của sinh viên; phát triển đảng viên trong sinh viên. Khối các trường CĐ, ĐH Hà Nội có 43 đảng bộ, chi bộ cơ sở với 34 đảng bộ bộ phận và trên 800 chi bộ, trong đó chi bộ giáo viên gần 300; chi bộ phòng, ban, trung tâm hơn 200; chi bộ sinh viên là vài chục. Đảng bộ ĐH Lâm Nghiệp (Chương Mỹ, Hà Tây) có trên 250 đảng viên, sinh hoạt tại 18 chi bộ (thời gian tới là 15 chi bộ vì một số đơn vị ghép lại thành viện nghiên cứu). Đảng bộ ĐH Tây Nguyên có 216 đảng viên, sinh hoạt trong 19 chi bộ thì 15 chi bộ giáo viên phòng, ban và bốn chi bộ sinh viên. Đảng bộ ĐH dân lập Ngoại ngữ - Tin học TP. Hồ Chí Minh có 62 đảng viên, sinh hoạt tại bảy chi bộ… Trong mỗi loại hình trên lại có chi bộ độc lập hoặc chi bộ ghép. Trong hơn 800 chi bộ của khối ĐH, CĐ Hà Nội thì chi bộ ghép khoảng 300; ĐH Tây Nguyên có ba chi bộ ghép các phòng, ban; ĐH Lâm nghiệp có hai chi bộ ghép các phòng, ban; ĐH dân lập Ngoại ngữ - Tin học TP. Hồ Chí Minh có hai chi bộ ghép của năm khoa...

Chi bộ sinh viên ghép tập hợp đảng viên sinh viên từ các khoa và trực thuộc đảng uỷ nhà trường. Một số trường không chia tách thành các chi bộ nhỏ vì lượng đảng viên sinh viên ở mỗi khoa không nhiều, hoặc do những điều kiện khác. Đảng ủy trường ĐH Kiến trúc, Giao thông vận tải, Thủy Lợi, Học viện Báo chí & Tuyên truyền... còn cử đảng viên là giáo viên ban chủ nhiệm khoa, chủ nhiệm lớp, cán bộ giáo vụ khoa, văn phòng đảng ủy, những đảng viên là giảng viên trẻ sinh hoạt cùng chi bộ sinh viên.

Chi bộ sinh viên độc lập lại có hai dạng, hoặc gồm những đảng viên học cùng một lớp (chủ yếu ở các lớp cao học tập trung, lớp có cán bộ cử đi học…) hoặc là đảng viên học cùng chuyên ngành như khoa Báo chí thuộc Học viện Báo chí & Tuyên truyền, khoa Công trình thuộc ĐH Thuỷ lợi, khoa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc ĐH Cần Thơ...

Chất lượng hoạt động của chi bộ có phần phụ thuộc vào mô hình chi bộ.

Chi bộ độc lập gồm các đảng viên trong cùng một đơn vị chuyên môn nên việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, giữ gìn nền nếp, đổi mới nội dung sinh hoạt có thuận lợi và đạt hiệu quả rõ hơn, đặc biệt là trong các nội dung lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chuyên môn của đơn vị. ở những chi bộ độc lập, đông đảng viên, nội dung sinh hoạt thường sôi nổi, thiết thực, phù hợp tính chất công việc. Đây là mô hình có nhiều điều kiện để chi bộ phát huy vai trò lãnh đạo. Đối với chi bộ phòng, ban, trung tâm độc lập, đảng viên thường là cán bộ, chuyên viên, nhân viên... làm việc theo giờ hành chính, ít phải đi công tác xa, việc sinh hoạt chi bộ dễ thành nền nếp, số lượng đảng viên dự họp đông đủ hơn…

So với các chi bộ độc lập, chi bộ ghép ở các khoa, tổ chuyên môn, các phòng, ban gặp khó khăn hơn trong việc duy trì nền nếp sinh hoạt và chất lượng nội dung sinh hoạt. Các đảng viên của chi bộ thuộc hai hoặc nhiều đơn vị chuyên môn, do đó việc cụ thể hóa công tác lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị khó khăn, phức tạp hơn. Với những chi bộ ghép có quá ít đảng viên (từ ba đến bảy đảng viên) chất lượng sinh hoạt chi bộ thường không cao, khó giữ nền nếp sinh hoạt, thường tranh thủ họp chi bộ sau các cuộc họp chuyên môn và hay bị chồng lấn giữa sự lãnh đạo của chi bộ với công tác điều hành của thủ trưởng đơn vị. ở những chi bộ ghép đông đảng viên (20-30 đồng chí), việc duy trì nền nếp và bảo đảm số lượng dự sinh hoạt cũng khó khăn. Đảng viên ít có thời gian tham gia ý kiến xây dựng kế hoạch hoặc bàn biện pháp thực hiện các nhiệm vụ. Có đảng viên chỉ phát biểu ý kiến khi kiểm điểm cuối năm để đánh giá, phân loại.

Trong những chi bộ ghép, có chi bộ gồm đảng viên từ năm đơn vị khác nhau nên bàn lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn chỉ dừng lại ở phương hướng, ít bàn đến những biện pháp cụ thể.

Số lượng đảng viên ở nhiều chi bộ sinh viên luôn dao động, nhất là vào cuối năm học cũ và đầu năm học mới. Nhiều đảng viên - sinh viên được kết nạp vào những năm cuối, do đó phần đông trong chi bộ là đảng viên dự bị, cũng có đảng viên chờ việc ở lại sinh hoạt, sinh hoạt mang tính hình thức, số lượng đảng viên tham gia sinh hoạt ít khi đầy đủ, nội dung sinh hoạt nghèo nàn, thiếu hấp dẫn, phê bình và tự phê bình yếu.

Một số biện pháp nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của chi bộ ở các trường ĐH, CĐ.

Trước hết, mỗi chi bộ dù độc lập hay ghép đều phải giữ vững nền nếp sinh hoạt, định rõ nội dung sinh hoạt chi bộ hằng tháng một cách thiết thực, cụ thể. Hằng tháng, từng chi bộ phải có kế hoạch cụ thể về nội dung, thời gian, địa điểm sinh hoạt chi bộ (lịch sinh hoạt chi bộ có thể công khai trên các phương tiện thông tin của trường, khoa…). Các cấp ủy viên, nhất là cấp ủy viên giữ cương vị quản lý phải gương mẫu tham gia sinh hoạt chi bộ đều đặn. Đồng thời, cấp ủy có kế hoạch, biện pháp giám sát, kiểm tra, đánh giá nền nếp sinh hoạt của các chi bộ trong đảng bộ. Trên cơ sở đó, biểu dương, phê bình kịp thời.

Thứ hai, đề cao vai trò, trách nhiệm của đảng ủy trường. Với các chi bộ, căn cứ kế hoạch và hướng dẫn của đảng ủy (về thời gian và nội dung sinh hoạt), bí thư chi bộ và chi ủy cần họp bàn, chuẩn bị chu đáo nội dung của từng kỳ họp; cụ thể hóa các nội dung chỉ đạo của cấp ủy vào thực tế của chi bộ. Các chi bộ cần coi trọng việc tổ chức sinh hoạt chuyên đề, chủ động bàn với các đơn vị chuyên môn để sinh hoạt chuyên đề thiết thực, có chất lượng, nêu cao vai trò của chi bộ trong lãnh đạo thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn.

Chi ủy phải thực hiện tốt trách nhiệm lãnh đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ chính trị; giáo dục, rèn luyện, quản lý và phân công công tác cho đảng viên; thường xuyên nắm được diễn biến tư tưởng, tình hình công tác, đời sống của đảng viên; có biện pháp quản lý đảng viên cả ở nơi công tác, nơi cư trú, khi đi công tác ở các địa phương và nước ngoài; chăm lo công tác giáo dục, bồi dưỡng, lựa chọn để kết nạp những người ưu tú vào Đảng, coi trọng chất lượng, không chạy theo số lượng; chú ý phát triển đảng viên trong đoàn viên thanh niên sinh viên. Ngoài các nội dung thường xuyên, cấp ủy cần hướng dẫn nội dung trọng tâm từng tháng, những vấn đề cần trao đổi, thảo luận ở chi bộ trong mỗi kỳ sinh hoạt.

Thứ ba, đảng ủy, chi ủy, các bí thư phải kịp thời nắm bắt, triển khai những văn bản, hướng dẫn của Trung ương, của cấp ủy các cấp. Thời gian qua Ban Tổ chức TƯ ban hành “Hướng dẫn một số vấn đề nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ”. Triển khai Hướng dẫn trên, Ban Đại học Thành ủy Hà Nội có Hướng dẫn 55-HD/BĐHTU rất cụ thể về “một số vấn đề nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong các đảng bộ trường ĐH, CĐ ở Hà Nội”. Hướng dẫn này đã được cấp ủy các trường triển khai, bước đầu đưa sinh hoạt chi bộ vào nền nếp, chất lượng, hiệu quả hơn. Việc Ban Chấp hành đảng bộ khối các trường ĐH, CĐ, THCN TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức hội nghị mở rộng đến các bí thư chi bộ, đảng bộ cơ sở để tiếp tục triển khai Chỉ thị 09 của Thành ủy về đẩy mạnh công tác phát triển đảng viên đã nâng cao trách nhiệm của chi ủy, đảng ủy, nhất là vai trò của các bí thư trong công tác này...

Thứ tư, về quy mô, mô hình chi bộ: Các cấp ủy phải sắp xếp quy mô, mô hình tổ chức chi bộ cho phù hợp. Nên thành lập chi bộ độc lập (theo đơn vị chuyên môn). Nếu chưa đủ số đảng viên để thành lập chi bộ độc lập thì ghép đảng viên ở các đơn vị có chuyên môn gần nhau. Qui mô chi bộ trong nhà trường ưu việt hơn cả là từ 10 đến 20 đảng viên.

Thứ năm, nâng cao năng lực đội ngũ cấp ủy. Thông qua đại hội cần lựa chọn cho được đội ngũ cấp ủy viên, đặc biệt là đồng chí bí thư chi bộ có đủ phẩm chất, năng lực, trình độ lãnh đạo, hợp với môi trường sư phạm. Bí thư đảng bộ, chi bộ cơ sở có thể là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng; bí thư chi bộ là trưởng hoặc phó khoa, phòng, ban… Hằng năm, các đảng bộ mở lớp hoặc gửi các đồng chí cấp ủy viên tham gia các lớp bồi dưỡng về nghiệp vụ công tác đảng, về các kỹ năng tổ chức và điều hành sinh hoạt chi bộ.

Chi ủy và bí thư cần đề cao tinh thần chủ động trong việc nắm tình hình và nhiệm vụ công tác của nhà trường. Qua đó, suy nghĩ, lựa chọn những vấn đề cần đưa ra bàn bạc trong các kỳ sinh hoạt; tìm cách tổ chức thực hiện thắng lợi nghị quyết chi bộ, tăng cường đôn đốc, giúp đỡ các tổ chức trong trường hoàn thành nhiệm vụ theo chức năng.

Thứ sáu, tăng cường phát triển đảng viên cả trong giáo viên và sinh viên. 

Đội ngũ giáo viên là đảng viên tăng sẽ vừa phát huy tốt vai trò người thầy trong công tác chuyên môn, giảng dạy, vừa là tấm gương để giáo dục, định hướng cho sinh viên. Trường nào có đội ngũ giáo viên là đảng viên nhiều, mạnh thì năng lực và sức chiến đấu của chi bộ được nâng lên, công tác phát triển đảng viên trong sinh viên được quan tâm và thuận lợi hơn.

Hiện nay đa phần sinh viên được kết nạp đảng vào năm thứ ba hoặc thứ tư. Tuy nhiên, ngay khi sinh viên vừa vào trường, đảng uỷ nhà trường, các chi bộ vẫn có thể kết hợp với các chi đoàn nắm bắt sớm tình hình sinh viên, chủ động tạo điều kiện và mạnh dạn giao nhiệm vụ cho những sinh viên tích cực để thử thách và phát huy khả năng, sở trường của họ. Đặc biệt chú ý đến những sinh viên là cảm tình đảng trước khi vào trường. Qua thử thách, có thể sang năm học thứ hai đã có thể xem xét, kết nạp một số sinh viên tiêu biểu vào Đảng. Đây là một nguồn lực cơ bản để chi bộ sinh viên nâng cao chất lượng hoạt động.